Doanh nghiệp điện tử nhập siêu lớn phải làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Thông báo số 481/TB-VPCP ngày 14/9/2026 kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại Buổi làm việc với Hiệp hội doanh nghiệp điện tử Việt Nam và một số doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn ngành điện tử bán dẫn.

Theo thông báo, năm 2026, tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường. Cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, chính sách thương mại, thuế quan của Hoa Kỳ và một số nền kinh tế lớn có nhiều điều chỉnh; giá năng lượng và chi phí logistics tiếp tục tác động trực tiếp đến tăng trưởng và thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, hoạt động sản xuất, xuất khẩu tiếp tục là những động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế, góp phần tạo việc làm, ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao vị thế của đất nước trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, số liệu thống kê do Bộ Công Thương báo cáo cho thấy giá trị nhập khẩu linh kiện, nguyên vật liệu, thiết bị đầu vào lớn hơn nhiều so với giá trị xuất khẩu trong cùng kỳ, phát sinh hiện tượng nhập siêu cục bộ ở nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện và ở một số doanh nghiệp.

Ngành vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn cung linh kiện, nguyên vật liệu, công nghệ từ nước ngoài, giá trị gia tăng nội địa còn hạn chế; Các doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng còn thấp.

Làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu của doanh nghiệp nhập siêu lớn trong tháng 9

Để triển khai kịp thời, đồng bộ, hiệu quả các giải pháp nhằm phát triển thương mại cân bằng, bền vững, đóng góp vào tăng trưởng "hai con số" của cả nước, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương và hiệp hội làm việc với các doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, nhất là doanh nghiệp nhập siêu lớn; làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu, mức độ phục vụ sản xuất, xuất khẩu để có giải pháp phù hợp, đẩy nhanh hoạt động sản xuất, xuất khẩu sản phẩm; hoàn thành trong tháng 9/2026.

Bộ Công Thương đồng thời rà soát, cập nhật danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên cho ngành điện tử, tập trung vào các linh kiện, vật liệu có nhu cầu lớn, có khả năng nội địa hóa; nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo chuỗi, theo sản phẩm thay cho hỗ trợ dàn trải, đơn lẻ; tăng cường cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với biến động thương mại quốc tế; hướng dẫn về quy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại, tận dụng các FTA thế hệ mới; đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nguồn cung đầu vào.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cần phối hợp với Bộ, cơ quan, địa phương, hiệp hội xây dựng chương trình kết nối, phát triển nhà cung cấp Việt Nam cho các tập đoàn điện tử, bán dẫn và công nghệ trong và ngoài nước theo từng chuỗi sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhu cầu của doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Công Thương rà soát, báo cáo Thủ tướng Chính phủ việc thay thế Quyết định số 10/2017/QĐ-TTg ngày 3/4/2017 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế quản lý và thực hiện Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ. Việc này được thực hiện theo hướng hoàn thiện cơ chế triển khai Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, trong đó nghiên cứu đặt hàng nhiệm vụ hằng năm, bảo đảm rõ nhiệm vụ, rõ nguồn lực và rõ trách nhiệm thực hiện; hoàn thành trong tháng 10/2026.

Rà soát chính sách thuế, tín dụng hỗ trợ sản xuất linh kiện trong nước

Đối với Bộ Tài chính, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ tổng hợp, rà soát, xử lý theo thẩm quyền các kiến nghị về ưu đãi thuế cho sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử và công nghiệp hỗ trợ.

Trong đó, lưu ý rà soát kỹ chính sách thuế đối với máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu nhập khẩu phục vụ đầu tư, mở rộng sản xuất điện tử, bán dẫn gắn với yêu cầu triển khai Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và chủ trương, định hướng phát triển các ngành công nghiệp chiến lược; kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền đối với những vấn đề vượt thẩm quyền.

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương rà soát, đề xuất chính sách thuế phù hợp, vừa khuyến khích sản xuất trong nước đối với linh kiện, sản phẩm đã có khả năng sản xuất, vừa bảo đảm thuận lợi cho nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu mà trong nước chưa đáp ứng được. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trong tháng 10/2026.

