Để không còn người Việt trẻ bị biến thành công cụ lừa đảo xứ người - Bài 1: Niềm tin bị đánh cắp

Loạt bài “Để không còn người Việt trẻ bị biến thành công cụ lừa đảo xứ người” ghi lại những câu chuyện từ bên trong vòng xoáy ấy - nơi mỗi lựa chọn đều là sai lầm, mỗi con đường đều dẫn đến đánh đổi tính mạng. Không chỉ phản ánh những bi kịch cá nhân, loạt bài còn đi sâu vào cách thức vận hành của các đường dây lừa đảo, những khoảng trống trong pháp lý và hỗ trợ xã hội, đồng thời đặt ra câu hỏi lớn: Làm thế nào để chặn đứng vòng lặp nạn nhân - tội phạm - công cụ trước khi nó tiếp tục tái diễn?

NIỀM TIN BỊ ĐÁNH CẮP

Những lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đã lôi kéo nhiều bạn trẻ vào các trang mạng lưới lừa đảo xuyên biên giới. Ban đầu chỉ là vài cú nhấp chuột hay vài tin nhắn, nhưng rất nhanh, họ trở thành nạn nhân của một cơ chế tinh vi đầy mưu mô cạm bẫy: Thông tin bị thao túng, tiền bạc bị chiếm đoạt và niềm tin cá nhân bị lợi dụng đến tận cùng.

Cánh cửa mở ra… và con đường không lối về

Ánh sáng từ cửa sổ chiếu vào phòng tiếp nhận, nhưng không đủ để xua đi bóng tối trong đôi mắt đầy hoảng loạn của cậu bé N.C.T (16 tuổi, đến từ Đồng Nai). Cậu ngồi co ro trong góc phòng, đôi tay gầy guộc run lên từng nhịp. Trên cánh tay còn in những vết bầm tím chưa kịp lành, xen lẫn những vết sẹo nhỏ - chứng tích của một hành trình đày đọa thân xác mà cậu chưa bao giờ tưởng tượng sẽ gặp cảnh này.

“Chỉ khi đặt chân về Việt Nam… em mới dám tin là mình còn sống…”, giọng cậu lạc đi, như vừa trút bỏ một gánh nặng vô hình kéo dài cả tháng trời. Hơn một tháng trước, N.C.T - cũng như nhiều thanh thiếu niên khác - chỉ đơn giản là đang tìm một công việc để kiếm thêm tiền, phụ giúp gia đình. Mong muốn giản dị ấy, vô tình đã đưa cậu đến bi kịch trần gian.

Câu chuyện bắt đầu từ những lời mời gọi trên mạng xã hội: “Việc nhẹ, lương cao”, “bao ăn ở”, “có người hướng dẫn”. Chỉ cần một vài dòng chữ ngắn gọn, không cần kinh nghiệm hay bằng cấp, N.C.T đã tin rằng cánh cửa dẫn đến cơ hội việc làm đang mở ra. Niềm tin vội vã ấy khiến cậu chưa đến tuổi vị thành niên này không hề nghi ngờ khi nhận hướng dẫn lên xe, di chuyển một mình đến khu vực biên giới tỉnh Tây Ninh.

Tại điểm hẹn, đã có người chờ N. C. T sẵn. Không hợp đồng. Không địa chỉ cụ thể. Không bất kỳ sự xác minh nào. Chỉ vài dòng tin nhắn ngắn ngủi và niềm tin mong manh. Và rồi hành trình qua biên giới diễn ra trên những con đường mòn, không biển hiệu, không dấu mốc. N.C.T chưa kịp nhận ra mình đã rời khỏi lãnh thổ Việt Nam cho đến khi điện thoại bị thu giữ và cánh cửa phía sau khép lại - đóng chặt cả cơ hội quay về.

Đó là một khu nhà lớn với bảng hiệu toàn chữ nước ngoài. Bên trong có gần chục người, cả Việt Nam lẫn nước ngoài, ai cũng hoang mang, dè chừng. N.C.T không quen ai, nhưng ánh mắt họ đều ánh lên cùng một nỗi sợ.

Ngày hôm sau, N.C.T nhận được một tờ giấy. Không phải là hợp đồng lao động với các điều khoản rõ ràng, mà là một bản cam kết tham gia các hoạt động lừa đảo trực tuyến. Việc từ chối đồng nghĩa với đòn roi. 16 tuổi, không còn lựa chọn nào khác, T buộc phải ký tên. Từ đây, cậu không còn là một thiếu niên tìm kiếm việc làm. Cậu trở thành mắt xích trong một hệ thống mà bản thân cũng không hiểu hết -  cả một hệ thống ép buộc con người phải làm những điều trái với lương tâm và pháp luật.

Câu chuyện của N.C.T chỉ là bước mở đầu cho một chuỗi bi kịch mà nhiều thanh thiếu niên và người trẻ Việt Nam đã và đang trải qua. Những lời hứa tưởng chừng vô hại trên mạng xã hội có thể mở ra một cánh cửa, nhưng phía sau nó là con đường không lối thoát. Nơi niềm tin được đánh đổi bằng tự do, sức khỏe và đôi khi là cả mạng sống.

Bị “mua bán” như một món hàng

Nếu câu chuyện của N.C.T bước vào cánh cửa đen tối, thì hành trình của B.H.T (22 tuổi, đến từ Sóc Trăng) cho thấy phía sau cánh cửa ấy là một thế giới tăm tối hơn nhiều. Tháng 2/2024, khi không có việc làm ổn định, B.H.T tìm đến mạng xã hội và nhanh chóng bị cuốn vào những lời mời gọi quen thuộc: “Sang Campuchia làm việc, lương 250 USD/tháng, có thưởng nếu đạt chỉ tiêu.” Những con chữ tưởng chừng vô hại ấy đã dẫn chàng trai trẻ vào một vòng xoáy không lối thoát.

Sáng hôm sau, một chiếc ô tô xuất hiện tại phòng trọ của B.H.T ở TP. Hồ Chí Minh, đưa cậu thẳng đến khu vực biên giới gần cửa khẩu Mộc Bài, tỉnh Tây Ninh. Cũng không hợp đồng, không giấy tờ, không kiểm tra nhân thân. Hành trình qua biên giới diễn ra chớp nhoáng và khi cậu nhận ra mình đã rời Việt Nam, mọi lựa chọn đã bị định đoạt và kiểm soát nghiêm ngặt.

B.H.T bị đưa vào một khu lừa đảo mang tên Venus, nơi các ứng dụng cờ bạc trực tuyến được vận hành. Hai tuần sau, cậu lại bị chuyển đến khu khác - Danati, rồi tiếp tục sang Kim Sa 1. Trong những khu nhà kín cổng, con người bị định giá, bị trao đổi và chuyển nhượng như những món hàng. “Không làm được thì bị bán sang chỗ khác,” B.H.T kể, giọng trầm hẳn.

Trong khi N.C.T phải chịu đòn roi khi không đạt chỉ tiêu, B.H.T phải đối diện với bạo lực triền miên. Những cú đánh bằng gậy bóng chày, những cái tát “nảy lửa”, những lời đe dọa được lặp đi lặp lại như một quy trình. Khi kiệt sức, cậu ngã bệnh, nhưng thay vì được nghỉ ngơi, một lựa chọn khác được đưa ra: Nếu không làm được, phải trả tiền cho ông chủ để được tồn tại. Một tờ giấy vay nợ được dúi vào tay. Ký để sống sót, không ký thì tiếp tục chịu đòn.

Tình trạng này không chỉ xảy ra với B.H.T. Hàng trăm thanh niên khác, từ đủ mọi tỉnh thành, đều phải ký những cam kết tương tự, trở thành mắt xích trong mạng lưới lừa đảo xuyên biên giới. Giấy tờ bị giữ, điện thoại bị tịch thu, quyền tự do bị tước đoạt hoàn toàn. Mỗi cá nhân trở thành công cụ trong một hệ thống vận hành bằng bạo lực, đe dọa và sự sợ hãi.

