Đề xuất hỗ trợ 50% lãi suất vay, cú hích để doanh nghiệp bứt phá công nghệ

Khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ

Trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam đang chịu áp lực phải đổi mới công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với quá trình chuyển đổi số, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất triển khai cơ chế hỗ trợ lãi suất vay thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF).

Với mức hỗ trợ lên tới 50% lãi suất vay, thời gian tối đa 5 năm và thí điểm đối với 20 doanh nghiệp, chính sách được kỳ vọng sẽ khơi thông dòng vốn cho đổi mới sáng tạo, tạo động lực để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ mới.

Đầu tư đổi mới công nghệ từ lâu được xem là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm và gia tăng sức cạnh tranh. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn do chi phí lãi vay còn ở mức cao. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều kế hoạch chuyển đổi công nghệ bị trì hoãn hoặc thu hẹp quy mô.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng cơ chế hỗ trợ lãi suất vay thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF). Tại Hội thảo, nhiều ý kiến đánh giá đây là một trong những chính sách tài chính có ý nghĩa quan trọng, góp phần hiện thực hóa chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, Nghị quyết số 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của mô hình tăng trưởng mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ phát triển công nghệ lõi, xây dựng hạ tầng đổi mới sáng tạo đến hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Vì vậy, các chính sách cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, trong khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, xây dựng môi trường thuận lợi và chia sẻ một phần rủi ro để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư.

“Nhu cầu đầu tư nâng cấp và đổi mới công nghệ hiện nay là vô cùng cấp bách đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên, chi phí lãi vay vẫn đang là một trong những rào cản lớn nhất đối với quyết định đầu tư của doanh nghiệp”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng, nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay thông qua Quỹ NATIF sẽ trở thành “chìa khóa” quan trọng giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ.

Nhà nước hỗ trợ lãi suất, ngân hàng cho vay theo cơ chế thị trường

Trình bày phương án triển khai tại hội thảo, Giám đốc Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia Bùi Quang Minh cho biết, điểm khác biệt của chính sách lần này là được thiết kế hoàn toàn theo nguyên tắc thị trường.

Theo đó, các tổ chức tín dụng vẫn thực hiện đầy đủ việc thẩm định dự án, quyết định cho vay, giải ngân và quản lý rủi ro theo quy định. Nhà nước không cấp phát vốn trực tiếp và cũng không thay thế ngân hàng cho vay, mà chỉ hỗ trợ một phần chi phí lãi vay nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ.

Theo ông Bùi Quang Minh, cơ chế này vừa giúp huy động nguồn lực tín dụng xã hội, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Thay vì phải bỏ ra nguồn vốn lớn để đầu tư trực tiếp, Nhà nước chỉ hỗ trợ phần lãi suất, còn doanh nghiệp tiếp cận vốn từ hệ thống ngân hàng thương mại. “Cơ chế này sẽ tạo hiệu ứng đòn bẩy, khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ, đồng thời định hướng dòng vốn tín dụng vào các lĩnh vực ưu tiên của quốc gia”, ông Minh nhấn mạnh.

Theo phương án đề xuất, doanh nghiệp thực hiện các dự án ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ hoặc đổi mới sáng tạo sẽ được xem xét hỗ trợ nếu đáp ứng các tiêu chí về tính khả thi, hiệu quả kinh tế - xã hội, khả năng nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.

Các dự án sử dụng công nghệ thuộc danh mục công nghệ khuyến khích chuyển giao, công nghệ cao ưu tiên đầu tư phát triển hoặc công nghệ chiến lược sẽ được ưu tiên xem xét nhằm tạo giá trị gia tăng cao và tác động lan tỏa đối với nền kinh tế.

Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp có thể được hỗ trợ 50% lãi suất vay theo hợp đồng tín dụng nhưng không vượt quá 6%/năm, trong thời gian tối đa 5 năm. Ví dụ, nếu doanh nghiệp vay vốn với lãi suất thương mại 10%/năm, Quỹ NATIF sẽ hỗ trợ 5%/năm, giúp doanh nghiệp chỉ phải thanh toán 5% còn lại. Đối với các dự án đầu tư công nghệ có quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn dài, mức hỗ trợ này được đánh giá sẽ góp phần giảm đáng kể áp lực tài chính.

