Doanh nghiệp cần chủ động tuân thủ quy định về thuế và bảo hiểm xã hội

Sáng 5/11, Báo Pháp luật Việt Nam tổ chức tọa đàm “Tháo gỡ vướng mắc về Thuế và Bảo hiểm xã hội cho Doanh nghiệp” tại TP Hồ Chí Minh, nhằm hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11, đồng thời tạo diễn đàn trao đổi trực tiếp giữa cơ quan quản lý, chuyên gia pháp lý và cộng đồng doanh nghiệp về những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện chính sách.

Tham dự chương trình có ông Đào Quốc Dũng, đại diện Vụ Địa phương 3, Ban Tuyên giáo Trung ương; ông Nguyễn Cảnh Tuyến, đại diện Học viện Tư pháp - Trưởng Cơ sở TP HCM. Cùng tham dự có các giám đốc, phó giám đốc, kế toán các doanh nghiệp, hộ kinh doanh và các Cty Luật trên địa bàn.

Về phía Báo Pháp luật Việt Nam có Nhà báo Hà Ánh Bình, - Phó Bí thư Đảng uỷ -Phó Tổng Biên tập; Nhà báo Võ Thị Phương Thảo, Phó Trưởng phụ trách Văn phòng đại diện Báo Pháp luật Việt Nam tại TP HCM. 

Các diễn giả tại tọa đàm gồm ông Nguyễn Duy Hiểu, Phó Giám đốc BHXH TP HCM; ông Nguyễn Duy Khiêm, Phó Trưởng phòng Quản lý, hỗ trợ doanh nghiệp số 5 - Thuế TP HCM; bà Trần Thị Nga, Kiểm tra viên Phòng Nghiệp vụ dự toán pháp chế - Thuế TP HCM; Thạc sĩ Đoàn Công Yên, Giảng viên chính Khoa Luật Dân sự, Trường Đại học Luật TP HCM; Luật sư - Thạc sĩ Võ Thị Kim Thảo, Công ty Luật TNHH MTV Hoàng Gia Võ (HGV Law Film).

Chương trình còn có sự đồng hành của Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk); ông Nguyễn Quốc Phú, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Global Malls; bà Lê Thị Bích Lan, Á hậu Doanh nhân Tài sắc Việt Nam năm 2023, Tổng Giám đốc Công ty SixTADO; Công ty Cổ phần Tập đoàn MCV cùng phóng viên các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Nhà báo Hà Ánh Bình, Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam cho biết, năm 2026 ghi nhận nhiều thay đổi quan trọng trong hệ thống pháp luật kinh tế, lao động và an sinh xã hội, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Việc triển khai Luật Quản lý thuế năm 2025, Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025, Luật BHXH năm 2024 cùng những điều chỉnh về chính sách tiền lương đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải chủ động cập nhật, tổ chức thực hiện đúng quy định.

Theo Phó Tổng Biên tập, qua khảo sát, tổng hợp ý kiến gửi về Báo Pháp luật Việt Nam, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong hoàn thiện hồ sơ hoàn thuế GTGT, xử lý nghĩa vụ thuế khi tạm ngừng hoặc chấm dứt hoạt động, quản lý hóa đơn, cũng như xác định đối tượng và tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Nếu không được hướng dẫn, tháo gỡ kịp thời, những vướng mắc này có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ, nguy cơ bị xử phạt và ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp.

Nhà báo Hà Ánh Bình nhấn mạnh, với vai trò là cơ quan ngôn luận của Bộ Tư pháp, Báo Pháp luật Việt Nam mong muốn trở thành cầu nối trực tiếp giữa cơ quan quản lý Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp. Tọa đàm là diễn đàn để các cơ quan chức năng chia sẻ, làm rõ chính sách; các luật sư, chuyên gia phân tích rủi ro và gợi mở giải pháp; doanh nghiệp trực tiếp nêu những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện pháp luật, qua đó tìm kiếm hướng xử lý thiết thực.

Gỡ vướng về thuế từ tình trạng mạo danh đến tạm hoãn xuất cảnh

Mở đầu buổi tọa đàm, bà Trần Thị Nga, Kiểm tra viên Phòng Nghiệp vụ dự toán pháp chế - Thuế TP HCM trình bày một số lưu ý trong áp dụng chính sách thuế năm 2026, bao gồm pháp luật thuế GTGT; những vấn đề cần lưu ý khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp; các ưu đãi về miễn giảm thuế, thu nhập chịu thuế, thu nhập cá nhân; một số điểm mới về thu nhập cá nhân từ tiền lương, tiền công, điểm mới về thu nhập được miễn thuế và một số quy định về kiểm tra thuế.

