Doanh nghiệp viễn thông phải sẵn sàng ứng cứu khi thiên tai

Giữ kết nối trong những thời điểm nguy cấp

Ngày 5/11, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Hội nghị sơ kết công tác phòng, chống thiên tai (PCTT) 10 tháng đầu năm 2026, triển khai nhiệm vụ hai tháng cuối năm. Thứ trưởng Bộ KH&CN Phạm Đức Long chủ trì Hội nghị.

Theo đó, trong năm 2025 và 10 tháng đầu năm 2026, Bộ KH&CN đã ban hành 30 công điện chỉ đạo ứng phó trước các đợt thiên tai; tổ chức các đoàn kiểm tra, đôn đốc công tác ứng phó và khắc phục hậu quả tại địa phương. Toàn ngành đã huy động hơn 7.000 lượt nhân sự, hơn 1.200 đội kỹ thuật tham gia ứng phó, bảo đảm an toàn tuyệt đối về người.

Trong các tình huống thiên tai, thông tin liên lạc có vai trò đặc biệt quan trọng. Khi đường sá bị chia cắt, khu dân cư bị cô lập, điện lưới gián đoạn, điện thoại có thể trở thành phương tiện duy nhất giúp người dân tiếp nhận cảnh báo, báo tin nguy hiểm hoặc liên hệ với lực lượng cứu hộ.

Một tin nhắn cảnh báo kịp thời có thể giúp người dân chủ động sơ tán trước khi nước lũ dâng cao. Một cuộc gọi cầu cứu được kết nối có thể giúp lực lượng chức năng xác định vị trí người gặp nạn. Ngược lại, nếu mất liên lạc kéo dài, việc tiếp cận và hỗ trợ những khu vực bị chia cắt sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Nhận thức rõ yêu cầu này, các doanh nghiệp viễn thông đã triển khai 4 đợt nhắn tin cảnh báo đến 47 triệu lượt thuê bao di động. Cơ chế chuyển vùng dịch vụ khẩn cấp giữa các mạng viễn thông cũng được chuẩn bị, sẵn sàng kích hoạt trong vòng 30 phút khi có yêu cầu. Trên biển, hệ thống đài thông tin duyên hải duy trì hoạt động cảnh báo với hàng chục nghìn lượt bản tin được xử lý, truyền phát.

Đến nay, hơn 3.000 trạm thu phát sóng di động kiên cố, có khả năng chịu được rủi ro thiên tai cấp độ 4, đã được xây dựng tại các tỉnh ven biển trọng điểm. Đây là một trong những giải pháp nhằm hạn chế nguy cơ mất liên lạc khi bão lớn đổ bộ.

Bên cạnh đó, việc thử nghiệm dịch vụ vệ tinh tầm thấp Starlink và giải pháp nhắn tin cảnh báo thiên tai Call Broadcast mở thêm khả năng kết nối tại những khu vực khó khăn, nơi hạ tầng viễn thông mặt đất chưa đáp ứng được yêu cầu.

Tuy nhiên, theo đánh giá của lãnh đạo Bộ KH&CN, đầu tư hạ tầng mới chỉ là một phần của bài toán. Điều quan trọng hơn là khi thiên tai thực sự xảy ra, các phương án dự phòng có được kích hoạt kịp thời, lực lượng ứng cứu có đến đúng địa bàn và người dân có tiếp tục được kết nối hay không.

Không để người dân mất liên lạc khi thiên tai xảy ra

Phát biểu chỉ đạo, Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh, thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường, trong khi mỗi địa phương có đặc điểm địa hình và điều kiện hạ tầng khác nhau. Vì vậy, các đơn vị, địa phương và doanh nghiệp cần tổng kết kinh nghiệm từ thực tế, xây dựng kịch bản ứng phó cụ thể, có thể triển khai ngay khi xảy ra sự cố.

