Định hình văn hóa tuân thủ pháp luật trong giai đoạn phát triển mới

Đề án xây dựng hướng đến mục tiêu đẩy mạnh xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong hệ thống chính trị và toàn xã hội. Lấy thượng tôn Hiến pháp, pháp luật làm thước đo hiệu quả xây dựng và thi hành pháp luật. Việc tôn trọng, tuân thủ pháp luật được thực hiện tự nguyện, tự giác, chủ động, tích cực trong mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị và trở thành nhu cầu tự thân của mỗi công dân. Đưa văn hóa tuân thủ pháp luật trở thành nội dung, giá trị cốt lõi trong xây dựng, định hình nhân cách, lối sống, đạo đức, phát triển toàn diện con người Việt Nam thời đại mới, gắn với triển khai các hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình, phát triển văn hóa, giáo dục. Qua đó góp phần tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.

Đồng thời, Đề án đưa các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể: Thông tin, truyền thông, nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; hoàn thiện thể chế, pháp luật bảo đảm minh bạch, dễ tiếp cận, khả thi, đưa văn hóa tuân thủ pháp luật trong xây dựng, triển khai thí điểm mô hình xây dựng địa phương thượng tôn Hiến pháp, pháp luật; tăng cường hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật, truyền thông chính sách, PBGDPL; phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là  người đứng đầu trong tuân thủ pháp luật; tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cán bộ, công chức làm công tác xây dựng, thi hành pháp luật…

Góp ý tại cuộc họp, các thành viên tổ soạn thảo nhất trí cao với sự cần thiết xây dựng Đề án, đồng thời mong muốn Đề án sớm được phê suyệt làm cơ sở triển khai trên thực tế.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Đề án, các thành viên cho rằng về khái niệm văn hóa tuân thủ pháp luật, hiện nay, khi nói đến văn hóa đã có rất nhiều phong trào và nội dung liên quan, như phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú... Trong các phong trào đó đều có những tiêu chí liên quan đến ý thức chấp hành pháp luật, quy định của địa phương. Vì vậy, cần làm rõ bản chất và sự khác biệt giữa “ý thức tôn trọng, chấp hành pháp luật” với “văn hóa tuân thủ pháp luật”.

Về nhiệm vụ và giải pháp cần nhấn mạnh hơn đến sự kết hợp giữa tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật với việc tăng cường xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật; bổ sung giải pháp phát huy vai trò nêu gương; quan tâm hơn đến giải pháp truyền thông, nhân rộng và lan tỏa các mô hình, tập thể, cá nhân tiêu biểu về văn hóa tuân thủ pháp luật…

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, Đề án xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật là một đề án hoàn toàn mới với cách tiếp cận mới, phạm vi rộng, tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Văn hóa tuân thủ pháp luật không chỉ giới hạn trong một ngành, một lĩnh vực mà hiện diện trong mọi hoạt động hằng ngày của mỗi cá nhân. Do đó, đây là nhiệm vụ khó, có nhiều yếu tố định tính, song cần được nghiên cứu, định hình và triển khai một cách bài bản.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu của Đề án không phải là tạo ra sự tuân thủ pháp luật tuyệt đối mà xây dựng những khung định hướng cơ bản để các cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân tự giác rèn luyện, hình thành nhận thức, thái độ và hành vi tuân thủ pháp luật. Đề án mang tính định hướng, không phải là văn bản quy phạm pháp luật nên cần bảo đảm tính mở, tạo điều kiện để các bộ, ngành, địa phương chủ động vận dụng, bổ sung, hoàn thiện phù hợp với thực tiễn.

Trên cơ sở các ý kiến góp ý, Thứ trưởng đề nghị thống nhất tên gọi là “Đề án xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”. Về bố cục, Đề án gồm 6 phần lớn: sự cần thiết và căn cứ xây dựng; đánh giá thực trạng tuân thủ pháp luật; đối tượng tác động và các nội dung cốt lõi liên quan đến văn hóa tuân thủ pháp luật; quan điểm, nguyên tắc, mục tiêu và giải pháp; các biện pháp bảo đảm thực hiện; tổ chức thực hiện.

Về giải pháp, cần xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong hệ thống chính trị, đặc biệt là các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan thực thi pháp luật, hệ thống giáo dục quốc dân, lực lượng vũ trang, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Đồng thời phát huy vai trò của gia đình, doanh nhân, các tổ chức tôn giáo, đồng bào dân tộc thiểu số, các tổ chức bổ trợ tư pháp và toàn thể công dân trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng yêu cầu nghiên cứu xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá, đo lường mức độ hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật đối với từng nhóm đối tượng; đồng thời hoàn thiện hệ thống phụ lục, số liệu, cơ sở dữ liệu phục vụ việc đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.