Đình làng- nơi sản sinh và lưu giữ các giá trị văn hóa phi vật thể

- Thành phố Hải Phòng có mật độ di tích khá dày đặc cả về đình, đền, chùa miếu… . Vì sao Trung tâm văn hóa thành phố chỉ tập trung giới thiệu về đình làng dưới hình thức in sách?  

- Đây là sự cụ thể hóa chủ trương của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Trung tâm văn hóa về công tác quản lý lễ hội. Do điều kiện chưa cho phép, chúng tôi tạm thời “khoanh vùng” in tập sách về đình làng. Tập sách in xong sẽ gửi lưu chiểu toàn quốc cùng các địa phương có đình mà sách đã giới thiệu để làm tư liệu cho mai sau.

- Tiêu chí đình làng mà sách giới thiệu là gì? Có phải chỉ có những đình làng là di tích văn hóa tiêu biểu  đã được xếp hạng?

- Việc đánh giá khảo cổ và xếp hạng di tích do Bảo tàng thành phố quản lý. Còn chúng tôi thông qua  việc in tập sách: “Giới thiệu Thành hoàng làng Hải Phòng” nhằm thống kê thành phố hiện có bao nhiêu ngôi đình làng, bao nhiêu vị Thành hoàng làng có công dựng nước, giữ nước, khai canh, khai cơ được nhân dân  thờ phụng đến ngày nay. Bên cạnh đó, còn là các giá trị văn hóa phi vật thể được sản sinh, lưu giữ và liên quan tới ngôi đình.Ví dụ như các nghi lễ, phong tục độc đáo về  tế lễ trong lễ hội đình truyền thống, những câu ca dao, những câu chuyện về Thành hoàng còn được truyền tụng… Do vậy, sách giới thiệu tất cả các ngôi đình dù chưa là di tích xếp hạng, chúng tôi đã in trong mẫu cung cấp tư liệu gửi tới  các làng, xã có đình. Cụ thể: lịch sử ngôi đình, xuất xứ nhân vật được thờ cùng thần phả sắc phong của các triều đại, hoặc nội dung câu đối Thành hoàng đã dịch nghĩa, các đồ thờ tự, tổ chức bộ máy đình xưa và nay. Thời gian tổ chức lễ hội đình, những vật phẩm cúng tế, những tập quán đặc trưng, hoặc quy định của làng cùng những ngành nghề truyền thống do Thành hoàng làng đã xác lập, truyền dạy trong quá trình khai canh, khai cơ. Ngoài ra, còn gửi kèm ảnh về toàn cảnh ngôi đình, nơi thờ phụng ( ban thờ hoặc hậu cung) và ảnh  tế, rước hoặc trò chơi, sinh hoạt văn hóa dân gian ).     

- Ông có thể nêu nhận xét ban đầu qua việc tiếp nhận tư liệu của gần 100 ngôi đình vừa qua?

- Theo kế hoạch, tập sách được thực hiện trong thời gian từ 3-5 năm. Tại giai đoạn khởi động từ năm 2008 đến nay, chúng tôi thống kê ở  huyện An Dương và các quận Lê Chân, Hồng Bàng, Ngô Quyền, Kiến An, Dương Kinh, Hải An. Qua nội dung của gần 100 ngôi đình đã tiếp nhận ( trong đó nhiều nhất là huyện An Dương 53 đình)  cùng với kết quả khảo sát đình ở nhiều làng, chúng tôi bất ngờ vì sự đa dạng trong các phong tục tế lễ liên qua đến xuất xứ thờ tự tại các đình làng.Ví dụ, ở hội đình Quỳnh Hoàng xã Nam Sơn, huyện An Dương  dùng xôi chim bồ câu dâng Thành hoàng. Nhưng ở hội đình Nước ( xã Đại Bản, huyện An Dương) lại có tục cúng hành hoa cùng khoai lang “tang bồng” và gạo tám xoan, nếp cái hoa vàng, bánh cốm.. trong ngày lễ để tưởng nhớ vị Thành hoàng  Phạm Luận- người vừa có công đánh giặc thế kỷ 15, vừa dạy bảo dân làng nghề trồng hành cho quân sĩ khi ốm đau…Bên cạnh đó là nội dung thờ tự cũng phong phú. Có đình thờ 1 vị Thành hoàng làng, có đình thờ 3-5 nhân thần, phúc thần khác là những người có công đức với nhân dân. Tôi nghĩ các quận, huyện, Ban quản lý đình làng cơ sở  có vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp nội dung cho tập sách. Tuy nhiên, vẫn có một số nơi chưa nêu đầy đủ lịch sử đình cũng như xuất xứ thờ tự, các thần phả sắc phong…khiến tư liệu sơ sài. Kinh nghiệm điền dã cho thấy, ngoài tư liệu sử địa phương, các bậc cao niên từ 80 tuổi trở lên cũng là một “ kênh tư liệu” quan trọng, vì các cụ là nhân chứng một thời về lịch sử đình làng, nên việc tranh thủ trí tuệ từ các cụ để có thêm thông tin, tư liệu sống về đình làng là điều rất cần thiết. Bởi nếu các cụ qua đời, chúng ta sẽ mất đi nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại hôm nay.

- Còn về kinh phí? Ông hy vọng nhiều không vào số tiền ủng hộ từ phía các đình làng?

- Chủ trương làm sách theo hướng xã hội hóa quả thực là thử thách với chúng tôi. Nhưng không phải vì thế mà chúng tôi hy vọng vào nguồn kinh phí các đình ủng hộ. Vì trên thực tế, đình nào cũng gặp quá nhiều khó khăn. Do vậy, về lâu dài để có kinh phí in tập sách này, tôi nghĩ rất cần có sự hỗ trợ của thành phố, của các doanh nhân, doanh nghiệp…Bởi giới thiệu những 700-800 ngôi đình làng thì không thể làm trong 1 tập sách được. Trước mắt, chúng tôi tiếp tục tổ chức đi điền dã về các đình làng  và mong muốn ngành Văn hóa thông tin và thể thao các quận, huyện, phường, xã, Ban quản lý các đình tại cơ sở tăng cường sự phối hợp giúp đỡ cung cấp tư liệu hình ảnh phục vụ cho việc làm sách. Sau đó, sẽ là các nhà chuyên môn tham gia khâu biên tập nhằm bảo đảm tính chính xác của các tư liệu khi giới thiệu về Thành hoàng làng và các ngôi đình vĩnh cửu là nơi sản sinh và lưu giữ các giá trị văn hóa phi vật thể trong đời sống hôm nay và mai sau

- Xin cảm ơn ông!    

Ngọc Anh thực hiện