Đặt tên theo Bộ luật Dân sự năm 2015: Phải đúng pháp luật nhưng tôn trọng nguyện vọng của dân

(PLO) - Bước đầu triển khai thi hành Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) nhận được phản ánh về một số khó khăn, vướng mắc của cá nhân, tổ chức trong việc hiểu và áp dụng thống nhất các quy định của BLDS. Trong đó có vấn đề về họ, tên theo quy định tại Điều 26 BLDS năm 2015.
Ảnh minh họa Ảnh minh họa

Khoản 2 Điều 26 BLDS năm 2015 nêu rõ: “Họ của cá nhân được xác định là họ của cha đẻ hoặc họ của mẹ đẻ theo thỏa thuận của cha mẹ; nếu không có thỏa thuận thì họ của con được xác định theo tập quán. Trường hợp chưa xác định được cha đẻ thì họ của con được xác định theo họ của mẹ đẻ”. Qua thực tiễn, hiện có những băn khoăn và hai cách hiểu khác nhau đối với điều khoản này về xác định họ theo tập quán.

Cách hiểu thứ nhất cho rằng việc xác định họ theo tập quán cần được hiểu là họ của con có thể được xác định theo tập quán nhưng vẫn phải theo họ cha hoặc họ mẹ. Do đó, các trường hợp có tập quán đặt họ, tên không theo họ của cha, mẹ đẻ, kể cả trường hợp mẹ đơn thân sinh con trai, xác định họ của con theo tập quán (không phải họ của người mẹ) là không phù hợp quy định của pháp luật.

Trong thời gian qua, mặc dù có cơ sở pháp lý để các Sở Tư pháp (Thừa Thiên Huế, Phú Yên...) hướng dẫn cơ quan đăng ký hộ tịch từ chối giải quyết, nhưng những trường hợp này thường gặp phải sự phản ứng của người dân. Điển hình là trường hợp đặt tên con trai, con gái trong gia đình thuộc Nguyễn Phước tộc, tức thuộc dòng dõi hoàng tộc nhà Nguyễn. Theo đó, tên con trai được đặt là Nguyễn Phước hoặc Nguyễn Phúc + 1 trong 20 tên lót + tên. Đối với con gái thì đặt là Tôn Nữ  + tên lót + tên. Tuy nhiên, do kỵ húy nên trên thực tế tên của nam không có Nguyễn Phúc hoặc Nguyễn Phước mà chỉ có hai thành phần phía sau (tên lót + tên) còn họ thì được ngầm hiểu. Trong khi theo quy định của BLDS, con gái hay con trai sẽ mang họ là tên lót của người cha hoặc họ của mẹ thì người dân cho rằng không phù hợp với họ của ông nội, ông cố... và hàng loạt khó khăn khác về mặt hành chính và gia tộc sẽ phát sinh theo khiến dân không đồng tình.

Cách hiểu thứ hai cho rằng, trong trường hợp tập quán (đặc biệt là tập quán của một số ít đồng bào dân tộc thiểu số) có nội dung cho phép xác định họ của con khác với họ của cha, mẹ (chẳng hạn họ của con là tên đệm của cha, họ xác định theo phả hệ mà làng lưu giữ...) thì có thể đặt họ theo tập quán đó.

Ví dụ, đồng bào dân tộc M’nông ở Tây Nguyên có tập quán đặt tên họ không theo họ cha hay họ mẹ mà theo địa danh (như Bon Ding, Bu Prâng, Bu Prăk, Bu M’Blanh, Bu N’Jang...), theo con vật (như Pê (dê), Prus (bò), K’Lăng (trăn), Ya (cá sấu)...) hoặc ghép địa danh với con vật (như Điêng Đu K’Lăng). Cách đặt tên người M’nông thường theo công thức sau: tên đệm + tên chính + họ (thường không ghi). Về đệm và tên của người M’nông: tên của người con trai thường được ghép với chữ đệm là Điểu, chữ Y, chữ K’ (như Điểu Noi, K’Thanh, Y Rơi), tên của người con gái được ghép với chữ đêm là H’, chữ Thị (như H’Hồng, Thị Mai, H’Rem). Một số phân nhánh của đồng bào dân tộc Khơ-me đặt tên người cha thành họ của người con (để phân biệt những người cùng tên và có quan hệ huyết thống).