Cùng với đó, Phó Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện và kết nối cơ sở dữ liệu xuất nhập khẩu, bảo đảm cung cấp kịp thời số liệu phục vụ phân tích, cảnh báo sớm, quản trị rủi ro và theo dõi tình hình nhập siêu.

Việc kiểm tra, giám sát trị giá hải quan đối với linh kiện, nguyên vật liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất, gia công, lắp ráp điện tử, điện thoại cũng phải được tăng cường; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm gian lận thương mại, chuyển giá và các hành vi vi phạm nếu có.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao nghiên cứu, ban hành theo thẩm quyền hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền chính sách tín dụng phù hợp cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ điện tử, doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số; tạo điều kiện tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng điện tử, bán dẫn.

Ngân hàng Nhà nước đồng thời theo dõi sát tác động của tỷ giá và chính sách tiền tệ đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu ngành điện tử, chủ động có giải pháp phù hợp trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao.

Phát triển công nghệ lõi, đưa doanh nghiệp Việt sâu hơn vào chuỗi cung ứng

Để nâng giá trị gia tăng nội địa, Bộ Khoa học và Công nghệ được yêu cầu rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ nền trong bán dẫn, vi mạch, vật liệu điện tử và tự động hóa.

Bộ Khoa học và Công nghệ phải đánh giá thực chất mức độ tham gia và giá trị Việt Nam tạo ra trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao vị thế, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam… Bộ này cũng cần phối hợp với Bộ, ngành liên quan nghiên cứu cơ chế ưu đãi đối với doanh nghiệp đầu tư R&D, sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử trong nước; đẩy mạnh bảo hộ sở hữu trí tuệ, đăng ký sáng chế; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phù hợp thông lệ quốc tế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ được giao đẩy mạnh đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực thiết kế vi mạch, bán dẫn, điện tử, tự động hóa, vật liệu; tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia và nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, thúc đẩy liên kết giữa nhà trường - viện nghiên cứu - doanh nghiệp trong đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; ưu tiên các sản phẩm, linh kiện có khả năng thay thế nhập khẩu và tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI.

Đối với UBND các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu theo dõi sát tình hình sản xuất, đơn hàng, xuất khẩu của doanh nghiệp chủ lực; đôn đốc đưa các dự án, nhà máy và nguyên liệu, thiết bị đã nhập khẩu vào sản xuất, xuất khẩu; kịp thời xử lý hoặc kiến nghị xử lý khó khăn về thị trường, lao động, logistics và các quy định của thị trường nhập khẩu.

Các địa phương cũng phải rà soát những yêu cầu của thị trường nhập khẩu mà doanh nghiệp trên địa bàn chưa đáp ứng, tập trung hỗ trợ kiểm nghiệm, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và hồ sơ kỹ thuật; chủ động cung cấp thông tin về thị trường, hàng rào kỹ thuật và cơ hội từ các FTA…

Phó Thủ tướng yêu cầu doanh nghiệp FDI phải chủ động tham gia phát triển hệ sinh thái điện tử tại Việt Nam, mở rộng danh sách nhà cung cấp Việt Nam; chia sẻ tiêu chuẩn, quy trình quản lý chất lượng, đào tạo nhân lực, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp trong nước phải tiếp tục chủ động nâng cấp năng lực, nhất là công nghệ, quản trị chất lượng, tự động hóa, chuyển đổi số, R&D và nhân lực; từng bước chuyển từ công đoạn giá trị gia tăng thấp sang sản xuất linh kiện, vật liệu và các khâu có hàm lượng công nghệ cao hơn; bảo đảm nhập khẩu thực sự tạo ra năng lực sản xuất, giá trị gia tăng và kim ngạch xuất khẩu tại Việt Nam…

Doanh nghiệp có kim ngạch nhập khẩu, nhập siêu lớn phải chủ động làm việc với Bộ Công Thương, các địa phương và Hiệp hội, làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu và mức độ đóng góp cho sản xuất, xuất khẩu; đồng thời xây dựng kế hoạch nâng cao giá trị gia tăng, phát triển nhà cung cấp trong nước và từng bước cải thiện cán cân thương mại.