Doanh nghiệp phải trở thành động lực tăng trưởng mới của Đồng bằng sông Cửu Long

Báo cáo năm nay tiếp tục cung cấp góc nhìn toàn diện về thực trạng kinh tế vùng, đồng thời đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm thúc đẩy doanh nghiệp trở thành lực lượng dẫn dắt mô hình tăng trưởng mới của ĐBSCL trong bối cảnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng.

ĐBSCL giàu tiềm năng nhưng thiếu hệ sinh thái doanh nghiệp mạnh

Theo nhóm nghiên cứu, ĐBSCL vẫn giữ vai trò chiến lược đối với an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên, sản lượng thô, lao động giản đơn và kinh tế hộ nhỏ lẻ đã dần bộc lộ giới hạn.

Báo cáo nhận định điểm nghẽn lớn nhất của vùng hiện nay không phải thiếu tiềm năng mà là thiếu một hệ sinh thái doanh nghiệp đủ mạnh để chuyển hóa các lợi thế sẵn có thành giá trị gia tăng và tăng trưởng bền vững.

Ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ đánh giá cao vai trò của Báo cáo Kinh tế thường niên ĐBSCL trong việc cung cấp góc nhìn liên kết vùng, hỗ trợ hoạch định và điều hành chính sách phát triển kinh tế - xã hội khu vực.

Theo ông Trương Cảnh Tuyên, năm 2025 kinh tế TP Cần Thơ ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực với GRDP tăng 7,23%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt gần 84.700 tỷ đồng; vốn FDI thực hiện cao nhất trong 5 năm qua. Khu vực dịch vụ tiếp tục là động lực tăng trưởng với mức tăng 8,79%, trong khi nông nghiệp vẫn giữ vai trò “trụ đỡ” của nền kinh tế.

Bên cạnh kết quả đạt được, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cũng thẳng thắn nhìn nhận nhiều khó khăn như tỷ lệ giải ngân đầu tư công chưa đạt yêu cầu, chi phí logistics còn cao, môi trường cạnh tranh gay gắt và những vướng mắc về thủ tục hành chính.

Trong bối cảnh cả nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, ông Trương Cảnh Tuyên cho rằng Cần Thơ và các địa phương ĐBSCL cần tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh phát triển doanh nghiệp và hoàn thiện hạ tầng kết nối vùng.

Doanh nghiệp phải là chủ thể kiến tạo mô hình tăng trưởng mới

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận đánh giá chủ đề “Phát triển doanh nghiệp - động lực then chốt cho tăng trưởng” rất phù hợp với định hướng lớn của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn phát triển mới.

Theo ông Lê Tấn Cận, năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế khi nhiều nghị quyết chiến lược được ban hành, đặc biệt là Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Lần đầu tiên, kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia với mục tiêu đến năm 2030 cả nước có 2 triệu doanh nghiệp.

Dù là vùng kinh tế đặc biệt quan trọng, song số lượng doanh nghiệp tại ĐBSCL vẫn còn thấp, quy mô nhỏ, thiếu doanh nghiệp đầu chuỗi. Tuy nhiên, những tháng đầu năm 2026 đã xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực khi số doanh nghiệp thành lập mới, vốn đăng ký và lao động đều tăng mạnh.

Theo số liệu báo cáo, năm 2025 toàn vùng có 16.341 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 30% so với năm trước. Riêng 4 tháng đầu năm 2026, ĐBSCL có hơn 3.900 doanh nghiệp tham gia thị trường, tăng gấp 1,8 lần cùng kỳ và là vùng có tỷ lệ phát triển doanh nghiệp cao nhất cả nước.

Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp thông qua cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ tiếp cận vốn, đất đai, ưu đãi thuế; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn cho doanh nghiệp vùng ĐBSCL.

Trong khi đó, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho rằng ĐBSCL đang tồn tại một nghịch lý lớn: là vùng trọng điểm nông nghiệp và xuất khẩu nhưng lại có mật độ doanh nghiệp thấp nhất cả nước.

