Đề xuất án lệ về thời điểm xác định thiệt hại trong án hình sự

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Thiệt hại được xác định tại thời điểm bị cáo thực hiện hành vi phạm tội hay tại thời điểm khởi tố vụ án? Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã có một quyết định giám đốc thẩm khá hay về chuyện này.
Luật sư - Tiến sĩ Phan Trung Hoài. Luật sư - Tiến sĩ Phan Trung Hoài.

Việc xác định hậu quả thiệt hại trong vụ án hình sự vốn gây nhiều tranh cãi từ trước đến nay, vì đây là cơ sở để xác định trách nhiệm hình sự và cả dân sự của bị cáo.

Luật sư - Tiến sĩ Phan Trung Hoài (Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam) đề xuất về việc xem xét, coi Quyết định Giám đốc thẩm số 14/2019/HS-GĐT của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao là một án lệ về vấn đề này.

Theo báo cáo tại phiên họp thứ 20 của Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng ngày 5/8, trong 6 tháng đầu năm nay, các cơ quan tố tụng đã khởi tố mới 1.850 vụ án/3.294 bị can về các tội tham nhũng, kinh tế, chức vụ, trong đó có 144 vụ án/384 bị can về các tội tham nhũng.

Nhiều cách tính thời điểm tính thiệt hại, hậu quả vụ án

Ủy ban Tư pháp Quốc hội đánh giá ngành tòa án đã triển khai đồng bộ các giải pháp để nâng cao chất lượng xét xử các vụ án hình sự. Nhiều kiến nghị của tòa không chỉ khắc phục sai sót của các cơ quan tiến hành tố tụng mà còn khắc phục sơ hở trong cơ chế, chính sách quản lý vĩ mô và thực thi pháp luật của các cơ quan nhà nước.

Tuy nhiên vẫn còn tình trạng việc giải quyết một số vụ án bị kéo dài. Nguyên nhân của tình trạng này thì nhiều, một trong số đó là do công tác giám định tư pháp còn có những bất cập, vướng mắc. Trong đó, vấn đề xác định thời điểm tính thiệt hại, hậu quả vụ án còn có ý kiến khác nhau giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và ngay trong một số bản án hình sự của tòa án các cấp.

Có một thực trạng là nhiều kết luận giám định tư pháp, trong đó có kết luận định giá tài sản của Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự ở trung ương đưa ra hai kết quả định giá vào thời điểm xảy ra hành vi vi phạm và thời điểm khởi tố vụ án.

Điển hình là hiện tồn tại 2 bản án có hiệu lực pháp luật đều của TAND Cấp cao tại Hà Nội, gồm: (1) Bản án Hình sự phúc thẩm số 346/2019/HS-PT ngày 13/6/2019 xét xử vụ án Phan Văn Anh Vũ xảy ra tại TP Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh; và (2) Bản án Hình sự phúc thẩm số 158/2020/HS-PT ngày 12/5/2020 xét xử vụ án Phan Văn Anh Vũ xảy ra tại TP Đà Nẵng.

Hai bản án có hiệu lực này có sự khác biệt về quan điểm xác định thời điểm và số liệu thiệt hại giữa Cơ quan CSĐT Bộ Công an, VKSND Tối cao và của chính TAND Cấp cao tại Hà Nội.

Tính thiệt hại tại thời điểm khởi tố hay lúc xảy ra sai phạm?

Trở lại vụ án Phan Văn Anh Vũ, sau khi TAND TP Hà Nội xét xử vụ án liên quan trách nhiệm của một số cán bộ lãnh đạo Bộ Công an, Viện trưởng VKSND TP Hà Nội đã ban hành Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 06/QĐ-VKS (P3) ngày 14/2/2019, cho rằng thiệt hại trong vụ án này cần phải được tính tại thời điểm khởi tố vụ án là hơn 1.159 tỉ đồng mới phù hợp với thực tế.

