Điệp viên "hai mang" ngăn Chiến tranh thế giới thứ 3 không nổ ra

(PLVN) - Các tài liệu mật được công bố trong những năm gần đây cho biết chiến tranh hạt nhân suýt nữa đã nổ ra giữa Liên Xô và Mỹ năm 1983. Thảm kịch may mắn đã không xảy ra vào phút chót nhờ một báo cáo của một điệp viên hai mang của KGB đang hoạt động tại Anh.
Điệp viên Oleg Gordievsky. Điệp viên Oleg Gordievsky.

Chiến dịch RYAN 

Ở thời điểm gần cuối thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Tổng Bí thư Đảng cộng sản Liên Xô Leonid Brezhnev và Giám đốc KGB Yuri Andropov đều cho rằng Mỹ và NATO có thể sẽ phát động một cuộc chiến tranh hạt nhân nhằm vào Liên Xô. Trong bối cảnh đó, giới lãnh đạo Liên Xô muốn chuẩn bị để có thể sẵn sàng tiến hành một cuộc tấn công phủ đầu.

Đây là chủ trương nguy hiểm nhất trong các giải pháp mà Liên Xô có thể thực hiện, bởi chỉ cần tính toán sai, một cuộc chiến tranh hạt nhân với hậu quả tàn khốc sẽ nổ ra. Chính vì vậy nên, để ngăn chặn khả năng khơi mào cuộc tấn công hạt nhân sai lầm, Tổng Bí thư Liên Xô Brezhnev quyết định mở chiến dịch có tên RYAN (Tấn công tên lửa hạt nhân bất ngờ). 

Chiến dịch RYAN được KGB mô tả như sau: “Một trong những mũi hoạt động chính của nhánh tình báo nước ngoài của KGB là phát hiện và đánh giá những dấu hiệu của việc chuẩn bị cho một cuộc tấn công hạt nhân bất ngờ trên tất cả các lĩnh vực, từ kinh tế, chính trị, quân sự, phòng vệ dân sự và hoạt động của lực lượng đặc nhiệm”.

Theo hướng này, KGB đã điều điệp viên tới tất cả các thủ đô của NATO và Nhật Bản để tiến hành thu thập thông tin. Chiến dịch được khởi động sau khi Tổng thống Mỹ Ronald Reagan lên nhậm chức vào đầu năm 1981 và tỏ lập trường cứng rắn với Liên Xô. Cùng với đó, hàng loạt các cuộc tập trận quân sự do Mỹ dẫn đầu và các đợt chiến tranh tâm lý cũng đã được các nước NATO tiến hành ở khu vực biên giới với Liên Xô.

Đến năm 1983, khi ông Andropov trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô, khẩu chiến ông và Tổng thống Mỹ Reagan nổ ra thường xuyên. Lúc này, chiến dịch RYAN càng được mở rộng, trở thành chiến dịch thu thập thông tin tình báo lớn nhất của Liên Xô trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh và cũng là chiến dịch thu thập thông tin tình báo thời bình lớn nhất trong lịch sử. Danh sách những chỉ dấu về một cuộc tấn công hạt nhân mà mỗi điệp viên Liên Xô lúc bấy giờ phải quan sát cũng đã lên đến gần 300 đầu mục.

Điệp viên "hai mang" ngăn Chiến tranh thế giới thứ 3 không nổ ra ảnh 1
Sơ đồ tác chiến cuộc tập trận “Able Archer 83” của NATO. 

Theo các tài liệu, để có thể truyền tải và đánh giá kịp thời các thông tin do các đầu mối ở khắp nơi trên thế giới gửi về, chỉ riêng trong nội bộ KGB lúc bấy giờ đã có thêm 300 vị trí việc làm được bổ sung. Trong khuôn khổ chiến dịch, các điệp viên của KGB được điều đi khắp nơi, từ Nhà Trắng và các địa điểm quan trọng khác ở thủ đô Washington, các căn cứ quân sự của Mỹ ở trong và ngoài nước và chú ý tới mọi diễn biến cho thấy Mỹ chuẩn bị tiến hành một cuộc chiến tranh hạt nhân nhằm vào Liên Xô.

Một số ghi chép cho rằng ở Đức lúc bấy giờ, gần như tất cả mọi người đều được điệp viên của KGB tuyển mộ để thu thập thông tin cho Liên Xô. Binh lính NATO vì thế được cảnh báo không được thảo luận bất cứ vấn đề gì liên quan đến nhiệm vụ khi rời khỏi căn cứ. Họ cũng được cảnh báo đặc biệt cẩn trọng với những phụ nữ gặp ở quán bar, khiến nhiều người nghĩ rằng tất cả nữ giới ở quán bar đều là điệp viên của KGB.