Tại tọa đàm, nhiều ý kiến doanh nghiệp tập trung vào những tình huống phát sinh trong thực tế, đặc biệt là việc bị mạo danh, vướng thông tin đăng ký thuế sau chuyển nhượng doanh nghiệp và những hệ quả khi thay đổi địa điểm kinh doanh.

Một vấn đề được đặt ra là trường hợp doanh nghiệp bị mạo danh, không hoạt động tại địa chỉ đăng ký hoặc có dấu hiệu bị sử dụng thông tin trái phép. Theo ông Nguyễn Duy Khiêm, Phó Trưởng phòng Quản lý, hỗ trợ doanh nghiệp số 5 - Thuế TP HCM, đối với những doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, có dấu hiệu mạo danh, cơ quan thuế đã thực hiện việc nhắc nhở, rà soát và xử lý theo quy trình quản lý.

Ông Khiêm cho biết, doanh nghiệp, cá nhân bị mạo danh có thể gửi khiếu nại, hồ sơ thông qua phương thức điện tử để cơ quan thuế xem xét, tháo gỡ. Trên cơ sở xác minh và nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định, cơ quan thuế sẽ thực hiện các thủ tục liên quan đến khôi phục mã số thuế hoặc điều chỉnh thông tin quản lý thuế.

Từ thực tế này, các ý kiến tại tọa đàm cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, quy trình đăng ký và thực hiện nghĩa vụ thuế ngay từ khi thành lập. Bởi trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục liên quan đến thuế, BHXH, giao kết hợp đồng lao động và làm việc với các cơ quan chức năng.

Luật sư - Thạc sĩ Võ Thị Kim Thảo cho rằng, đây là những vấn đề nhiều doanh nghiệp gặp phải. Người dân, doanh nghiệp cần nhận thức rõ các quyền của mình, trong đó có quyền giải trình, quyền khiếu nại và quyền khởi kiện; khi phát sinh vướng mắc cần chủ động sử dụng các phương thức pháp lý để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp mình.

Ông Nguyễn Duy Hiểu, Phó Giám đốc BHXH TP HCM cũng nhấn mạnh yêu cầu tìm hiểu pháp luật trước khi triển khai hoạt động kinh doanh. Theo ông, doanh nghiệp cần xác định các quy định liên quan trực tiếp đến mô hình, lĩnh vực hoạt động của mình, thay vì chỉ bắt đầu kinh doanh rồi mới tìm hiểu, bởi khi phát sinh sai phạm, hệ quả có thể không dừng lại ở việc xử lý hành chính.

Một doanh nghiệp phản ánh đã chuyển nhượng doanh nghiệp từ 23 năm trước nhưng gần đây bất ngờ nhận được thông báo trên VNeID về việc có liên quan đến một công ty mà mình không còn sở hữu về nó. Việc giải trình với cơ quan chức năng khiến người này mất nhiều thời gian, trong khi bản thân đã không còn điều hành doanh nghiệp từ lâu. Bên cạnh đó, chị còn bị hoãn xuất cảnh làm trễ mất thời gian họp với đối tác. Vì sao cơ quan thuế không thông báo cho người vi phạm biết họ đã bị hoãn nhập cảnh vì lý do nợ thuế, chị bức xúc nói.

Một trường hợp khác cho biết đang hoạt động kinh doanh và thực hiện thủ tục chuyển địa điểm nhưng bị cơ quan thuế kiểm tra, áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh. Dù sau đó đã có công văn gửi cơ quan thuế và hoàn thành các nghĩa vụ liên quan, người này vẫn lo ngại thông tin về việc bị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh có thể để lại ảnh hưởng đến cá nhân, doanh nghiệp.

Trao đổi về vấn đề này, ông Khiêm cho biết, việc thay đổi thông tin, địa điểm hoạt động hoặc chuyển nhượng doanh nghiệp cần được thực hiện đầy đủ thủ tục với cơ quan chức năng, không chỉ dừng ở thỏa thuận giữa bên chuyển nhượng và bên nhận chuyển nhượng.