Án sơ thẩm chỉ tính thiệt hại ngay tại thời điểm giao đất với số tiền 135,3 tỷ đồng là chưa đánh giá đúng bản chất của vụ án cũng như hậu quả mà các bị cáo đã gây ra cho Nhà nước và xã hội.

Tuy nhiên, Bản án hình sự phúc thẩm số 346/2019/HS-PT ngày 13/6/2019 của TAND Cấp cao tại Hà Nội đã không chấp nhận kháng nghị của VKS và xác định hậu quả thiệt hại của vụ án tại thời điểm xảy ra sai phạm.

Không đồng ý quan điểm xác định thời điểm tính thiệt hại là hậu quả vụ án của TAND Cấp cao tại Hà Nội, viện trưởng VKSND Tối cao có Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 10/QĐ-VKSTC ngày 23/9/2018 kháng nghị một phần bản án hình sự phúc thẩm nói trên.

VKSND Tối cao đề nghị xác định giá trị thiệt hại do hành vi phạm tội của các bị cáo gây ra theo thời điểm khởi tố vụ án.

Sau đó, ngày 5/12/2019, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã mở phiên tòa Giám đốc thẩm, ban hành Quyết định giám đốc thẩm số 14/2019/HS-GĐT kết luận về việc xác định thiệt hại trong vụ án:

“Khoa học pháp lý và pháp luật hình sự đều quy định việc xác định thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra được xác định tại thời điểm bị cáo thực hiện hành vi phạm tội. Đây là cơ sở để xác định trách nhiệm hình sự của bị cáo. Tại Kết luận điều tra số 147/KLĐT-C01 ngày 28/12/2018, Cơ quan điều tra - Bộ Công an xác định hậu quả của vụ án là 135.388.822.503 đồng - là số tiền chênh lệch của bảy tài sản nhà nước được chỉ định bán và cho thuê quyền sử dụng đất không qua đấu giá theo quy định của pháp luật tại thời điểm các bị cáo thực hiện hành vi phạm tội để làm cơ sở truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các bị cáo.

Thiệt hại được giám định tại các thời điểm khác nhau như khởi tố vụ án, xét xử vụ án, thi hành án để làm cơ sở xem xét trách nhiệm dân sự, trách nhiệm thi hành án, giải quyết mối quan hệ dân sự với người thứ ba...

Trong vụ án này, tòa án cấp sơ thẩm và tòa án cấp phúc thẩm xác định thiệt hại của vụ án là bảy tài sản đã mua/thuê trái phép, đang bị kê biên là đầy đủ, đúng bản chất vụ án và giá trị của nó được xác định tại thời điểm các bị cáo thực hiện hành vi phạm tội là đúng pháp luật”.

Hai phạm vi thiệt hại

Mới đây, trong vụ án liên quan đến Tổng Công ty Nông nghiệp Sài Gòn - TNHH MTV (Sagri), kết luận điều tra bổ sung ngày 17-5-2021 của cơ quan điều tra Bộ Công an còn đưa ra cách xác định hậu quả thiệt hại theo hai phạm vi:

(1) Thiệt hại làm căn cứ xử lý hình sự, được xác định là thời điểm thực hiện HVPT đến khi tội phạm hoàn thành (thời điểm chuyển nhượng dự án đến khi Văn phòng Đăng ký đất đai thuộc Sở TN&MT thực hiện xác nhận đăng ký biến động đất trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất).

(2) Thiệt hại để xem xét trách nhiệm về mặt dân sự, được xác định là thời điểm tội phạm bị phát hiện, ngăn chặn (thời điểm khởi tố vụ án).

Đề xuất phát triển thành án lệ

Theo tôi, Quyết định Giám đốc thẩm số 14/2019/HS-GĐT ngày 5/12/2019 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao có căn cứ cả về mặt khoa học pháp lý và thực tiễn xét xử.

Theo khoản 1 Điều 85 BLTTHS 2015 thì những vấn đề phải chứng minh trong vụ án hình sự: Có hành vi phạm tội xảy ra hay không, thời gian, địa điểm và những tình tiết khác của hành vi phạm tội.

