Đề xuất lập Văn phòng tư vấn pháp luật cộng đồng

Văn phòng tư vấn: phải có ít nhất 01 tư vấn viên pháp luật

Theo Cục Bổ trợ Tư pháp, Nghị định số 77/2008/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển hoạt động tư vấn pháp luật và cho các tổ chức chủ quản, các Trung tâm tư vấn pháp luật triển khai thực hiện hiệu quả, thống nhất quản lý đối với tổ chức, hoạt động tư vấn pháp luật trên phạm vi toàn quốc. Việc triển khai Nghị định trong hơn 10 năm qua đã góp phần phát triển mạng lưới tổ chức tư vấn pháp luật tới hầu khắp các địa phương trong cả nước, đội ngũ người thực hiện tư vấn pháp luật theo hướng ngày càng chuyên nghiệp, bảo đảm tính chủ động, trách nhiệm, góp phần bảo vệ công lý, công bằng xã hội

Tính đến tháng 12/2021, cả nước có khoảng 200 Trung tâm tư vấn pháp luật được thành lập với gần 40 chi nhánh của Trung tâm tư vấn pháp luật, đăng ký hoạt động tại 62/63 tỉnh, thành phố; khoảng 3.200 người thực hiện tư vấn pháp luật, trong đó có trên 620 người được cấp Thẻ tư vấn viên pháp luật, trên 100 luật sư hành nghề với tư cách cá nhân làm việc theo hợp đồng lao động cho Trung tâm, khoảng 2.500 người là cộng tác viên tư vấn pháp luật.

Tuy nhiên, từ thực tế hoạt động cũng nảy sinh một số vấn đề cần được sửa đổi cho phù hợp với thực tiễn. Theo đó, dự kiến dự thảo Nghị định được sửa đổi, bổ sung có cơ cấu 05 chương với tổng số 37 điều.

Trong đó, đáng chú ý thời gian qua, Hội Luật gia có thí điểm mô hình tư vấn pháp luật cộng đồng, hướng tới phục vụ miễn phí cho đông đảo người dân của nhằm khuyến khích các Trung tâm tư vấn pháp luật (TVPL) hiện đang thực hiện tư vấn miễn phí hoàn toàn phát triển theo như mô hình một số nước phát triển trên thế giới, bước đầu thu được kết quả. Qua nhu cầu thực tiễn của một số hội chủ quản về hoạt động tư vấn pháp luật miễn phí, dự thảo Nghị định ghi nhận bổ sung 01 loại hình tổ chức tư vấn pháp luật mới là Văn phòng tư vấn pháp luật cộng đồng, bên cạnh Trung tâm TVPL theo mô hình hiện nay

Với mô hình Văn phòng tư vấn pháp luật cộng đồng, dự thảo quy định về điều kiện thành lập và hoạt động ở mức độ đơn giản hơn so với Trung tâm: phải có ít nhất 01 tư vấn viên pháp luật hoặc 01 luật sư hành nghề với tư cách cá nhân và có địa điểm làm việc của Văn phòng. Phạm vi hoạt động của Văn phòng tư vấn pháp luật cộng đồng khác với Trung tâm TVPL, đó là: Văn phòng tư vấn pháp luật cộng đồng chỉ được thực hiện tư vấn pháp luật miễn phí cho thành viên, hội viên của tổ chức chủ quản, hỗ trợ pháp lý miễn phí cho cộng đồng; thực hiện trợ giúp pháp lý, tuyên truyền phổ biến pháp luật theo quy định của pháp luật.

Mở rộng đối tượng làm tư vấn viên pháp luật

Về tư vấn viên pháp luật: Dự thảo Nghị định sửa đổi tiêu chuẩn, điều kiện của tư vấn viên pháp luật theo hướng mở rộng cho đối tượng có bằng cử nhân ngành khoa học xã hội có thể trở thành tư vấn viên pháp luật; giảm bớt yêu cầu về thời gian công tác pháp luật từ 03 năm xuống còn 02 năm, hoặc có ít nhất 02 năm công tác tại tổ chức chủ quản và am hiểu pháp luật.

Trong mối liên hệ với pháp luật về luật sư, trợ giúp pháp lý hiện hành và định hướng hoàn thiện trong thời gian tới, các chức danh tư pháp đều phải qua đào tạo nghề, bồi dưỡng về kỹ năng nghiệp vụ thường xuyên trong suốt quá trình hoạt động. Do vậy, dự thảo Nghị định quy định tư vấn viên pháp luật phải tham gia bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ hằng năm ít nhất là 08 giờ/năm. Nghĩa vụ này cũng áp dụng đối với cộng tác viên tư vấn pháp luật, luật sư làm việc tại tổ chức tư vấn pháp luật. Phạm vi hoạt động của tư vấn viên dự kiến được mở rộng thêm việc đại diện, tham gia tố tụng theo cơ chế đại diện ủy quyền

Về luật sư, cộng tác viên tư vấn pháp luật, về cơ bản, dự thảo Nghị định hiện giữ nguyên cơ chế hiện nay đối với luật sư hành nghề cá nhân làm việc tại Trung tâm TVPL và cộng tác viên. Có ý kiến cho rằng cần có chính sách cụ thể thu hút luật sư tham gia hoạt động của các Trung tâm TVPL, mở rộng hình thức hoạt động cho luật sư. Cũng có quan điểm cho rằng luật sư tham gia mô hình tư vấn pháp luật theo Nghị định 77 có tính chất thiện nguyện nhiều hơn so với hoạt động hành nghề tại các tổ chức hành nghề luật sư, doanh nghiệp. Cơ chế hoạt động của cộng tác viên cũng cần rà soát, đảm bảo thực chất hơn, tránh tình trạng “đánh trống ghi tên”. Cục Bổ trợ Tư pháp cho biết, đây là vấn đề cần trao đổi, thảo luận thêm để đảm bảo vừa thu hút đông đảo luật sư, cộng tác viên tham gia tư vấn pháp luật phục vụ cộng đồng, vừa đảm bảo chế độ thù lao, đãi ngộ hợp lý.