Đền Tượng – Dấu ấn văn hóa, tín ngưỡng giữa lòng đất Hợp Thành

Tọa lạc tại thôn Tượng 3, xã Hợp Thành, Đền Tượng là một trong những không gian văn hóa tâm linh có ý nghĩa quan trọng trong đời sống cộng đồng. Tên gọi của ngôi đền gắn với truyền thuyết về đàn voi từng đi qua vùng đất này, để lại dấu tích núi Đán Tượng còn lưu truyền trong ký ức dân gian. Trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, Đền Tượng vẫn hiện diện như một chứng nhân của thời gian, ghi dấu quá trình cư dân nơi đây khai phá đất đai, dựng bản, lập làng và xây dựng quê hương.

Theo lời kể của các bậc cao niên, Đền Tượng được hình thành khoảng thế kỷ XIX, gắn với quá trình định cư và phát triển của cộng đồng cư dân vùng Hợp Thành. Không chỉ là nơi thờ tự, ngôi đền còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, nơi gửi gắm niềm tin, khát vọng và những giá trị tinh thần được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Đền Tượng là nơi thờ Tam vị Sơn thần gồm Đức Thánh Tản Viên, Đức Thánh Cao Sơn và Đức Thánh Quý Minh – những vị thần được người dân quan niệm là các đấng cai quản núi rừng, bảo hộ địa vực, phù trợ cuộc sống bình yên. Trong đó, Đức Thánh Tản Viên gắn với truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, biểu tượng cho sức mạnh con người trong hành trình chinh phục thiên nhiên, chống chọi thiên tai, bảo vệ mùa màng.

Tín ngưỡng thờ Tam vị Sơn thần tại Đền Tượng thể hiện khát vọng lâu đời của cư dân nông nghiệp về một cuộc sống no đủ, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Đây cũng là nét văn hóa phản ánh sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên, núi rừng trong quá trình hình thành và phát triển cộng đồng.

Bên cạnh đó, Đền Tượng còn phối thờ tám vị vua triều Hậu Lê – những bậc minh quân có nhiều đóng góp trong sự nghiệp dựng nước, giữ nước của dân tộc Đại Việt. Việc thờ phụng các vị vua Lê thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, lòng tri ân của nhân dân đối với các thế hệ tiền nhân đã góp phần bảo vệ độc lập, chủ quyền quốc gia.

Hệ thống thờ tự tại Đền Tượng còn có ban thờ Ngũ Hổ, ban thờ các dòng họ Lý, Phạm – những bậc tiền nhân có công khai khẩn, lập làng trên vùng đất Tượng; cùng miếu thờ Thổ Địa và miếu thờ Thoải Cung Công chúa. Sự đa dạng trong không gian tín ngưỡng đã phản ánh sự giao thoa, kết tinh của nhiều lớp văn hóa dân gian, được cộng đồng gìn giữ qua thời gian.

Một trong những nét đặc sắc gắn liền với Đền Tượng là Lễ hội xuống đồng - Lồng Tồng của đồng bào dân tộc Tày, được tổ chức vào ngày Thìn đầu năm mới. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng thờ Sơn thần và tín ngưỡng cầu mùa của cư dân nông nghiệp.

Trong những ngày hội, không gian văn hóa trở nên rộn ràng với tiếng trống, tiếng chiêng, điệu múa xòe, lời hát Then ngân vang. Những nghi lễ và hoạt động văn hóa dân gian không chỉ cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu mà còn thể hiện khát vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc của cộng đồng.

Lễ hội cũng cho thấy sự giao thoa độc đáo giữa văn hóa người Việt với văn hóa nông nghiệp truyền thống của đồng bào Tày, tạo nên bản sắc riêng cho vùng đất Hợp Thành.

Trải qua những biến động của lịch sử, Đền Tượng từng có thời gian bị gián đoạn hoạt động và xuống cấp. Những dấu tích còn lại như một số phiến đá kê chân cột của ngôi đền xưa, các mảnh gốm cổ được phát hiện phía sau đền với đặc điểm của đồ gốm thế kỷ XVII đã trở thành những cứ liệu quan trọng trong quá trình nghiên cứu giá trị lịch sử của di tích.

Dù trải qua nhiều thăng trầm, nhân dân địa phương vẫn duy trì việc thờ tự tại nền di tích cũ. Năm 2004, Đền Tượng được xây dựng lại trên nền cũ, tiếp tục trở thành điểm sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa của người dân.

Ngày 22/6/2026, UBND tỉnh Lào Cai ban hành Quyết định số 2161/QĐ-UBND về việc xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh đối với Đền Tượng. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng mà di tích đang lưu giữ, đồng thời là kết quả từ sự nỗ lực của chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn và sự đồng lòng của Nhân dân các dân tộc xã Hợp Thành.

Việc Đền Tượng được công nhận là di tích cấp tỉnh không chỉ góp phần nâng cao ý thức bảo tồn di sản mà còn mở ra hướng phát huy giá trị văn hóa gắn với giáo dục truyền thống, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và phát triển du lịch cộng đồng. Qua đó, những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ tiếp tục được lan tỏa, trở thành nguồn lực tinh thần quan trọng trong hành trình xây dựng quê hương Hợp Thành ngày càng phát triển. 

Cũng trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu đã cắt băng khánh thành Không gian trưng bày văn hóa các dân tộc xã Họp Thành và ra mắt Câu lạc bộ Văn hóa - Nghệ thuật - Thể thao nòng cốt xã Hợp Thành.

Một số hình ảnh tại buổi lễ: