Đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học đầu đàn ngang tầm khu vực và quốc tế

Tôi hoàn toàn nhất trí với quan điểm cần có đường lối, chính sách và giải pháp mạnh, đồng thời tổ chức thực sự có hiệu quả để đẩy nhanh sự phát triển của khoa học công nghệ, giáo dục và đào tạo, thực sự làm cho khoa học công nghệ, giáo dục và đào tạo phát huy vai trò là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội, là một trong 3 khâu đột phá trong chiến lược phát triển đất nước những năm tới. Để làm được điều đó, theo tôi, cần tập trung các nguồn lực để trong vòng 5- 10 năm tới, có thể nâng cao rõ rệt chất lượng nguồn nhân lực; đặc biệt là phải nhanh chóng đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học đầu đàn, ngang tầm với thế giới cả về trình độ kiến thức và tính năng động sáng tạo. Quan tâm và xây dựng một số cơ chế phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, tuyển chọn và đãi ngộ nhân tài ; mạnh dạn sử dụng các nhà khoa học trẻ, có nhiều triển vọng. Đầu tư thích đáng để sớm có đội ngũ cán bộ đầu đàn, chủ chốt trên mọi lĩnh vực chính trị, xã hội, khoa học và công nghệ.

Về chính sách đào tạo và thu hút nhân tài, chúng ta cần học tập kinh nghiệm của một số nước tiên tiến, tạo thuận lợi cho những người có điều kiện được du học nước ngoài. Đối với những nhà khoa học là Việt kiều ở các nước cần có chính sách thu hút để họ về cống hiến cho Tổ quốc, không kể đến thành phần xuất thân, miễn là họ có lòng yêu nước, yêu quê hương, mong muốn đóng góp công sức và trí tuệ cho đất nước. Được biết, theo thống kê, đến năm 2000, số này có khoảng 35.000 người, trong đó, có 5.000 người có học vị tiến sĩ trở lên và có nhiều người có uy tín quốc tế về khoa học.

Muốn thu hút được nhân tài, theo tôi, có 7 việc cần làm. Đó là tạo thuận lợi cho các nhà khoa học trở lại hoặc định cư ở Việt Nam, có thể chấp nhận cả hai quốc tịch. Chế độ lương thoả đáng, có thể tương đương với mức họ đang hưởng ở nước ngoài, nếu thấy lĩnh vực khoa học đó đặc biệt cần thiết đối với sự phát triển của Việt Nam. ưu tiên về nhà cửa, công việc cho vợ hoặc chồng, con của các nhà khoa học để họ yên tâm làm việc lâu dài. Sắp xếp, bố trí vào các ngành nghề phù hợp để các nhà khoa học phát huy sở trường, mạnh dạn giao một số chức vụ về khoa học, kinh tế, nếu thấy cần thiết cho sự phát triển. Tạo điều kiện để các nhà khoa học khai thác thông tin khoa học, bảo đảm các điều kiện thí nghiệm, khảo sát thực tế tại Việt Nam và trao đổi, học tập với đồng nghiệp ở nước ngoài. Có cơ chế vay vốn với mức ưu đãi, miễn thuế, mượn hoặc thuê đất với giá ưu đãi, khuyến khích hỗ trợ các nhà khoa học triển khai các sản phẩm khoa học công nghệ mới có hàm lượng trí tuệ cao. Mở rộng dân chủ để trí thức và nhân tài phát huy trí tuệ và sáng tạo, không bị dập khuôn vào nếp nghĩ, cách nói, cách làm của người khác. Cần thực sự dân chủ trong sinh hoạt khoa học để đội ngũ trí thức toàn tâm, toàn lực vào hoạt động sáng tạo. Trọng dụng trí thức không phân biệt thành phần giai cấp, địa vị xã hội, trong nước hay nước ngoài, nếu có tài, có đức, đều được tạo điều kiện thuận lợi để họ yên tâm đầu tư sức người, sức của, cống hiến tài năng và trí tuệ, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh./.

GS - TS. Vương Toàn Thuyên

(Hiệu trưởng Trường Đại học Hải Phòng)