Không chỉ đưa ra mức hỗ trợ hấp dẫn, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng xây dựng hệ thống tiêu chí khá chặt chẽ nhằm bảo đảm nguồn lực của Nhà nước được sử dụng đúng đối tượng và phát huy hiệu quả.

Theo đó, doanh nghiệp muốn được hỗ trợ phải có đầy đủ tư cách pháp nhân, đủ năng lực triển khai dự án, đã ký hợp đồng tín dụng hợp pháp với tổ chức tín dụng và cam kết sử dụng vốn vay đúng mục đích. Các dự án được xem xét hỗ trợ có thể bao gồm đầu tư máy móc, dây chuyền sản xuất hiện đại; nhận chuyển giao công nghệ; thuê chuyên gia; đào tạo nhân lực; thiết kế, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm mới.

Quỹ NATIF sẽ đánh giá toàn diện tính khả thi của dự án, hiệu quả kinh tế - xã hội, khả năng tạo ra sản phẩm mới hoặc cải tiến, cũng như mức độ đóng góp vào việc nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đặc biệt, các dự án ứng dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ sạch, công nghệ xanh, công nghệ cao và công nghệ chiến lược sẽ được ưu tiên nhằm tạo động lực cho quá trình phát triển bền vững và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam.

Thí điểm với 20 doanh nghiệp trước khi nhân rộng

Để kiểm chứng tính khả thi của cơ chế và hoàn thiện quy trình phối hợp giữa Quỹ NATIF, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất triển khai thí điểm đối với 20 doanh nghiệp.

Trong quá trình thực hiện, doanh nghiệp sẽ nộp hồ sơ trực tuyến tới Quỹ NATIF sau khi ký hợp đồng tín dụng với ngân hàng. Hội đồng xét duyệt của Quỹ sẽ đánh giá hồ sơ theo các tiêu chí đã công bố trước khi quyết định hỗ trợ. Việc giải ngân được thực hiện theo cơ chế minh bạch. Ngân hàng vẫn chịu trách nhiệm quản lý khoản vay và thu hồi nợ; Quỹ NATIF chuyển kinh phí hỗ trợ lãi suất vào tài khoản chuyên dùng trước kỳ trả nợ để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thanh toán.

Nếu phát sinh nợ quá hạn, việc hỗ trợ lãi suất sẽ tạm dừng cho đến khi doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ với ngân hàng. Cơ chế này vừa bảo đảm kỷ luật tài chính, vừa nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc sử dụng nguồn vốn hỗ trợ.

Tại hội thảo, các chuyên gia, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp đã tập trung góp ý về tiêu chí lựa chọn dự án, quy trình xét duyệt, phương thức phối hợp và cơ chế kiểm soát rủi ro. Những ý kiến này sẽ được Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp để tiếp tục hoàn thiện chính sách trước khi triển khai chính thức.

Khi năng lực cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào trình độ công nghệ và khả năng đổi mới sáng tạo, việc giảm chi phí tiếp cận vốn được xem là một trong những giải pháp thiết thực nhất để thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ mới.

Nếu được triển khai hiệu quả, chính sách hỗ trợ lãi suất thông qua Quỹ NATIF sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng tài chính, đẩy nhanh quá trình đổi mới công nghệ mà còn góp phần huy động nguồn lực tín dụng xã hội vào các lĩnh vực ưu tiên, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ công nghệ của nền kinh tế.

Từ mô hình thí điểm với 20 doanh nghiệp, Bộ Khoa học và Công nghệ kỳ vọng sẽ có thêm cơ sở thực tiễn để hoàn thiện cơ chế và từng bước mở rộng chính sách trong thời gian tới. Giai đoạn thí điểm dự kiến thực hiện đến hết tháng 9/2026, sau đó tổng kết, đánh giá để tiếp tục hoàn thiện cơ chế.

Đây không chỉ là giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp trước mắt mà còn là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.