Dạy thêm, học thêm- hiểu đúng để làm đúng

Dạy thêm, học thêm là câu chuyện có từ ngày xưa, mà cũng chẳng phải chỉ có ở Việt Nam. ở nhiều nước, DT-HT được quảng bá, mời chào hằng ngày trên phương tiện thông tin đại chúng trong sự cạnh tranh giành giật “thương hiệu”. Ở nước ta việc DT-HT cũng được nói đến nhiều. Điều đáng bàn là có lúc, có nơi coi DT-HT như vấn nạn học đường, là một trong những biểu hiện xuống cấp của ngành giáo dục (?!)

Cảm nhận của chúng tôi không hẳn là như vậy, Hội Cựu giáo chức Hải Phòng đã có cuộc điều tra về DT-HT ở Hải Phòng (chuyên đề nghiên cứu khoa học. Kết quả điều tra cho thấy 71% số giáo viên ở nội thành, 50% ở ngoại thành có DT. Trong đó 50% là DT ngoài quy định. Đây là điều không bình thường. Ngoài dạy chính khóa lại dạy thêm nhiều như vậy làm cho học sinh không đủ thời gian tự học. Điều đó là trái với quy luật của quá trình nhận thức. Vì trong quá trình học tập, học sinh là chủ thể của nhận thức, họ phải chủ động sáng tạo trong quá trình nhận thức của mình, dạy thêm nhiều như hiện nay là biến học sinh thành bị động nhận thức. Theo lý luận, tâm lý con người chỉ phát triển phong phú, toàn diện trong môi trường phong phú các hoạt động xã hội, chỉ bó hẹp học sinh trong dạy và học làm hạn chế sự phát triển toàn diện của học sinh và điều đó cũng không thực hiện được mục tiêu giáo dục đặt ra là giáo dục con người phát triển toàn diện. Theo xu hướng của sự học, càng học lên, vai trò của giáo viên càng giảm, thời gian học tập trung càng ít, dành thời gian cho học sinh tự học. DT-HT nhiều như hiện nay là trái với quy trình sư phạm của quá trình giảng dạy và học tập trong nhà trường.

Như trên phân tích, về lý luận DT-HT như hiện nay có nhiều trái ngược. Nhưng trong thực tế điều tra, dường như việc DT-HT lại đang đáp ứng nhu cầu của không ít phụ huynh và học sinh. Khi điều tra có đến hơn 70 số phụ huynh nhu cầu cho con em mình học thêm. Điều đó cho thấy ngoài điều kiện kinh tế- xã hội phát triển, nhiều gia đình kinh tế khá giả hơn có yêu cầu cao hơn cho sự học của con em, việc dạy học chính khóa trong các trường phổ thông chưa đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người học nên mới có nhu cầu học thêm cao. Một thực trạng khác ở Hải Phòng cũng cho thấy việc DT-HT là hoạt động được phép của các cấp từ Chính phủ đến Bộ Giáo dục và Đào tạo và ngay Hải Phòng cũng có các văn bản hướng dẫn về DT-HT. Nhưng qua điều tra, 100 số cán bộ quản lý ngoài ngành giáo dục, và không ít cán bộ quản lý trong ngành giáo dục không biết có những văn bản như vậy. Vì vậy, họ nhìn việc DT là do giáo viên tự tổ chức để thu tiễn một cách phi pháp, nên phê phán gay gắt tất cả việc DT-HT.

Nhu cầu kiến thức ngày càng lơn, thi cử ngày càng khó, trong điều kiện hiện nay Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng không cấm việc DT-HT và đã có quy chế mới quy định về DT-HT. Như vậy, việc  DT-HT là hoạt động giáo dục được phép, phải coi là bình thường, để người giáo viên có thể đáp ứng nhu cầu của người học bằng chính nghề nghiệp của mình với thu nhập thêm hợp pháp, chính đáng. Có ngành nghề nào cấm làm thêm chính đáng đâu!

Nhưng sự không bình thường lại là ở chỗ có những giáo viên dạy thêm không đúng quy định của các cấp về đối tượng học thêm, thời lượng học tập, nhất là một số giáo viên bắt học sinh phải học thêm với mục đích chủ yếu để thu tiền. Qua số liệu điều tra cho thấy thu nhập từ dạy thêm của giáo viên nội thành trên dưới 5 triệu đồng/tháng và ngoại thành 1 triệu đ/tháng, cá biệt có giáo viên ghi vào phiếu điều tra thu nhập dạy thêm 10 triệu đ/tháng. Với mức thu nhập gập 2-3 lần lương từ dạy thêm như vậy trong điều kiện hiện nay khó được dư luận xã hội chấp nhận. Vì những đồng tiền không chính đáng, một số giáo viên từ việc DT làm mất nhân cách của mình, mất cái quý giá nhất của những người làm nghề dạy học. Vì người thầy không chỉ dạy học sinh bằng những con chữ, con số, mà người thầy phải dạy học sinh bằng chính nhân cách của mình. Ngành giáo dục - đào tạo Hải Phòng đưa ra những lời thề, những quy định về nhân cách của người làm giáo dục. Và nếu vi phạm cán bộ quản lý thôi chức, giáo viên thôi dạy, nhân viên. Đó là những quy định rất đúng, càn thiết và nghiêm. Nhưng rất tiếc chưa giáo viên nào phải thôi dạy vì vi phạm những quy định về dạy thêm. Do vậy. họ đang làm nhức nhối những người đang làm trong ngành giáo dục và những người đã nghỉ hưu.

Quy định về DT-HT của Bộ Giáo dục và Đào tạo được ban hành và tới đây sẽ có quy định về DT-HT của UBND thành phố. Hy vọng những “con sâu làm rầu nồi canh” trong ngành giáo dục Hải Phòng sẽ bị loại bỏ. Và những giáo viên có điều kiện DT theo đúng quy định cũng được yên lòng làm cái việc có ích cho xã hội và cho bản thân.

TS Ngô Đăng Duyên
(Phó Chủ tịch Hội Cựu giáo chức Hải Phòng)