Mặt khác, Điều 2 Nghị định 26/2005 quy định một trong những nguyên tắc định giá tài sản là phù hợp với giá thị trường tại thời điểm và nơi tài sản bị xâm phạm. Điều 13 quy định một trong những căn cứ định giá tài sản phải dựa vào giá phổ biến trên thị trường tại thời điểm và nơi tài sản bị xâm phạm.

Sau này, Chính phủ ban hành Nghị định 30/2018 thay thế Nghị định 26/2005 cũng điều chỉnh quy định về nguyên tắc định giá tài sản là phù hợp với giá thị trường của tài sản cần định giá hoặc tài sản tương tự với tài sản cần định giá tại thời điểm và nơi tài sản được yêu cầu định giá, chứ không có quy định nào bắt buộc việc định giá tài sản trong tố tụng hình sự phải dựa vào thời điểm khởi tố vụ án.

Từ thực tiễn điều tra, truy tố và xét xử các vụ án liên quan đến tội phạm tham nhũng, xâm phạm trật tự quản lý kinh tế còn nhiều quan điểm và cách xác định thời điểm thiệt hại khác nhau, làm cơ sở cho việc áp dụng pháp luật thống nhất và để phán quyết của tòa được khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, tôi kiến nghị Hội đồng Tư vấn án lệ quốc gia lựa chọn và đề xuất đưa Quyết định giám đốc thẩm số 14/2019/HS-GĐT ngày 5-12-2019 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao xây dựng thành án lệ.

Tóm tắt nội dung đề xuất án lệ

Tên gọi của án lệ là: Về thời điểm xác định giá trị tài sản bị thiệt hại trong vụ án hình sự.

Tình huống án lệ: Hành vi phạm tội của bị cáo gây ra thiệt hại về tài sản cho cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Giải pháp pháp lý: Trường hợp này, tòa án phải xác định giá trị tài sản bị thiệt hại tại thời điểm bị cáo thực hiện hành vi phạm tội.

Quy định của pháp luật liên quan đến án lệ: Điều 356 BLHS 2015.

Từ khóa của án lệ: Xác định giá trị tài sản bị thiệt hại; thời điểm thực hiện hành vi phạm tội.

Lam Vân
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Nguy hiểm thuốc giả và những phương pháp chữa COVID-19 của “bác sĩ mạng”

Đối tượng Nguyễn Đức Thuận tại cơ quan công an.
(PLVN) - Lợi dụng dịch bệnh COVID-19, nhiều đối tượng đã sử dụng mọi thủ đoạn để sản xuất, kinh doanh các loại thuốc điều trị COVID-19 giả; đồng thời trên mạng xã hội cũng xuất hiện những hướng dẫn về các bài thuốc điều trị COVID-19 tại nhà, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và niềm tin của người tiêu dùng.

Chết điếng người sau ngày tin lời “bà trùm xuất ngoại”

Bị cáo Phạm Thị Hương tại phiên tòa.
(PLVN) - Vay mượn, cầm cố tài sản mới gom góp được gần tỷ bạc đưa cho Hương lo thủ tục đi nước ngoài với hy vọng đổi đời nhưng điều mà nhiều người nhận lại là những giọt nước mắt cay đắng. Có người bị trục xuất, có công dân đang bị giam tại trại tị nạn. Đây là bài học cảnh tỉnh đắt giá cho những ai ôm giấc mộng vượt biên phi pháp.

Nhà, đất đã ký hợp đồng chuyển nhượng nhưng chưa vào sổ địa chính liệu có bị phong tỏa tài sản?

(hình minh họa).
(PLVN) - Hiện sổ đỏ của căn biệt thự vẫn mang tên tôi nhưng thực tế tôi đã ký kết hợp đồng chuyển nhượng cho người khác, hợp đồng đã được công chứng nhưng chưa được đăng ký vào sổ địa chính. Xin hỏi Tòa án có được ra quyết định áp dụng biện pháp phong tỏa tài sản trong trường hợp này hay không?