Điều đáng lo ngại là, hệ thống này không cần trình độ hay kỹ năng đặc biệt để lôi kéo nạn nhân. Những lời hứa tưởng như đơn giản: “việc nhẹ, lương cao”, “có người hướng dẫn”, đủ để dụ dỗ cả những thanh niên còn non nớt, thiếu kinh nghiệm sống. Một khi đã bước qua biên giới, họ trở thành món hàng trong một “thị trường con người” kín, nơi giá trị được đo bằng khả năng hoàn thành mục tiêu lừa đảo, không phải phẩm giá hay quyền con người.

Câu chuyện của B.H.T hé lộ một thực trạng nghiệt ngã: Sự tin tưởng và niềm khao khát kiếm sống chính đáng của thanh niên Việt Nam bị lợi dụng triệt để. Họ không chỉ mất tự do, mà còn bị buộc phải vi phạm pháp luật, lừa dối chính đồng bào mình. Và trong nhiều trường hợp, nỗi sợ hãi này không dừng lại ở biên giới. Nó còn kéo dài cả khi họ trở về, để lại những tổn thương tâm lý, thể chất và xã hội khó có thể chữa lành.

Ở đây, “việc nhẹ, lương cao” không phải cơ hội. Nó là cạm bẫy, một lời mời dẫn vào thế giới bị mua bán và kiểm soát - nơi con người bị tước đoạt quyền lựa chọn, và những sai lầm của tuổi trẻ bị trả giá bằng sự sống còn.

Địa ngục sau cánh cửa khép kín và cái giá của một niềm tin

Những gì diễn ra sau khi bước qua biên giới không còn là công việc hay tìm kiếm thu nhập. Đó là địa ngục thực sự, nơi con người bị cưỡng bức, bạo lực trở thành quy luật và mọi lựa chọn dường như đều biến mất. N.C.T chia sẻ với ánh mắt trống rỗng: “Họ bắt em học cách nhắn tin, gọi điện lừa người khác. Không làm được thì bị đánh…” Những trận đòn roi, những lần bị chích điện đến ngất lịm, không chỉ gây tổn thương cơ thể mà còn khắc sâu nỗi sợ trong tâm trí cậu bé vị thành niên này.

Câu chuyện của B.H.T thậm chí còn khốc liệt hơn. Khi không đạt chỉ tiêu, cậu không chỉ bị đánh đập mà còn bị ép ký vào một tờ giấy vay nợ để được “sống sót”. Nếu từ chối, những cơn bạo lực sẽ tiếp tục; nếu đồng ý, cậu lại bị ràng buộc thêm bởi món nợ không hề tồn tại ngoài sự ép buộc của kẻ cai quản. Trong các khu nhà kín cổng, người trẻ Việt Nam bị định giá và trao đổi như những món hàng. Không có quyền lựa chọn, không có điểm dừng, và không biết ngày mai sẽ ra sao.

Câu chuyện không dừng lại ở N.C.T hay B.H.T. L.T.P.T (sinh năm 2003, đến từ Sơn La) bỏ học sớm và làm công nhân, từng rơi vào bẫy tương tự. Ban đầu được tuyển vào vị trí “sale”, cô dần bị ép tham gia tuyển người Việt Nam cho các hoạt động phi pháp. Không đạt chỉ tiêu, L.T.P.T phải chịu đòn, chích điện và áp lực tinh thần khắc nghiệt. “Có tháng em không lừa được ai, họ đánh liên tục…”, cô nhớ lại, giọng run lên.

