Dạy ngữ văn cũng có nghĩa là nâng cao tính thẩm mỹ

Không chỉ là nói đúng, viết hay

Đặc thù của môn ngữ văn là dạy học sinh nói đúng, viết đúng, viết hay, rèn luyện kỹ năng trình bày các vấn đề, biết thuyết trình trước đám đông. Đặc biệt, kỹ năng sử dụng tiếng Việt. Nhưng thực tế hiện chưa có một thước chuẩn để đo, kiểm tra và đánh giá kết quả của cùng một trình độ học sinh. Việc đổi mới phương pháp dạy học ngữ văn cũng như việc kiểm tra, đánh giá môn học này còn nhiều nan giải, chưa nói đến việc do nhiều nguyên nhân khác nhau, cả hai quá trình đổi mới này ở nơi này nơi khác còn bị áp dụng tùy tiện. Các đề thi tự luận còn cũ kỹ hoặc chênh vênh. Các đề trắc nghiệm còn dễ dãi. Học sinh không được học tập một cách tích cực và chủ động do cách giảng dạy cũ của giáo viên, khiến các em không đủ năng lực để làm đề kiểm tra. Đáp án còn tùy tiện và độc quyền. Bài làm của các em không được chấm, sửa chữa kỹ càng…

Nhắc đến vấn đề dạy nói đúng, viết hay của bộ môn Ngữ văn mới thấy,  gần đây, nhiều trường học áp dụng thi trắc nghiệm ngữ văn một cách tràn lan. Thực tế, không nhất thiết bài nào cũng phải kiểm tra trắc nghiệm khách quan. Bởi, nếu liên tục, thường xuyên đchỉ chọn đúng, sai hoặc chọn phương án A, B, C, việc ngôn từ của học sinh bị mai một là điều hoàn toàn có thể. Các em sẽ thành những con người nói năng, diễn đạt  diễn đạt, trình bày vấn đề không có đầu cuối hoặc què cụt. Từ đó, đặc trưng chức năng giáo dục và chức năng thẩm mỹ của môn văn sẽ bị lu mờ, kéo theo tâm hồn của học sinh sẽ trở nên chai cứng.

Không thẩm mỹ không thành văn học

Các phương án đổi mới cách dạy và học đều tập trung nâng cao tính thẩm mỹ vốn có của các môn học trong bộ môn ngữ văn. Việc một thời gian tính thẩm mỹ không được duy trì, có khi bị đe dọa biến mất có ảnh hưởng từ trình độ và tâm huyết có hạn của một bộ phận giáo viên. Họ chưa có ý thức về việc đổi mới, thậm chí vẫn thường trực tâm lý đối phó với thi cử. Tâm lý ấy “nhiễm” vào quan điểm và tư tưởng của cả học sinh và cha mẹ học sinh. Bên cạnh đó, các điều kiện khách quan có tác động không nhỏ đến quá trình đổi mới như phương tiện và thiết bị dạy học còn thiếu thốn. Việc thay đổi chương trình sách giáo khoa, đổi mới kiểm tra đánh giá và phương pháp dạy học diễn ra gấp gáp, vừa làm, vừa rút kinh nghiệm … ảnh hưởng không nhỏ đến việc duy trì và phát huy tính năng đặc trưng của văn học. Bởi thế, ngành giáo dục liên tục đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp dạy môn học này cũng như khuyến khích các thầy cô giáo tìm tòi cách dạy mới, tăng các buổi học ngoại khóa, gợi mở khả năng tư duy, thẩm mỹ và tự sáng tạo của các em.

Thực tế thực hiện đổi mới phương pháp dạy và cách thức kiểm tra, đánh giá học sinh ở một số trường cho thấy, học sinh trở nên tôn trọng môn học và được kích thích, thách thức nên nỗ lực hơn, góp phần tạo động lực học tập. Cô giáo Lê Thị Hiền, trường THCS Lại Xuân (Thủy Nguyên) cho rằng: “Việc đổi mới diễn ra toàn diện ở 3 phân môn của bộ môn ngữ văn từ cách hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản một cách chủ động, không gò ép đến cách dạy bài tiếng Việt hướng đến thực tế sử dụng ngôn ngữ; việc giúp học sinh tập làm văn trong khả năng của cấp học THCS… Phần tự luận yêu cầu học sinh phải nhận ra, hiểu và sử dụng tốt các đơn vị kiến thức đó.” Kết quả đấy càng đặt ra yêu cầu thúc đẩy việc xây dựng và lập kế hoạch dạy học. Các thầy cô cũng thoát khỏi áp lực đọc chép, quan tâm đổi mới phương pháp, đổi mới kiểm tra đánh giá nhằm khơi dậy lòng yêu thích và sự khẳng định mình trong học sinh đối với môn học. Ngay các bậc cha mẹ học sinh cũng thực sự quan tâm hơn đến tính chuyên cần và chất lượng học tập môn ngữ văn của con cái họ.

Hai mặt của tờ giấy

Kiểm tra đánh giá và đổi mới phương pháp giảng dạy là 2 hoạt động gắn bó mật thiết, không thể tách rời nhau, hoạt động này làm tiền đề cho sự thành công của hoạt động kia. Việc kiểm tra, đánh giá phải được thực hiện trong suốt quá trình lên lớp, được thể hiện ở hệ thống câu hỏi khi giáo viên hướng dẫn học sinh tiếp thu bài mới, câu hỏi kiểm tra bài cũ đầu giờ, bài tập phần củng cố bài, đề kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kỳ….

Từ những kinh nghiệm tích lũy từ thực tế giảng dạy ở cơ sở, các giáo viên ngữ văn của Trường THCS Trần Phú (quận Lê Chân) tìm cách thiết kế các giáo án ngữ văn đáp ứng đòi hỏi của cách thi cử đổi mới, mặt khác vận dụng cách đổi mới kiểm tra, đánh giá như là phương pháp, biện pháp kỹ thuật nhằm tạo điều kiện cho học sinh học tập tích cực, có hứng thú, được rèn luyện về kỹ năng, được bồi đắp những tình cảm và thái độ tốt. Việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp đặc thù của bộ môn và phương pháp dạy học tích cực nói chung, đem lại kết quả khả quan hơn trong các tiết học.

Khánh Phương