Nhờ mạng lưới dày đặc như vậy mà tất cả những hoạt động triển khai lực lượng, vũ khí, báo động và mọi hoạt động khác ở tất cả các căn cứ của NATO đều được báo cáo lại với KGB. 

Bên bờ vực chiến tranh

Đầu năm 1983, Tổng thống Mỹ Reagan công bố kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa theo sáng kiến có tên Star Wars. Trong tháng 2/1983, KGB phát đi báo động cao trong hệ thống báo động tình báo của chiến dịch RYAN, đồng nghĩa với nhận định khẩu chiến giữa Mỹ và Liên Xô có dấu hiệu sẽ bùng nổ thành các động thái cụ thể hơn.

Ngày 2/11/1983, Mỹ và các nước đồng minh NATO khởi động cuộc tập trận quân sự có tên “Able Archer” hay “Able Archer 83”. Đây là cuộc tập trận mô phỏng việc sử dụng vũ khí hạt nhân nhằm vào Liên Xô và cũng là để thử năng lực chỉ huy và kiểm soát của liên quân.

Kịch bản được đặt ra ở đây là NATO sẽ triển khai lực lượng để bảo vệ các nước đồng minh sau khi các trong khối Hiệp ước Warsaw điều binh tới Nam Tư sau bất ổn ở nước này. Binh sỹ khối Hiệp ước Warsaw sau đó nhanh chóng tấn công vào một số nước khác, khiến xung đột gia tăng. Vũ khí hóa học và vũ khí hạt nhân được huy động.

Trên thực tế, đây không phải là lần đầu tiên NATO tiến hành tập trận như vậy nhưng “Able Archer” là cuộc tập trận có quy mô lớn nhất, với sự tham gia của 40.000 binh lính và được tiến hành trên phạm vi lớn nhất, trải dài trên khắp châu Âu, từ Thổ Nhĩ Kỳ tới bán đảo Scandinavia. Cuộc tập trận cũng có sự tham gia của nguyên thủ các nước như Anh và Đức.

Dấu hiệu đáng báo động nhất với Liên Xô là việc NATO đẩy mức báo động quân sự lên thành DEFCON-1 - mức báo động mà hệ thống bảo vệ vũ khí hạt nhân của khối đã bị vô hiệu hóa và đã sẵn sàng rời bệ phóng.

Cuộc tập trận diễn ra trong bối cảnh căng thẳng trên thế giới đang ở giai đoạn cao trào khi 2 tháng trước đó chiếc máy bay Boeing 747 của hãng hàng không Korean Airlines đã bay lạc vào không phận Liên Xô và đã bị Liên Xô bắn rơi do nhầm tưởng đó là máy bay do thám của Mỹ, khiến toàn bộ 269 người có mặt trên máy bay thiệt mạng.

Dù không có bằng chứng thực tế do cuộc tập trận của NATO là một cuộc diễn tập chỉ huy nhưng một số nguồn tin lúc đó thông báo với Moscow rằng lực lượng mặt đất của NATO đang được huy động. Do đó, KGB kết luận rằng “Able Archer” chính là vỏ bọc cho một cuộc tấn công quân sự thực sự. Các đơn vị chiến đấu của khối Hiệp ước Warsaw với vũ khí hạt nhân ở khu vực Đông Đức và Ba Lan đã được đặt trong tình trạng sẵn sàng. Các tên lửa đạn đạo liên lục địa vốn có khả năng tránh radar cũng được chuẩn bị phóng đi. 

Tháo ngòi vào phút chót

Các tài liệu được giải mật về sau cho biết, không khí đặc biệt căng thẳng do những khủng hoảng và những tuyên bố đầy khiêu khích được đưa ra trong vài tháng trước đó khiến KGB kết luận người Mỹ đã được đặt trong tình trạng báo động và đã bắt đầu đếm ngược đến thời điểm bắt đầu chiến tranh.

Các tài liệu được giải mật gần đây cho biết, đến khoảng ngày 8-9/11/1983, Điện Kremlin đã gần như rơi vào tình trạng hoang mang. Song, may mắn thay, cuộc chiến tranh hạt nhân đã không nổ ra khi một điệp viên của KGB đồng thời cũng là điệp viên 2 mang làm việc cho người Anh có tên Oleg Gordievsky đã cảnh báo người Anh rằng phương Tây đang tiến vào “vùng nguy hiểm”.

Sau khi nhận được thông tin về việc điều động lực lượng của Liên Xô, tình báo Anh MI-6 đã ngay lập tức báo cáo lại với Chính phủ nước này. Theo lệnh của Thủ tướng Anh lúc bấy giờ là bà Thatcher, giới chức Anh đã liên lạc với phía Mỹ, đề nghị NATO thông báo cho Liên Xô mục đích thực sự của cuộc tập trận để tránh hiểu lầm.

Khi NATO rút bớt một số vũ khí được huy động để tập trận, ngòi nổ của cuộc Chiến tranh thế giới III đã được gỡ bỏ. Vào đầu năm 1984, khi nhận được các báo cáo của CIA về việc người Nga đã nghĩ rằng Mỹ đã chuẩn bị tấn công hạt nhân nhằm vào nước này, Tổng thống Mỹ đã sốc khi nhận thấy chính quyền của ông đã suýt khởi động chiến tranh hạt nhân. Ông Reagan sau đó đã bắt đầu bàn với các cố vấn về việc kết thúc Chiến tranh Lạnh.

Cát Cát
Cùng chuyên mục
Tổng Giám đốc WHO lo ngại thế giới đang xem nhẹ cách thức virus lây lan.

Những “sắc thái” mới trong cuộc chiến chống COVID-19

(PLVN) - Trung Quốc vẫn đang thắt chặt các biện pháp kiểm soát dịch bệnh. Ngược lại, nhiều nước tiếp tục nới lỏng các quy định chống dịch để đưa người dân trở lại cuộc sống bình thường bất chấp số ca nhiễm tăng cao và đây là điều khiến Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lo ngại.

Đọc thêm

Phán quyết với hệ lụy lớn

Cựu Tổng thống Donald Trump.
(PLVN) - Ở nước Mỹ, tòa án đã đưa ra phán xử bất lợi cho cựu Tổng thống Donald Trump trong vụ việc nảy sinh từ thời ông Trump còn cầm quyền ở Mỹ.

Nhiều nơi vẫn phải chật vật đối phó hội chứng COVID kéo dài

Nhiều nơi vẫn phải chật vật đối phó hội chứng COVID kéo dài
(PLVN) - Hơn 2 năm kể từ khi dịch bệnh COVID-19 bùng phát, rất nhiều người từng mắc bệnh cho biết phải chật vật đối phó với hội chứng COVID kéo dài. Tình trạng này gây ra những nguy cơ lâu dài không chỉ với người bệnh, mà còn cho cả hệ thống y tế và các nền kinh tế trong những năm sắp tới.

Luật thua quyền

Một phiên họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc.
(PLVN) - Bằng cách biểu quyết đồng thuận, tức là các thành viên không phải đích danh thể hiện quan điểm, Đại hội đồng Liên Hợp quốc đã thông qua nghị quyết buộc 5 thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc là Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp phải giải trình về việc đã sử dụng quyền phủ quyết để phủ quyết dự thảo nghị quyết nào đấy trong Hội đồng Bảo an.

Đối tác thêm quan trọng

Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ thúc đẩy chiến lược đối tác.
(PLVN) - Mối quan hệ hợp tác giữa EU và Ấn Độ vừa có được bước phát triển mạnh mẽ mới cả trên danh nghĩa lẫn trong thực chất. Nhân chuyến thăm Ấn Độ của Chủ tịch Uỷ ban châu Âu Ursula von der Leyen, Ấn Độ và EU ký kết thỏa thuận thành lập Hội đồng Thương mại và Công nghệ EU-Ấn Độ.

Thua trong thắng, thắng trong thua

Vợ chồng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ăn mừng kết quả tại Paris tối 24/4.
(PLVN) - Ở nước Pháp, Tổng thống đương nhiệm Emmanuel Macron đã về đích trước ứng cử viên Marine Le Pen của đảng Tập hợp quốc gia trong vòng thứ 2 của cuộc bầu cử diễn ra ngày 24/4 vừa qua.

Đạo luật chống nạn “bác sĩ ma” xứ Hàn

Biển hiệu phòng khám phẫu thuật thẩm mỹ bên hông một tòa nhà ở khu Sinsa-dong, quận Gangnam, Seoul, Hàn Quốc. Ảnh- CNN
(PLVN) - Quốc hội Hàn Quốc ngày 31/8/2021 đã thông qua dự thảo sửa đổi Luật y tế, với nội dung đáng chú ý là các cơ sở y tế bắt buộc phải lắp đặt camera giám sát (CCTV) trong phòng phẫu thuật trong trường hợp bệnh nhân được phẫu thuật gây mê toàn thân, không hề có ý thức. Việc sửa đổi nhằm mục đích bảo vệ bệnh nhân khỏi các sự cố y khoa hoặc hành vi lơ là trách nhiệm của nhân viên y tế.

Elon Musk - Từ cậu bé tự kỷ thành người giàu nhất thế giới

Ông Elon Musk.
(PLVN) - Thông tin doanh nhân người Mỹ Elon Musk đã mua lại Công ty Twitter với giá 44 tỷ USD được công bố tuần qua một lần nữa khiến dư luận đổ xô chú ý tới Musk - hiện là người giàu nhất thế giới, người sáng lập Công ty ô tô điện Tesla và nhà sản xuất tên lửa SpaceX.

Những chiến dịch sử dụng động vật làm gián điệp

Cá heo đã từng được huấn luyện và sử dụng vào mục đích hoạt động tình báo.
(PLVN) - Những loài vật như chim bồ câu, cá heo, thậm chí là quạ đã được nghiên cứu và đưa vào sửa dụng trong các chiến dịch tình báo, thu thập thông tin. Những con vật này đã được huấn luyện để thu thập hình ảnh, sóng âm từ các mục tiêu, thậm chí còn được dùng để “cài cắm” các thiết bị vào mục tiêu cần do thám...

Làng cổ đẹp như tranh bên bờ sông Lauch nước Pháp

Làng cổ đẹp như tranh bên bờ sông Lauch nước Pháp
(PLVN) - Tọa lạc ngay bên dòng sông Lauch thơ mộng của nước Pháp, làng Colmar nằm cách Strasbourg – thủ phủ vùng Alsace khoảng 64 km về phía Tây Nam. Nơi đây được mệnh danh là một trong những ngôi làng đẹp nhất nước Pháp, có thể khiến bất cứ ai cũng say đắm, phải lòng khi có dịp ghé thăm.

Cô gái chết thảm dưới tay đồng bọn vì phá bỏ “luật im lặng”

Điíu tượng Katrina Culberson.
(PLVN) - Các mối quan hệ trên đường phố của những băng nhóm phạm tội thường rất phức tạp và tàn độc, trong số đó vụ việc của Celeste Fronsman là một ví dụ điển hình. Celeste đã bị đồng bọn đánh đập dã man, thiêu sống vì dám chỉ điểm đường dây buôn bán ma túy cho cảnh sát.

Nhà khoa học đa tài với phát minh chế ngự được tia sét

 Nhà bác học Benjamin Franklin.
(PLVN) - Tại các toàn nhà cao tầng, các công trình, cao ốc, văn phòng trên khắp thế giới từ lâu đã không thể thiếu những chiếc cột thu lôi. Tuy vậy, không phải ai cũng biết Benjamin Franklin - một thành viên trong nhóm lập quốc của Hoa Kỳ lại là “cha đẻ” của phát minh vĩ đại nói trên.

“Cú huých” COVID-19 đẩy Sri Lanka vào cảnh vỡ nợ

Hàng loạt vụ đánh bom xảy ra ngày 21/4/2019 đã khiến ngành du lịch Sri Lanka bước đầu rơi vào khủng hoảng.
(PLVN) - Từ một quốc đảo từng được xem là thiên đường du lịch, kinh tế Sri Lanka gần đây sa sút nghiêm trọng, với đỉnh điểm là thông báo vỡ nợ đối với số nợ nước ngoài trị giá tổng cộng 51 tỉ USD được Thống đốc Ngân hàng Trung ương Sri Lanka đưa ra tuần qua.

“Dớp” không Thủ tướng nào hoàn thành trọn vẹn nhiệm kỳ tái diễn ở Pakistan

Ông Nawaz Sharif từng 3 lần giữ chức Thủ tướng Pakistan nhưng không lần nào làm hết nhiệm kỳ
(PLVN) - Với việc ông Imran Khan, người trở thành Thủ tướng Pakistan từ 2018, trở thành người đầu tiên bị bãi nhiệm do thất bại trong cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm tại Quốc hội, “dớp” không một vị Thủ tướng nào tại chức trọn một nhiệm kỳ kể từ khi Pakistan giành được độc lập vào năm 1947 cho đến nay tiếp tục kéo dài...