Ngày 17/3/2026, 344 công dân Việt Nam từ 32 tỉnh, thành phố được phía Campuchia trao trả tại cửa khẩu quốc tế Hoa Lư, tỉnh Đồng Nai. Họ mang theo những tổn thương thể chất, tâm lý và cả những nỗi lo về gia đình. Điểm chung duy nhất là tất cả từng tin vào một lời hứa “việc nhẹ, lương cao”. Nhưng lời hứa ấy, trong thực tế, là cánh cửa dẫn đến bạo lực, bóc lột và mất tự do.

Những câu chuyện của N.C.T, B.H.T và L.T.P.T không phải là cá biệt. Chúng vẽ nên bức tranh lớn hơn về một hệ thống tuyển mộ, vận chuyển và khai thác con người xuyên biên giới. Hệ thống này được vận hành không chỉ bằng thủ thuật, mà còn bằng bạo lực, sự đe dọa và việc tước đoạt quyền tự do cơ bản của con người. Thanh niên Việt Nam, với niềm khao khát cải thiện cuộc sống, đã trở thành nạn nhân của những lời hứa tưởng chừng vô hại.

Cái giá của niềm tin ấy là tổn thương về cả thể chất lẫn tinh thần. Với nhiều người, bi kịch chưa kết thúc sau khi được giải cứu. Họ trở về với thân thể lành lặn nhưng tâm hồn rối bời, phải đối mặt với áp lực tài chính, kỳ vọng gia đình và nỗi sợ bị tái lừa. Sự hồi phục là một hành trình dài, nơi việc lấy lại niềm tin, ý chí và cảm giác an toàn trở thành thách thức không nhỏ.

Và câu chuyện này vẫn tiếp diễn. Những lời mời gọi “việc nhẹ, lương cao” vẫn tồn tại trên mạng xã hội, tìm cách chạm vào những ước mơ giản dị của nhiều thanh niên. Đằng sau vẻ ngoài hấp dẫn là những cạm bẫy tinh vi, nơi niềm tin của tuổi trẻ bị lợi dụng để phục vụ lợi ích của một hệ thống phi pháp. Những người từng trải qua địa ngục ấy giờ là lời cảnh tỉnh cho cộng đồng: tự do và sự an toàn không bao giờ đến từ những lời hứa dễ dãi.

Trong bức tranh rộng lớn, những cá nhân như N.C.T, B.H.T, L.T.P.T là những phận người đã trả giá đắt cho niềm tin. Nhưng họ cũng là minh chứng sống về khả năng vượt qua khủng hoảng, về nghị lực để trở về và tiếp tục sống. Câu chuyện của họ không chỉ là hồi ký bi thương, mà còn là lời cảnh báo nghiêm khắc: Đừng để niềm khao khát kiếm sống trở thành con đường dẫn đến mất tự do và sự an toàn.

Theo Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, tốc độ thích nghi của tội phạm số vượt xa khuôn khổ pháp luật hiện hành là lý do khiến nhiều nạn nhân trở thành vấn nạn xã hội.

“Ở Việt Nam, lừa đảo qua mạng xã hội chủ yếu được xử lý theo các nhóm tội đã có, nhưng các đường dây xuyên biên giới ngày càng phức tạp, nạn nhân bị tách khỏi môi trường pháp lý. Xử lý hành vi đơn lẻ không đủ để giải quyết hệ thống,” ông Hiếu nhấn mạnh.

Tiến sĩ Đào Trung Hiếu giải thích thêm khái niệm “vùng trũng pháp lý”: Khi pháp luật của các nước chưa đồng bộ về định danh tội phạm, chứng cứ điện tử, dẫn độ hay phong tỏa dòng tiền, tội phạm có thể bố trí hoạt động phân tán, lẩn tránh và tái cấu trúc đường dây.

TS Đào Trung Hiếu cũng cảnh báo: Nhiều nạn nhân vừa là nạn nhân vừa trở thành công cụ, nên pháp luật cần phân hóa rõ mức độ cưỡng ép, vai trò thực tế để tránh hình sự hóa quá mức hoặc bỏ lọt mắt xích quan trọng.

* Mời đón đọc Bài 2: "Không còn đường lui"