Doanh nghiệp dễ sa vào "cái bẫy" môi trường

 Hải Phòng đã hình thành 33 khu công nghiệp (KCN) và một loạt cụm làng nghề công nghiệp truyền thống. Tính ra, tất cả các quận, huyện trên địa bàn đều có ít nhất là một vài KCN nhưng hầu hết chưa hoàn chỉnh hoặc “quên” hoàn toàn việc đầu tư xử lý chất thải đồng bộ.

“Bỏ quên”... môi trường 

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, trên địa bàn Hải Phòng chỉ có duy nhất KCN Nomura là có đầu tư hệ thống xử lý chất thải đồng bộ, các KCN còn lại vẫn chưa có sự đầu tư và quan tâm đúng mức đối với vấn đề này. Nhiều KCN như KCN Đình Vũ, được đánh giá là một trong những địa điểm đầu tư hấp dẫn nhất miền Bắc, với cơ sở hạ tầng đồng bộ, dịch vụ hoàn hảo, lợi thế đặc biệt về vị trí chiến lược... nhưng lại “bỏ trống” việc xử lý ô nhiễm môi trường, các doanh nghiệp trong KCN thậm chí đã phải hứng chịu các vấn đề liên quan đến ô nhiễm môi trường đến từ  bên ngoài hàng rào KCN.

Hệ lụy về môi trường tại KCN Đình Vũ bắt đầu được biết đến từ năm 2004. Khi đó, bãi rác tạm của Hải Phòng được đưa vào hoạt động. Do tạm bợ nên bãi rác này chưa có trạm xử lý nước rỉ rác, hàng ngày nguồn nước bẩn này xả thẳng ra môi trường xung quanh. Năm 2006, TP Hải Phòng đầu tư một trạm xử lý nước rỉ rác. Tuy nhiên, trạm xử lý này hoạt động không có điện lưới, phải dùng máy phát điện, công suất lại thấp, mỗi khi có những trận mưa lớn, nước rỉ rác tăng cao, vượt quá sức chứa của các bể chứa nước, khiến vấn đề xử lý môi trường  gặp nhiều khó khăn….

Ống khói của nhà máy phân bón DAP lúc nào cũng cuồn cuộn

Gần đây, khi nhà máy của Công ty TNHH MTV DAP - VINACHEM (sản xuất phân bón) được đưa vào sử dụng, nhiều hộ dân tại các phường Tràng Cát, Nam Hải (quận Hải An) cách nhà máy một cửa biển thỉnh thoảng vẫn thấy ngộp thở vì cả khu vực nhuốm đầy bụi trắng (nghi ngờ là bụi từ bã Gyp, loại chất thải đặc trưng của công nghệ sản xuất phân bón DAP). Chưa hết, vào những ngày mây “nặng”, không khí trong khu vực có mùi hăng và hơi cay cay, ngoài khó thở còn xuất hiện cảm giác buồn nôn.

Theo phản ánh của chính quyền một số địa phương, khoảng giữa năm 2010, ngư dân một số xã trên địa bàn huyện Thủy Nguyên nằm cạnh sông Cấm, phía bên kia KCN đã khốn khổ vì các loại cá, tôm nuôi bị chết một cách bất thường. Vào thời điểm đó, người dân đều tập trung nghi vấn nguyên nhân “đầu độc” nguồn nước sông Cấm là do nước thải của các nhà máy tại KCN Đình Vũ xả ra sông Cấm.

Không chỉ người dân mà cả các cán bộ, công nhân làm việc tại KCN Đình Vũ cũng từng phải hứng chịu sự cố rò rỉ khí Amôniắc (NH3) của nhà máy phân bón DAP. Ngày 25/2/2011, trong quá trình bơm khí từ tàu chở vào bồn chứa, do chệnh lệch áp suất, van đấu nối ống bị bật, hở, khí độc theo đó ra ngoài. Hàng trăm công nhân và chuyên gia ở gần khu vực rỏ rỉ khí phải ngừng làm việc do bị các triệu chứng tức ngực, khó thở….

“Sản xuất sạch” vẫn còn xa lạ

Để giải quyết triệt để vấn đề ô nhiễm môi trường tại các KCN, Hội đồng nhân dân TP Hải Phòng đã có hẳn Nghị quyết chuyên đề về vấn đề này. Trong quá trình giám sát thực tế, đã có các doanh nghiệp, như Nhà máy sản xuất DAP bị “điểm mặt chỉ tên” phải đầu tư hoàn chỉnh công nghệ xử lý môi trường, có phương án khắc phục một số tồn tại của bãi thải Gyp, như phải che chắn, phủ lớp chống thấm, trồng thêm nhiều cây xanh; có phương án xử lý mùi của bãi Gyp trong mùa khô, không để ảnh hưởng tới các doanh nghiệp chung quanh; thực hiện tốt hơn nữa việc quan trắc định kỳ và có thông tin kịp thời tới các ngành chức năng về tình hình môi trường. Đặc biệt, phải có phương án tái chế bã Gyp thành sản phẩm tiêu thụ được như đã cam kết.

Từ tháng 9/2009, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược sản xuất sạch hơn (SXSH) trong công nghiệp đến năm 2020” với mục tiêu 90% số cơ sở sản xuất công nghiệp nhận thức được lợi ích của SXSH trong công nghiệp, 50% cơ sở sản xuất công nghiệp áp dụng SXSH. Sản xuất sạch hơn là áp dụng liên tục chiến lược phòng ngừa tổng hợp về môi trường vào các quá trình sản xuất, sản phẩm, dịch vụ nhằm nâng cao hiệu suất sinh thái, giảm thiểu rủi ro cho con người và môi trường. Đối với quá trình sản xuất, SXSH bao gồm bảo toàn nguyên liệu và năng lượng, loại trừ các nguyên liệu độc hại, giảm tính độc hại của tất cả chất thải ngay tại nguồn thải.

Hải Phòng là thành phố có tốc độ phát triển công nghiệp cao và số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng nhanh. Tuy nhiên, hiện chỉ có một số doanh nghiệp là đang áp dụng chiến lược SXSH. Số doanh nghiệp biết đến và tham gia chương trình này ở Hải Phòng chắc chỉ đến trên đầu ngón tay. Một chiến lược hợp lý và đúng đắn trong định hướng phát triển công nghiệp và kinh tế dường như đã bị lãng quên.

BOX: “Tình trạng xả khí độc của Nhà máy DAP như amoniac kéo dài liên tục hàng nửa giờ đồng hồ vẫn tiếp diễn khiến môi trường không khí xung quanh ô nhiễm một cách nghiêm trọng. Mùi amoniac rất kinh khủng, khó chịu, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của công nhân các nhà máy cạnh kề. Đã nhiều lần, các doanh nghiệp trong KCN như: Proconco, Petrolimex Gas, PVTEX, Vạn Ngọc gas...  phản ứng gay gắt với Nhà máy sản xuất phân bón DAP nhưng tình hình vẫn chẳng mấy cải thiện” - ông Bùi Minh Tân, Phó Trưởng phòng vận hành Ban quản lý KCN Đình Vũ.

Giang Nam