“Đánh thức” Tháp Dương Long: Từ bảo tồn di sản đến động lực du lịch

Giữ “hồn cốt” di sản để mở đường cho du lịch

Điểm cốt lõi của dự án là nguyên tắc bảo tồn yếu tố gốc được đặt lên hàng đầu. Từ việc sử dụng 340.000 viên gạch sản xuất theo kỹ thuật truyền thống đến tái áp dụng dầu rái làm chất kết dính – tất cả đều nhằm giữ lại tối đa “hồn cốt” của kiến trúc Champa.                                           

Theo ông Phạm Minh Hùng – Giám sát trưởng thi công, thực trạng xuống cấp nghiêm trọng đòi hỏi phải trùng tu quy mô lớn, nhưng đồng thời đặt ra bài toán khó trong việc bảo đảm nguyên tắc giữ gìn “yếu tố gốc” – yếu tố cốt lõi trong bảo tồn di sản.

Việc trùng tu Tháp Dương Long không đơn thuần là gia cố hay thay thế, mà là quá trình phục hồi đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao và sự cẩn trọng trong từng chi tiết. Trước khi triển khai, công tác khảo sát, xác định cấu trúc nguyên bản và các yếu tố gốc được thực hiện kỹ lưỡng. Từng viên gạch, từng mảng tường đều được nghiên cứu nhằm bảo đảm mọi can thiệp không làm sai lệch giá trị lịch sử vốn có.      

Chủ tịch UBND xã Bình An, ông Mai Xuân Hậu cho biết, việc trùng tu không chỉ là nhiệm vụ cấp thiết nhằm cứu vãn một “báu vật” kiến trúc đang xuống cấp, mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với phát triển văn hóa và kinh tế địa phương.      

Theo ông Hậu, Tháp Dương Long là cụm tháp gạch cao nhất Đông Nam Á còn tồn tại, có giá trị đặc biệt về kiến trúc và nghệ thuật. Công tác trùng tu không chỉ giúp khôi phục dáng vẻ uy nghi vốn có, mà còn bảo tồn các chi tiết điêu khắc đá tinh xảo – sự kết hợp độc đáo giữa nghệ thuật Champa và Khmer. Đây cũng là minh chứng sinh động cho sự giao thoa văn hóa rực rỡ trong lịch sử, góp phần giáo dục truyền thống và bồi đắp niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ.

Chính sự tôn trọng nguyên bản này lại là yếu tố then chốt để phát triển du lịch. Bởi với du khách, giá trị lớn nhất của một di tích không nằm ở vẻ ngoài “mới đẹp”, mà ở chiều sâu lịch sử và tính xác thực.

Bên cạnh đó, không gian cảnh quan xung quanh tháp cũng đang được quy hoạch đồng bộ thông qua khai quật khảo cổ trên diện tích hơn 9.000 m², mở ra cơ hội hình thành các tuyến tham quan, trải nghiệm văn hóa – lịch sử gắn với di sản Champa.

Kỳ vọng “đổi đời” từ di sản

Không chỉ là biểu tượng văn hóa, Tháp Dương Long còn là niềm hy vọng về sinh kế đối với người dân xã Bình An.

Một số người dân thôn An Chánh chia sẻ:“Trước đây cũng có khách đến tham quan nhưng ít, đường sá khó đi, tháp lại xuống cấp nên không giữ chân được du khách. Nay Nhà nước trùng tu bài bản, chúng tôi rất mừng. Nếu làm tốt, khách đông lên thì người dân có thể bán hàng, làm dịch vụ, cuộc sống sẽ khá hơn”.

Bên cạnh đó, người dân còn mong di tích được “hồi sinh” đúng nghĩa – vừa giữ được sự linh thiêng vốn có, vừa trở thành niềm tự hào của địa phương.

Theo một số người cao tuổi trong xã: “Tháp là nơi gắn bó với bao thế hệ. Chúng tôi mong trùng tu nhưng phải giữ được cái cũ, cái gốc. Có như vậy, con cháu sau này mới hiểu được giá trị thật của cha ông để lại”.

Bảo tồn gắn với phát triển bền vững

Theo lãnh đạo địa phương, không dừng lại ở giá trị bảo tồn, di tích còn được kỳ vọng trở thành điểm nhấn du lịch đặc sắc của khu vực. Sau khi được tôn tạo đồng bộ cảnh quan, Tháp Dương Long sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút mạnh mẽ du khách trong và ngoài nước nhờ quy mô và giá trị độc đáo.

Việc bảo tồn gắn với phát triển du lịch mở ra hướng đi bền vững, vừa khai thác hiệu quả giá trị di sản, vừa tạo nguồn lực tái đầu tư cho công tác bảo tồn lâu dài. Đồng thời, sự gia tăng lượng khách du lịch sẽ thúc đẩy các dịch vụ lưu trú, ẩm thực, quà lưu niệm…, qua đó tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân quanh khu vực di tích.

“Đi chậm để đi xa”

Thực tế cho thấy, không ít di tích sau trùng tu đã rơi vào tình trạng “làm mới quá mức”, đánh mất giá trị nguyên bản và sức hút đối với du khách. Với Tháp Dương Long, cách làm thận trọng – “đi chậm nhưng chắc” – đang được xem là hướng đi phù hợp.

Bởi lẽ, chỉ khi giữ được tính xác thực và chiều sâu lịch sử, di tích mới có thể trở thành điểm đến hấp dẫn, đủ sức cạnh tranh trên bản đồ du lịch văn hóa.

Dự án trùng tu vì thế không chỉ là câu chuyện kỹ thuật bảo tồn, mà còn là bài toán phát triển dài hạn: làm sao để một di sản hơn 800 năm tuổi vừa được gìn giữ nguyên vẹn, vừa “sống” trong đời sống đương đại, góp phần phát triển kinh tế địa phương.                                              

Khi những viên gạch mới được đặt lên nền cũ, đó không chỉ là sự phục hồi của một công trình kiến trúc, mà còn là sự khởi đầu cho một hành trình mới – hành trình đưa di sản bước ra khỏi “quá khứ”, trở thành nguồn lực cho tương lai.