Đề xuất giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di tích Hoành Sơn Quan

Nằm trên đỉnh đèo Ngang ở độ cao khoảng 256m so với mực nước biển, Hoành Sơn Quan là “cổng trời” trên dãy Hoành Sơn, ranh giới tự nhiên giữa Hà Tĩnh và Quảng Trị. Công trình được Vua Minh Mạng cho xây dựng năm 1833 nhằm kiểm soát tuyến đường Bắc - Nam và bảo vệ khu vực trọng yếu phía Nam kinh thành Huế.

Theo các tham luận, Hoành Sơn - đèo Ngang mang ý nghĩa địa lý, gắn với những bước ngoặt lớn trong lịch sử dân tộc. Từ thời nhà Lý, đây đã là ranh giới giữa Đại Việt và Champa. Sang thời Lê - Mạc, Trịnh - Nguyễn phân tranh, đèo Ngang trở thành vị trí quân sự chiến lược, nơi kiểm soát giao thương và phòng thủ lãnh thổ. Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nơi đây từng là điểm tập kết lực lượng, trung chuyển hàng hóa, vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam.

Hoành Sơn Quan còn đi vào thi ca, văn học như một biểu tượng văn hóa đặc biệt. Hình ảnh đèo Ngang với núi non trùng điệp, biển trời mênh mang đã trở thành cảm hứng trong nhiều tác phẩm nổi tiếng, tiêu biểu như bài thơ “Qua đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan.

Các ý kiến tại Hội thảo đã tập trung vào các nhóm vấn đề: Quá trình hình thành và phát triển của Hoành Sơn Quan; giá trị lịch sử - văn hóa; giải pháp bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị trong phát triển du lịch, kinh tế - xã hội, hướng tới mục tiêu xây dựng hồ sơ đề nghị xếp hạng Hoành Sơn Quan là di tích lịch sử cấp quốc gia theo Luật Di sản văn hóa, tạo cơ sở pháp lý và nguồn lực để “đánh thức” di sản.

Một số ý kiến trăn trở khi di tích vẫn trong tình trạng xuống cấp, việc bảo tồn chưa tương xứng với giá trị vốn có; cần có cơ chế quản lý liên vùng giữa Hà Tĩnh và Quảng Trị một cách thống nhất.