Vạch mặt tội ác gã Sở Khanh sát hại chị để yêu em

(ảnh minh họa).
(PLVN) - Cái chết tức tưởi của cô gái trẻ trôi qua đã hơn một năm, cơ quan chức năng cũng đã khẳng định nguyên nhân cái chết là do tai nạn giao thông. Nhưng rồi thái độ tươi vui của gã người yêu cô gái đã khiến gia đình nạn nhân nghi ngờ...

Vì sao Kháng nghị giám đốc thẩm vụ án hành chính của "Viện Tối cao” lại bị kiến nghị khẩn cấp?

(Hình ảnh tài liệu vụ án).
(PLVN) - Một vụ án hành chính liên quan đến quyết định xử phạt vi phạm hành chính của UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu ban hành quá thời hạn, nội dung xử phạt không đúng sự thật khách quan, xử phạt “nhầm” đối tượng kiểu “quýt làm cam chịu”... đã bị TAND Cấp cao tại TP Hồ Chí Minh tuyên hủy tại bản án phúc thẩm số 234 ngày 9/7/2018 vừa được VKSND Tối cao ra Quyết định Kháng nghị giám đốc thẩm.

Sự nhân từ của người cha và bản án lương tâm dành cho đứa con lầm lỗi

Bị cáo Dũng tại tòa.
(PLVN) - Hơn 30 năm sống nơi đất khách quê người, xa vợ, xa con nên ông Thụy khó lòng nói những lời khuyên răn nhẹ nhàng đối với đứa con trai năm nay đã ngoài 50 tuổi của mình. Nhưng trong lòng ông, tình thương đối với con luôn hiện hữu. Thế nên khi bị con đả thương tới suýt mất mạng, ông vẫn thứ tha rồi tự trách bản thân đã không làm tròn trách nhiệm của một người cha.

Bị cấp phúc thẩm 4 lần hoãn phiên tòa không đúng luật, người lao động “kêu cứu”

Bà Nguyễn Thị Kim Yến.
(PLVN) - Phản ánh đến Báo Pháp luật Việt Nam, bà Nguyễn Thị Kim Yến - nguyên đơn trong vụ tranh chấp lao động “kêu cứu” về việc bản thân bà đã bị doanh nghiệp đơn phương chấm dứt Hợp đồng lao động trái pháp luật, lại còn bị cấp phúc thẩm "làm khó" bằng việc 4 lần liên tiếp cho phía bị đơn hoãn phiên tòa dù không có căn cứ pháp luật để được hoãn.

Bến Tre: Người dân mong nhận lại đất đã cho mượn nhiều năm

 Bản sán sơ thẩm số 150/2019/DS-ST của TAND huyện Chợ Lách (Bến Tre).
(PLVN) - Theo bản án sơ thẩm của TAND huyện Chợ Lách và bản án phúc thẩm của TAND tỉnh Bến Tre, hai cấp tòa đều xác nhận phần đất tại thửa đất số 471 (tại Vĩnh Thành, Chợ Lách, Bến Tre) thuộc sở hữu của nguyên đơn. Và họ mong muốn sớm nhận lại đất mà cha ông cho mượn.

Tin lời “siêu nhân tài chính”, hàng trăm người mất tiền vì đầu tư vào sàn UKTrade

Giao diện sàn UKTrade đã đóng cửa.
(PLVN) - Chỉ cần đầu tư từ 100 triệu đồng vào sàn UKTrade, bạn đã có tiền lãi 5-6 triệu đồng/tháng; nếu thu hút được thêm người tham gia được hưởng 2% tổng số tiền thu hút đầu tư. Tin tưởng lời mời hấp dẫn của "siêu nhân tài chính", hàng trăm người đã đầu tư năng vào sàn UKTrade rồi trở thành nạn nhân của vụ lừa đảo...