“Nếu năm 2000, ĐBSCL từng chiếm khoảng 22% tổng số doanh nghiệp cả nước thì đến năm 2024 tỷ lệ này chỉ còn khoảng 7%”, ông Hồ Sỹ Hùng thông tin.

Theo Chủ tịch VCCI, doanh nghiệp siêu nhỏ hiện chiếm tới 42% tổng số doanh nghiệp toàn vùng - mức cao nhất cả nước. Trong khi đó, doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp đầu chuỗi còn rất hạn chế, khiến năng lực dẫn dắt và lan tỏa của khu vực doanh nghiệp chưa cao.

Báo cáo cũng chỉ ra khu vực tư nhân tại ĐBSCL đang mắc kẹt trong tình trạng “missing middle” - thiếu tầng lớp doanh nghiệp vừa có khả năng mở rộng quy mô và tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Nhiều “nút thắt” cản trở doanh nghiệp phát triển

Theo nhóm nghiên cứu, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là hạ tầng logistics còn yếu và chi phí vận chuyển quá cao. Mỗi năm ĐBSCL vận chuyển khoảng 18 triệu tấn hàng hóa xuất khẩu nhưng phần lớn phải trung chuyển qua TP HCM và Đông Nam Bộ, khiến chi phí logistics chiếm tới 20-25% giá thành sản phẩm.

Ngoài ra, chất lượng nguồn nhân lực cũng là bài toán lớn của vùng. Tỷ lệ lao động qua đào tạo năm 2024 chỉ đạt 16,3%, thấp hơn đáng kể so với mức 23,9% của Đông Nam Bộ. Năng suất lao động của ĐBSCL hiện thuộc nhóm thấp nhất cả nước.

Thu hút FDI cũng chưa tạo được động lực chuyển đổi cấu trúc kinh tế. Năm 2025, toàn vùng chỉ thu hút chưa tới 1 tỷ USD vốn FDI, chiếm khoảng 2,45% tổng vốn đăng ký của cả nước và chủ yếu tập trung vào các ngành thâm dụng lao động.

Báo cáo xác định 9 “nút thắt” chính đang kìm hãm sự phát triển doanh nghiệp của ĐBSCL, gồm: mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên và giá trị gia tăng thấp; quá nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ; logistics yếu và chi phí cao; thể chế và chi phí tuân thủ còn nặng; thiếu lao động kỹ năng; tín dụng chưa đủ cho chuyển đổi; FDI ít và lan tỏa thấp; doanh nghiệp nhà nước chưa đóng vai trò mở đường; văn hóa liên kết và niềm tin thị trường còn yếu.

Từ thực tế đó, báo cáo nhấn mạnh ĐBSCL cần chuyển từ tư duy phát triển dựa vào sản lượng sang phát triển dựa vào doanh nghiệp và hệ sinh thái kinh tế hiện đại.

Theo các chuyên gia, đột phá của ĐBSCL đến năm 2030 sẽ không nằm ở việc sản xuất nhiều lúa, cá hay trái cây hơn, mà ở khả năng hình thành một hệ sinh thái doanh nghiệp nông nghiệp - chế biến - logistics - tài chính - công nghệ đủ sức cạnh tranh trong thị trường xanh, số hóa và tiêu chuẩn cao.

Tầm nhìn chiến lược được nhóm nghiên cứu đề xuất là chuyển đổi toàn diện ĐBSCL từ vùng cung ứng nguyên liệu thô sang hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp đổi mới sáng tạo, thích ứng biến đổi khí hậu và có giá trị gia tăng cao.

Dịp này, Ban Tổ chức cũng trao tặng Kỷ niệm chương “Vì sự phát triển doanh nghiệp Việt Nam” cho các cá nhân có nhiều đóng góp trong hoạt động hỗ trợ và phát triển cộng đồng doanh nghiệp.