Đến Phong Nha, ngỡ ngàng rừng bách xanh đá đại thụ

“Hóa thạch sống” hàng trăm năm tuổi

Trên website, nhà xuất bản sách hướng dẫn du lịch hàng đầu thế giới Lonely Planet viết về Phong Nha – Kẻ Bàng: là nơi hội tụ những dãy núi đá vôi cổ nhất châu Á, được hình thành cách đây khoảng 400 triệu năm. Khu vực này sở hữu hàng trăm hệ thống hang động, nhiều hang có quy mô và chiều dài đặc biệt ấn tượng, cùng những dòng sông ngầm kỳ vĩ, biến Phong Nha trở thành thiên đường của các nhà thám hiểm hang động, đồng thời là điểm đến hấp dẫn đối với bất kỳ ai yêu thích vẻ đẹp nguyên sơ và hùng vĩ của thiên nhiên.

Chỉ ít ngày sau khi đại diện của Vườn quốc gia (VQG) Phong Nha - Kẻ Bàng nhận “cú đúp” giải thưởng tại Hong Kong (Trung Quốc), ngày 20/10/2025, UBND tỉnh Quảng Trị đã có văn bản chấp thuận Dự án du lịch sinh thái “Khám phá Bách xanh đá và Hang Kling” thuộc Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí VQG Phong Nha – Kẻ Bàng. Đây là lần đầu tiên, du khách có cơ hội tham quan quần thể Bách xanh đá – “báu vật” thiên nhiên độc nhất vô nhị của VQG này.

Trước hết xét về độ quý hiếm, Bách xanh đá (Calocedrus rupestris Aver, thuộc ngành thông) được sách đỏ IUCN xếp tình trạng bảo tồn nhóm EN – nguy cấp, Nghị định 06/2019/NĐ-CP xếp vào phụ lục II công ước CITES (nhóm IIA).

Năm 2004, trong một chuyến điều tra về sự đa dạng của hoa lan, cán bộ VQG đã tình cờ thấy một “loại cây lạ mắt”. Nhưng danh tính của cây quý chỉ được xác định chính thức bởi chuyến khảo sát của giáo sư Leonid

Averyanov đến từ Viện thực vật Khamarop, Nga và Giáo sư Phan Kế Lộc (Viện Sinh thái và tài nguyên sinh học Việt Nam). Vị giáo sư người Nga đã vô cùng thảng thốt, kinh ngạc khi tiếp cận được quần thể Bách xanh đá ở Phong Nha – Kẻ Bàng.

Khu vực có quần thể Bách xanh đá phân bố từ độ cao 572m trở lên, tập trung nhiều nhất ở độ cao từ 600 - 700m, phần lớn đều nằm trong rừng sâu, đường tiếp cận bị chia cắt bởi địa hình núi đá vôi hiểm trở. Điều đặc biệt, số cá thể Bách xanh đá trưởng thành lên tới vài trăm ngàn cây, trên một diện tích hàng ngàn ha. Phần lớn cây Bách xanh đá ở Phong Nha - Kẻ Bàng đều sinh trưởng ở những nơi có độ dốc cao, thậm chí có thể sinh tồn ở nơi có độ dốc lên tới 90 độ.

Những rễ cây ăn sâu, luồn lách vào từng ngóc đá, chắt chiu từng chút dinh dưỡng của đất trời mà lớn lên. Những thân cây cao hàng chục mét, những chiếc rễ, u mấu bạnh to cả người ôm nói lên tuổi tác của những “đại lão mộc” lên tới hàng trăm năm. Theo các nhà khoa học, đây là nơi duy nhất ở Việt Nam mà quần xã của loài Bách xanh đá vôi đặc hữu, cổ sơ, sót lại và hiếm có cùng không ít loài bị đe dọa tuyệt chủng trầm trọng khác được bảo tồn tốt, thậm chí ở trạng thái nguyên thủy đến vậy.

Sánh vai cùng các vườn quốc gia hàng đầu thế giới

Năm 2025 còn có một niềm vui khác đến với VQG Phong Nha – Kẻ Bàng, đó là ngày 13/7/2025, tại Kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản Thế giới (UNESCO) đã thông qua Quyết định phê duyệt việc điều chỉnh ranh giới đáng kể của di sản VQG Phong Nha - Kẻ Bàng để bao gồm VQG Hin Nam Nô (tỉnh Khăm Muộn, Lào) với tên gọi: “VQG Phong Nha - Kẻ Bàng và VQG Hin Nam Nô” trong Danh sách Di sản Thế giới, chính thức trở thành Di sản thiên nhiên thế giới liên biên giới đầu tiên giữa hai nước.

“Sự mở rộng này không chỉ là sự công nhận những giá trị địa chất, hệ sinh thái và đa dạng sinh học độc đáo mà còn kết nối hai khu vực đá vôi rộng lớn tạo nên một cảnh quan karst nguyên vẹn bậc nhất thế giới, đồng thời góp phần củng cố mối quan hệ Việt – Lào. Cả hai nước cùng chung tay giữ gìn, phát huy những giá trị vô giá mà tạo hóa, thiên nhiên ban tặng”, ông Phạm Hồng Thái – Giám đốc Ban Quản lý VQG Phong Nha – Kẻ Bàng chia sẻ.

Nói về định hướng phát triển du lịch của vườn trong năm 2026 và những năm tới, ông Thái khẳng định: “Sản phẩm du lịch chỉ có thể tồn tại, phát triển bền vững khi nuôi sống được người dân vùng đệm”. Từ thực tiễn đó, việc phát triển du lịch của vườn phải dựa trên giá trị di sản, tài nguyên rừng và văn hóa bản địa, tạo sự hài hòa giữa bảo tồn với phát triển bền vững.

Dự án “Khám phá Bách xanh đá – hang Kling” được khai trương năm 2025 là một trong những điểm nhấn đáng chú ý, được xem là sản phẩm mới mẻ, mang tính đột phá, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và làm phong phú hệ sinh thái sản phẩm du lịch của VQG Phong Nha – Kẻ Bàng nói riêng, của tỉnh Quảng Trị nói chung.

Theo đại diện Công ty CP Du lịch AREM – đơn vị triển khai dự án, thông qua hành trình khám phá “Bách xanh đá – hang Kling”, du khách không chỉ được hòa mình vào thiên nhiên hùng vĩ, nguyên sơ mà còn tìm hiểu về giá trị sinh học, lịch sử - văn hóa của hệ rừng hàng trăm năm tuổi, qua đó lan tỏa thông điệp về du lịch trách nhiệm và bảo tồn bền vững.