Độc đáo điếu bát cổ
Ngày nay, ít người hút thuốc lào bằng điếu bát mà hút bằng những thứ đơn giản và tiện dụng hơn như điếu cày, tẩu...Do vậy, chiếc điếu bát dần đi vào lãng quên. Tuy nhiên, nhiều người vẫn sưu tầm, gìn giữ những chiếc điếu bát cổ với mong muốn lưu giữ nét đặc sắc trong văn hóa, phong tục, tập quán của người Việt xưa…
Hải Phòng là vùng đất nổi tiếng về thuốc lào ngon với những địa danh như Tiên Lãng, Vĩnh Bảo. Nhiều người khi đi xa, nỗi nhớ quê hương gắn liền với những câu chuyện, những giai thoại về thuốc lào và thú hút thuốc lào. Có thể dùng điếu cày, điếu ống để hút, nhưng ngon nhất là dùng điếu bát, đặc biệt là điếu bát cổ. Thế nên, điếu bát cổ trở thành vật “gia bảo”, được nhiều thế hệ trân trọng gìn giữ…
Rít xong một điếu thuốc lào, hãm chén chè tàu, phả khói, vỗ đùi đánh đét, ông Phạm Văn Dụ (thôn Phong Cầu, Đại Đồng, Kiến Thụy) chỉ tay vào chiếc điếu bát cổ để trang trọng trên mặt bàn tự hào cho biết, đây là vật “gia bảo” của gia đình, gìn giữ và…sử dụng nó không những là trách nhiệm mà còn là vinh dự. Mỗi khi có khách, ông lại kể câu chuyện về chiếc điếu và cùng chia sẻ niềm vui từ thú hút thuốc lào. Vui nhất là khi nhìn khách hút, tiếng nõ điếu kêu giòn giã, những làn khói thuốc bay lên trắng xóa…
Không ai biết những chiếc điếu bát có từ bao giờ, chỉ biết từ xưa, ông cha ta đã sử dụng để hút thuốc lào hằng ngày, trong các dịp lễ, hội hè, tiếp khách…Chiếc điếu bát cùng với thói quen hút thuốc lào đã trở thành một nét văn hóa của người Việt xưa. Ông Dụ cho biết, đối với tầng lớp bình dân, chiếc điếu bát bằng gốm sứ với họa tiết đơn giản, nõ điếu bằng gỗ được ưa chuộng. Với tầng lớp quý tộc, người giàu có, chiếc điếu bát còn thể hiện “đẳng cấp”, trình độ thẩm mỹ, nên chúng được làm và trang trí khá cầu kỳ, do vậy, như là tác phẩm nghệ thuật thực sự. Bát điếu thường được trang trí bằng những hoa văn hay hình vẽ có tính mỹ thuật. Bát điếu là nơi chứa nước, nõ điếu lắp ở phía trên và đục một lỗ ở gần đó để cắm xe điếu vào khi hút. Nõ điếu được làm bằng đồng, cầu kỳ hơn là đồng pha vàng. Xe điếu làm bằng cần trúc nhỏ, đục rỗng ruột. Xe điếu cầu kỳ cũng có thể chạm, khắc, đầu xe điếu được bịt bằng bạc.
Thú hút thuốc lào giờ vẫn làm say mê nhiều người, những chiếc điếu cổ vẫn được trân trọng gìn giữ. Khi tiếp khách, bên ấm chè tàu, cùng bàn chuyện về thú hút thuốc lào, làn khói thuốc khiến câu chuyện thêm thân mật. Quà cho khách quý nhất là lạng thuốc lào Tiên Lãng, Vĩnh Bảo. Khi xa Hải Phòng, khói thuốc sẽ làm vơi đi nỗi nhớ quê hương…
Kiều Vương