Đối với biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, ông Khiêm cho biết cơ quan thuế có thông báo trước khi áp dụng theo quy trình; người nộp thuế có thể chủ động tra cứu thông tin trên cổng thông tin của ngành Thuế để kiểm tra tình trạng của mình, kịp thời thực hiện nghĩa vụ hoặc liên hệ cơ quan quản lý khi có vướng mắc.

Những tình huống được nêu tại tọa đàm cho thấy, việc cập nhật thông tin đăng ký, thực hiện đầy đủ thủ tục khi chuyển nhượng, thay đổi địa điểm hoặc chấm dứt hoạt động có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình quản lý thuế. Đồng thời, doanh nghiệp và người dân cần chủ động theo dõi thông tin, lưu giữ hồ sơ và thực hiện quyền khiếu nại, giải trình khi phát sinh vấn đề liên quan.

Các đại biểu nêu thắc mắc tại tọa đàm. Ảnh: Khánh Toàn

Làm rõ nghĩa vụ BHXH và những khó khăn trong tuyển dụng, sử dụng lao động

Về BHXH, các vấn đề được doanh nghiệp quan tâm không chỉ là mức đóng, mà còn liên quan đến việc xác định đối tượng tham gia, tiền lương làm căn cứ đóng, xử lý nợ BHXH và những khó khăn trong tuyển dụng, sử dụng lao động.

Thạc sĩ Đoàn Công Yên, Giảng viên chính Khoa Luật Dân sự, Trường Đại học Luật TP HCM, cho rằng việc xác định đúng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc là một trong những nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý.

Trên thực tế, có trường hợp hợp đồng được đặt tên là hợp đồng cộng tác viên, hợp đồng dịch vụ hoặc hợp đồng khoán việc nhưng nếu bản chất quan hệ là làm việc có trả công, tiền lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì vẫn cần xem xét các dấu hiệu để xác định nghĩa vụ tham gia BHXH theo quy định.

Bên cạnh đối tượng tham gia, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH cũng là vấn đề cần được doanh nghiệp rà soát. Theo ông Yên, việc xác định tiền lương đóng BHXH phải căn cứ vào hợp đồng lao động, các khoản tiền lương, phụ cấp và khoản bổ sung khác theo quy định; không thể tùy ý xác lập một mức đóng cố định tách rời tiền lương thực tế và quan hệ lao động.

Doanh nghiệp cũng cần phân biệt các khoản thu nhập có tính chất tiền lương với khoản hỗ trợ, phúc lợi hoặc các khoản chi khác để xác định đúng căn cứ đóng. Việc xây dựng thang, bảng lương và quy chế trả lương cần được thực hiện phù hợp với quy định của pháp luật lao động, đồng thời bảo đảm thống nhất với hồ sơ, hợp đồng và thực tế chi trả.

Một nội dung khác được ông Yên đề cập là phân biệt hành vi chậm đóng với trốn đóng BHXH. Đây không chỉ là vấn đề thời hạn thực hiện nghĩa vụ mà còn liên quan đến bản chất, cách thức và các dấu hiệu vi phạm của doanh nghiệp. Việc xác định đúng tình trạng vi phạm có ý nghĩa đối với quá trình xử lý, áp dụng các biện pháp theo quy định, cũng như bảo đảm quyền lợi của người lao động.

Từ góc độ cơ quan thực hiện chính sách, ông Nguyễn Duy Hiểu cho biết tình trạng doanh nghiệp chậm đóng, nợ BHXH kéo dài vẫn phát sinh trên địa bàn. Một số đơn vị hoạt động cầm chừng, cắt giảm lao động hoặc không còn hoạt động thực tế tại địa chỉ đăng ký, gây khó khăn cho công tác thu hồi nợ và bảo đảm quyền lợi người lao động.

BHXH TP HCM đang thực hiện rà soát dữ liệu, thông báo đến các đơn vị, công khai thông tin doanh nghiệp chậm đóng theo quy định, đồng thời phối hợp với cơ quan quản lý, thanh tra để đôn đốc, kiểm tra và xử lý. Đối với những trường hợp có dấu hiệu vi phạm, cơ quan BHXH có thể chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét xử lý theo quy định pháp luật.