Theo Thứ trưởng, trong điều kiện bình thường, các doanh nghiệp viễn thông có thể cạnh tranh về dịch vụ, nhưng khi thiên tai xảy ra, yêu cầu bảo đảm thông tin liên lạc phải được đặt lên hàng đầu. Các doanh nghiệp cần tăng cường phối hợp, chia sẻ hạ tầng, thiết bị và nhân lực, không để sự khác biệt về mạng lưới hay thiếu cơ chế hỗ trợ làm chậm quá trình khôi phục kết nối.

Thực tế, thiên tai có thể đồng thời gây hư hỏng nhiều tuyến cáp, trạm phát sóng, làm gián đoạn nguồn điện và chia cắt giao thông. Nếu mỗi doanh nghiệp chỉ tập trung xử lý sự cố trong phạm vi mạng lưới của mình, việc khôi phục kết nối tại những địa bàn khó khăn có thể kéo dài.

Do đó, phương án ứng phó cần tính đến việc điều phối thiết bị dự phòng, bảo đảm nguồn điện, duy trì đường truyền và sử dụng các giải pháp thay thế khi hạ tầng mặt đất bị hư hỏng. Sự phối hợp giữa các doanh nghiệp phải được chuẩn bị từ trước, thay vì chờ đến khi sự cố xảy ra mới tìm cách hỗ trợ lẫn nhau.

Một yêu cầu đáng chú ý của Thứ trưởng Phạm Đức Long là thay đổi cách đánh giá tình trạng thông tin liên lạc khi có thiên tai. Thay vì chỉ thống kê bao nhiêu trạm BTS bị hư hỏng hoặc mất kết nối, các đơn vị phảixác định rõ xã, thôn nào còn sóng, khu vực nào đang mất liên lạc để có phương án ứng cứu kịp thời.

Cách tiếp cận này hướng trực tiếp đến nhu cầu của người dân. Bởi điều người dân cần không phải là một báo cáo về số lượng trạm phát sóng gặp sự cố, mà là biết điện thoại của mình có còn kết nối được hay không, khi cần cầu cứu có thể liên hệ với ai và lực lượng chức năng có thể tiếp cận khu vực mình đang sinh sống bằng cách nào.

Việc xác định cụ thể địa bàn mất liên lạc cũng giúp cơ quan chức năng ưu tiên nguồn lực cho những nơi có nguy cơ cao, nhất là các khu dân cư bị cô lập do lũ quét, sạt lở hoặc ngập sâu. Những khu vực không còn kết nối cần được nhận diện sớm để bố trí thiết bị thông tin dự phòng, nguồn điện tại chỗ và lực lượng ứng cứu phù hợp.

Thứ trưởng cũng yêu cầu đẩy mạnh các giải pháp cảnh báo như Call Broadcast, đồng thời chủ động chuẩn bị phương tiện thông tin dự phòng. Những giải pháp này cần được tính toán để có thể vận hành trong điều kiện mất điện, gián đoạn mạng lưới, bảo đảm người dân không bị bỏ lại phía sau trong những tình huống nguy cấp.

Đối với hoạt động diễn tập, Thứ trưởng yêu cầu không tổ chức hình thức mà phải xây dựng phương án sát với đặc điểm từng địa bàn. Mỗi phương án cần xác định rõ đầu mối phụ trách, thời gian xử lý sự cố và trách nhiệm của từng cấp, từng đơn vị. Cục Viễn thông giữ vai trò điều phối ở cấp Trung ương; các Sở KH&CN chủ động kết nối doanh nghiệp, xây dựng phương án tại địa phương.

Theo Thứ trưởng Phạm Đức Long, mục tiêu cuối cùng của công tác bảo đảm thông tin liên lạc không chỉ là bảo vệ hạ tầng viễn thông mà quan trọng hơn là bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân. Một kết nối thông tin kịp thời có thể giúp cứu sống một người dân trong vùng bị cô lập. Vì vậy, các đơn vị cần chuyển mạnh từ phương án trên giấy sang hành động thực chất, chủ động và phối hợp hiệu quả trong mọi tình huống thiên tai.