Bên cạnh đó, trong thời gian qua, một số cá nhân đề xuất được đặt tên con (bao gồm cả chữ đệm) bằng cách ghép giữa tiếng Việt và tiếng nước ngoài, như Nguyễn Nhật Randy Thành, Trần Antonio Nam, Close Nguyễn Dean, Nguyễn John, Lê Maika... Tuy nhiên, Điều 26 BLDS năm 2015 đã khẳng định “Tên của công dân Việt Nam phải bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc khác của Việt Nam; không đặt tên bằng số, bằng một ký tự mà không phải là chữ”. 

Để giải quyết các yêu cầu này, có quan điểm cho rằng, đối với trường hợp đăng ký khai sinh có yếu tố nước ngoài mà có một bên cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, nếu cha mẹ lựa chọn quốc tịch Việt Nam cho con, thì họ của con có thể xác định theo họ của cha hoặc của mẹ là người nước ngoài, nhưng tên gọi (bao gồm cả chữ đệm) phải là tên tiếng Việt, không chấp nhận việc đặt chữ đệm, tên ghép giữa tiếng Việt và tiếng nước ngoài theo đúng quy định tại khoản 1 và khoản 3 Điều 26 BLDS.

Ngược lại, có quan điểm lại cho rằng BLDS cũng như các văn bản khác đều chưa có quy định cụ thể về thứ tự sắp xếp họ, chữ đệm, tên (việc hiểu và sử dụng theo trình tự: họ - chữ đệm - tên chủ yếu là do thói quen). Nếu hiểu quy định tại khoản 1 Điều 26 BLDS tên bao gồm cả chữ đệm (nếu có) là có phần khiên cưỡng, hạn chế sự lựa chọn của người dân, dễ dẫn đến phản ứng của người dân. Từ năm 2008 đến năm 2015, pháp luật dân sự, pháp luật hộ tịch cũng đã cho phép đặt tên ghép giữa tên Việt Nam và tên nước ngoài khi đăng ký khai sinh cho con theo quy định tại điểm c khoản 1 mục III Thông tư số 11/2008/TT-BTP của Bộ Tư pháp.

Tiếp nhận những phản ánh trên, Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế cho rằng trong mọi trường hợp, Bộ Tư pháp cần có công văn hướng dẫn các Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp thực hiện nghiệp vụ liên quan đến vấn đề đặt họ, tên đúng với quy định của BLDS năm 2015, đồng thời có sự linh hoạt để đảm bảo tôn trọng nguyện vọng của người dân. 

Thư Hoàng
Cùng chuyên mục
Hình minh họa.

Đề xuất quy định mới về xác nhận liệt sĩ, thương binh

(PLVN) - Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) đang dự thảo Nghị định quy định chi tiết Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 9/12/2020, thay thế Pháp lệnh số 26/2005/PL-UBTVQH11 và Pháp lệnh số 04/2012/PL-UBTVQH13, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2021.

Đọc thêm

Sửa đổi, bổ sung một số quy định trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý

Ảnh minh họa
(PLVN) - Bộ trưởng Bộ Tư pháp vừa ký ban hành Thông tư số 03/2021/TT-BTP (TT 03, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/7/2021) sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 08/2017/TT-BTP ngày 15/11/2017 quy định chi tiết một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý (TGPL) và hướng dẫn giấy tờ trong hoạt động TGPL; Thông tư số 12/2018/TT-BTP ngày 28/8/2018 hướng dẫn một số hoạt động nghiệp vụ TGPL và quản lý chất lượng vụ việc TGPL.