Đáng chú ý, những doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, đang làm thủ tục phá sản hoặc giải thể cũng đặt ra yêu cầu xử lý hồ sơ đóng BHXH nhằm bảo vệ quyền lợi người lao động. Việc xác nhận quá trình đóng trong những trường hợp này cần căn cứ vào tình trạng pháp lý, hồ sơ và các điều kiện theo quy định, không đồng nghĩa doanh nghiệp được miễn toàn bộ nghĩa vụ còn tồn đọng.

Một vấn đề khác được đặt ra là việc hợp tác với lao động tự do (freelancer), nhất là trong lĩnh vực sản xuất clip, phim ảnh, hình ảnh quảng cáo hoặc thực hiện một công đoạn trong hoạt động kinh doanh. Những người này thường không đăng ký kinh doanh, không thành lập doanh nghiệp và cũng không ký hợp đồng lao động với đơn vị sử dụng dịch vụ.

Do đó, doanh nghiệp băn khoăn về hình thức giao kết và việc thực hiện nghĩa vụ thuế, BHXH để bảo đảm quyền lợi cho các bên. Đồng thời, doanh nghiệp phải chủ động tuân thủ cho đúng trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh.

Theo các chuyên gia cho rằng, một số hình thức hợp tác được đề cập là ký hợp đồng ngắn hạn hoặc thông qua một doanh nghiệp có tư cách pháp lý phù hợp để tổ chức thực hiện công việc, nghĩa vụ thuế và BHXH. Tuy nhiên, việc xác định nghĩa vụ cụ thể vẫn cần căn cứ vào bản chất quan hệ, hình thức giao kết và quy định pháp luật có liên quan.

Ngoài ra, một số doanh nghiệp cho biết hiện nay việc tuyển dụng lao động gặp nhiều khó khăn, đặc biệt đối với lao động có trình độ cao. Trong bối cảnh thị trường lao động có sự dịch chuyển, doanh nghiệp phải đưa ra mức lương cao hơn mức tham chiếu hoặc mức lương thông thường để thu hút nhân sự, từ đó phát sinh thêm áp lực về chi phí tiền lương và các khoản đóng theo lương.

Ông Hiểu nhìn nhận, thị trường đang thiếu lao động, nhất là lao động trình độ cao; một nguyên nhân là người lao động có xu hướng dịch chuyển về địa phương. Ông cũng lưu ý tình trạng một số doanh nghiệp không đăng ký chức năng cung ứng lao động nhưng vẫn thực hiện tuyển dụng, cung ứng lao động cho đơn vị khác. Khi phát hiện, cơ quan BHXH sẽ chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét; doanh nghiệp ký hợp đồng với đơn vị không đủ điều kiện cung ứng lao động cũng có thể phát sinh vi phạm và bị xử lý.

Các ý kiến doanh nghiệp còn đề cập đến sự khác biệt trong cách áp dụng quy định giữa pháp luật về BHXH và pháp luật lao động, cũng như những điều kiện khi thành lập, hoạt động sản xuất trong khu công nghiệp. Từ đó, doanh nghiệp kiến nghị cần tiếp tục làm rõ các quy định liên quan, bảo đảm tính thống nhất trong thực hiện và có cơ chế hỗ trợ phù hợp để doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thông qua các nội dung trao đổi, tọa đàm đã ghi nhận nhiều vấn đề cụ thể từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời tạo cơ hội để cơ quan quản lý, chuyên gia pháp lý và cộng đồng doanh nghiệp trực tiếp trao đổi, làm rõ quy định, nhận diện rủi ro và tìm kiếm hướng xử lý phù hợp. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp chủ động hơn trong việc cập nhật chính sách, hoàn thiện quy trình quản trị và thực hiện nghĩa vụ pháp luật trong quá trình hoạt động.

Phát biểu bế mạc tọa đàm, Nhà báo Hà Ánh Bình, Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam đánh giá, chương trình đã làm rõ nhiều vấn đề thực tiễn trong quá trình thực hiện chính sách thuế và BHXH, đồng thời ghi nhận những kiến nghị thiết thực từ cộng đồng doanh nghiệp.

Ông cho biết, đối với các câu hỏi chưa được giải đáp trực tiếp tại hội trường, Ban Tổ chức sẽ tổng hợp, gửi cơ quan chức năng có thẩm quyền trả lời bằng văn bản và tiếp tục phản ánh trên các ấn phẩm của Báo, góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật.