Diễn tiến Vụ án liên quan việc dạy thêm tại Trường THCS Ba Đình (Hà Nội): Bãi bỏ văn bản trái pháp luật, kiến nghị khẩn trương xử lý theo quy định

Như đã thông tin tại các bài viết, Báo PLVN nhận được đơn kêu oan của bà Nguyễn Thị Bình - cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình sau khi bị các cơ quan chức năng truy tố, xét xử, tuyên mức án 3 năm tù về tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”.

Cụ thể, theo cáo trạng, trong năm học 2013 - 2014, thực hiện tổ chức dạy thêm, học thêm (DTHT) trong trường theo QĐ22, bà Bình chỉ đạo kế toán và các giáo viên chủ nhiệm các khối lớp 7, 8, 9 thu tiền DTHT theo một mức chung với số tiền 15.000 đồng/1 tiết/1 học sinh (HS), cao hơn mức tối đa quy định trong QĐ22 (kèm theo Văn bản hướng dẫn 5898/HD-SGD&ĐT (HD5898) ngày 17/7/2013 của Sở GD&ĐT).

Theo QĐ22 và HD5898, việc thu học phí tại Hà Nội được tính theo sĩ số. Với các lớp học thêm có 10 - 20 HS/lớp, mức thu tối đa 13.000 đồng/1 tiết/1 HS; lớp 20 - 30 HS mức thu tối đa 9.000 đồng; từ 30 - 40 HS, mức thu tối đa 7.000 đồng, lớp từ 40 HS trở lên mức thu tối đa 6.000 đồng.

Từ tháng 12/2013 - 5/2014, Trường THCS Ba Đình đã thu của 24 lớp khối 7, 8, 9 số tiền 2.167.665.000 đồng, trong đó mức thu tối đa theo QĐ 22 được thu là 1.073.553.000 đồng, số tiền thu cao hơn mức thu tối đa quy định là 1.093.796.000 đồng. Cáo trạng cho rằng việc thu tiền DTHT của trường cao hơn mức thu tối đa quy định đã gây thiệt hại cho PHHS 24 lớp 1,093 tỷ đồng, trách nhiệm thuộc về bà Bình. Bà Bình bị khởi tố, truy tố theo khoản 3 Điều 356 BLHS và bị cấp sơ thẩm tuyên 3 năm tù.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, việc cơ quan chức năng truy tố, tuyên hình phạt đối với bà Bình là khiên cưỡng và thiếu căn cứ pháp luật.

Luật sư Lê Hiếu - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hiếu Hùng nêu quan điểm: Trong tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”, vụ lợi là yếu tố then chốt để cấu thành tội.

“Vụ lợi là khi trên cương vị công tác được giao, người có chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vi nhằm mục đích khai thác vị thế của mình nhằm hướng tới những lợi ích trái pháp luật; đích đến là đạt được một mục đích cụ thể, có thể là về kinh tế, quyền lợi nhất định. Một yếu tố khác cũng rất quan trọng trong cấu thành tội này, là hành vi vụ lợi gây ra thiệt hại. Đối chiếu vào vụ án xét xử bị cáo Bình, tôi cho rằng các yếu tố này chưa rõ ràng” - Luật sư Hiếu nhận định.

Trong vụ án này, hồ sơ cho thấy số tiền hơn 1 tỷ đồng, được phân bổ 70% cho giáo viên trực tiếp giảng dạy và phần còn lại nộp vào quỹ trường. Có ý kiến cho rằng vậy có việc “vụ lợi phi vật chất” nếu bà Bình muốn nâng cao uy tín thông qua việc tăng thu nhập cho giáo viên hay không? Luật sư cho rằng “hiệu trưởng thực hiện chính sách tăng thu nhập cho người lao động với sự đồng thuận của tập thể giáo viên, ở một góc nhìn nào đó có thể coi là dám nghĩ, dám làm, năng động, sáng tạo; chứ không nên cho rằng đó là “vụ lợi phi vật chất”.

Một trong những điểm khác gây tranh cãi trong vụ án là cơ quan tố tụng xác định hành vi của bà Bình đã gây thiệt hại hơn 1 tỷ đồng cho phụ huynh, nhưng chưa thấy bị hại nào. Quá trình điều tra, cơ quan chức năng đã tìm kiếm bị hại nhưng không có phụ huynh nào khiếu nại hay yêu cầu bồi hoàn. Quá trình điều tra bổ sung, CQĐT gửi giấy mời tới 15 phụ huynh và 3 người lên làm việc, đều khẳng định không có ý kiến gì về việc trường thu theo mức này; không ai đề nghị xử lý cá nhân nào. Thậm chí, một số phụ huynh còn có đơn kêu oan cho bà Bình.

Bên cạnh đó, hồ sơ vụ án thể hiện, có 24 giáo viên chủ nhiệm trực tiếp dạy thêm, được hưởng lợi hơn 214 triệu đồng; các giáo viên bộ môn tham gia dạy thêm được hưởng lợi hơn 551 triệu đồng; còn số tiền hưởng lợi chi sai của nhà trường gồm chi công tác quản lý gần 190 triệu đồng và chi cơ sở vật chất khoảng 65 triệu đồng.

Như vậy, nếu vì vụ lợi thì bà Bình phải hưởng toàn bộ số tiền được cho là chi sai chi vượt về công tác quản lý và chi cơ sở vật chất của nhà trường, mà không phải để 2 Phó Hiệu trưởng, kế toán, thủ quỹ, giáo viên, cán bộ nhà trường được hưởng. Do đó, có thể xác định bà Bình không thực hiện hành vi vì mục đích vụ lợi cho bản thân bởi không ai vụ lợi nhưng những người khác lại được hưởng, đó không phải là vụ lợi.

Thạc sĩ Tội phạm học Phùng Đức Hiếu Anh cũng cho rằng, tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ có dấu hiệu bắt buộc là thiệt hại từ hành vi phạm tội gây ra nên việc xác định thiệt hại cụ thể, chính xác, rõ ràng là cần thiết, cấp thiết, là yếu tố không thể chung chung hay không rõ ràng được, điều đó là phản khoa học pháp lý.

“Đối chiếu vào vụ án xét xử bà Nguyễn Thị Bình, có thể thấy căn cứ kết tội vừa thiếu, vừa yếu, vừa mâu thuẫn, vừa khiên cưỡng” – vị chuyên gia này nhấn mạnh.

Cũng tại vụ án này, một số ý kiến cho rằng còn cho thấy thực tế chồng chéo của một số văn bản trong lĩnh vực giáo dục. Trường tổ chức, thu tiền học thêm dựa trên sự thỏa thuận tự nguyện với phụ huynh, đúng quy định của Thông tư 17/2012/TT-BGDĐT. Tuy nhiên, cáo trạng xác định bà Bình đã “làm trái công vụ” vì thu tiền vượt mức trần của QĐ22. Như vậy, QĐ22 có một số nội dung không phù hợp với Thông tư 17. 

Trong trường hợp này, theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, khi các văn bản pháp luật có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn. Vì vậy, việc xét xử bị cáo Bình vì thu tiền vượt mức trần của QĐ22 là cần xem xét lại.

Sau khi tiếp nhận đơn, nghiên cứu hồ sơ, tài liệu và tác nghiệp tại phiên tòa xét xử vụ án, Báo PLVN đã đăng tải nhiều bài viết để làm sáng tỏ các tình tiết then chốt của vụ án. Đồng thời,  phóng viên liên hệ, gửi Công văn đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền đề nghị xác minh, giải quyết theo quy định, tránh tình trạng người dân bị oan sai.

Tiếp nhận thông tin, Công văn của Báo PLVN, Cục Kiểm tra văn bản và tổ chức thi hành pháp luật (Bộ Tư pháp) đã tiến hành kiểm tra, rà soát và đưa ra kết luận về QĐ22 có dấu hiệu trái với Thông tư của Bộ GD&ĐT - cũng là căn cứ để cơ quan chức năng kết tội bà Bình.

Cụ thể, theo Kết luận kiểm tra số 01 được ban hành ngày 4/5/2026, Cục Kiểm tra văn bản và tổ chức thi hành pháp luật xác định QĐ22 và HD5898 có nội dung trái pháp luật và không còn phù hợp. Do đó, cơ quan này kiến nghị UBND TP Hà Nội và Sở GD&ĐT TP Hà Nội khẩn trương xử lý nội dung trái pháp luật và nội dung không còn phù hợp…

Đồng thời, tổ chức xem xét, xác định, xử lý trách nhiệm theo quy định của Đảng, của pháp luật đối với tập thể, cá nhân đã tham mưu, đề xuất, ban hành văn bản trái pháp luật. Cục Kiểm tra văn bản và tổ chức thi hành pháp luật cũng yêu cầu 2 cơ quan nêu trên thông báo kết quả xử lý văn bản trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày 4/5/2026 theo quy định của Chính phủ.

“Cơ quan có thẩm quyền của Bộ Tư pháp đã xác định QĐ22 và HD5898 - 2 văn bản là căn cứ kết tội bà Bình có nội dung trái pháp luật, đã bị bãi bỏ. Do đó, việc kết tội bà Bình không còn căn cứ, việc thu tiền của bà Bình đúng với Thông tư 17 của Bộ GD&ĐT. Tình tiết này có thể kéo theo một loạt hệ quả pháp lý khác, đặc biệt là Bản án số 206/2026/HS-ST ngày 27/3/2026 của Tòa án nhân dân khu vực I – Hà Nội” - Luật sư Lê Hiếu nhận định.

Báo PLVN sẽ tiếp tục theo dõi và thông tin về vụ việc./.