Góc nhìn pháp lý vụ “lùm xùm” Phi Nhung và “con nuôi”

“Mẹ nuôi” Phi Nhung và “con nuôi” Hồ Văn Cường.
(PLVN) -  Thời gian qua, một sự việc được dư luận chú ý quan tâm là mâu thuẫn giữa ca sĩ Phi Nhung và ca sĩ Hồ Văn Cường (được cho là “con nuôi” của Phi Nhung). Cộng đồng tranh luận sôi nổi và bất ngờ vì mối quan hệ “mẹ nuôi – con nuôi” có nguy cơ đổ bể sau 5 năm.

Ai đã tiếp tay cho Ngân gốm lừa đảo?

Hình ảnh Ngân gốm trên một bài viết của kênh thông tin afamily cách đây 4 năm.
(PLVN) -Mặc dù có vô số người liên tiếp bị lừa đảo trong nhiều năm nay nhưng Ngân gốm vẫn “sống khỏe” và thản nhiên lừa thêm được rất nhiều người. Điều này khiến dư luận đặt ra câu hỏi: Vậy ai đã tiếp tay cho đối tượng này “lừa khỏe”, “lừa dai” tới như vậy?

Từ 23/7/2021: Thí điểm chính sách quản lý đất quốc phòng kết hợp xây dựng kinh tế

Ảnh minh họa
(PLVN) - Từ ngày 23/7/2021, Thông tư 58/2021/TT-BQP của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng hướng dẫn thực hiện quy định về thí điểm một số chính sách để tháo gỡ vướng mắc, tồn đọng trong quản lý, sử dụng đất quốc phòng kết hợp với hoạt động lao động sản xuất, xây dựng kinh tế sẽ chính thức có hiệu lực thi hành.

Làm thêm mùa dịch

Một DN nhà nước nhắc nhở các đơn vị, yêu cầu người lao động không làm thêm những công việc có nguy cơ lây nhiễm COVID-19 như shipper, taxi công nghệ
(PLVN) - Câu chuyện ra văn bản chấn chỉnh nhân viên không được làm thêm trong mùa dịch cho thấy sự khó khăn của không ít doanh nghiệp (DN) khi đối mặt với “cơn bão” COVID-19.

Sáng lên hai chữ “đồng bào”

Đội Cảnh sát giao thông, trật tự của Công an huyện Đức Phổ tặng chiếc xe máy mới cho anh Vĩnh (Ảnh: Công an Đức Phổ).
(PLVN) -Một câu chuyện xúc động được chia sẻ nhiều trên mạng xã hội về các cán bộ, chiến sỹ Đội Cảnh sát giao thông thị xã Đức Phổ, Quảng Ngãi. Một người đàn ông đi xe máy không có bằng lái, chiếc xe không rõ nguồn gốc bị Cảnh sát giao thông tịch thu phương tiện.

Từ ngày 1/8, đi gội đầu, massage, may quần áo sẽ phải đóng thuế VAT

Từ ngày 1/8, đi gội đầu, massage, may quần áo sẽ phải đóng thuế VAT
(PLVN) -  Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 40/2021/TT-BTC hướng dẫn thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Theo thông tư này, từ ngày 1/8 tới đây, những người làm nghề cắt tóc, massage... phải đóng thuế GTGT (VAT). Do đây là loại thuế gián thu, nên điều đó có nghĩa là người đi cắt tóc massag phải đóng thuế. 

Từ 1/7, người dân nộp hồ sơ đăng ký cư trú bằng cách nào?

Ảnh minh họa nguồn Internet
(PLVN) - Theo quy định tại Thông tư 55/2021/TT-BCA ngày 15/5/2021, từ ngày 1/7/2021, người dân có nhu cầu thực hiện các thủ tục đăng ký cư được thực hiện dưới hình thức trực tiếp tại cơ quan đăng ký cư trú, Cổng dịch vụ công Quốc gia, Cổng dịch vụ công Bộ Công an, Cổng dịch vụ công quản lý cư trú.

Nêu gương và lan tỏa

Nêu gương và lan tỏa
(PLVN) - Trong thời gian qua, việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đã được Đảng ta nêu ra và chỉ đạo từ rất sớm, bằng nhiều chỉ thị, nghị quyết, qua nhiều thời kỳ.