Đánh bùn sang... sông!

Theo thiết kế, luồng tàu vào Cảng Hải Phòng trong dự án được chia thành 2 đoạn. Luồng trong (thường gọi là luồng sông) gồm các đoạn sông Cấm, Đình Vũ và Bạch Đằng (từ km 0.0 đến km 18.8 ). Đây là đoạn luồng được nạo vét tăng độ sâu theo tuyến cũ. Luồng ngoài (thường gọi là luồng biển) gồm các đoạn Hà Nam (là kênh đào mới cắt đảo Cát Hải) và Lạch Huyện  (từ km 18.8 đến km 42.6). Đây là tuyến luồng mới thay thế tuyến Nam Triệu trước đây. Tới nay, việc nạo vét toàn tuyến hoàn thành và đưa vào sử dụng, trong đó, đoạn luồng ngoài hoàn thành nạo vét và đưa vào sử dụng từ ngày 19-1-2006. Đoạn luồng trong hoàn thành nạo vét tháng 6 -2006. Độ sâu chạy tàu của các đoạn luồng được thực hiện  từ- 5,5m đến –7,3m.

Sau khi dự án hoàn thành nạo vét, Bộ GTVT “giao Cục Hàng hải là đơn vị chịu trách nhiệm quản lý khai thác các tuyến luồng (luồng trong và luồng ngoài)”. Căn cứ theo đó, BQL dự án cải tạo Cảng Hải Phòng (giai đoạn 2) chỉ đạo tư vấn và nhà thầu hoàn thiện toàn bộ hồ sơ hoàn công, đề nghị Cục Hàng hải tiếp nhận bàn giao để quản lý. Tại văn bản gửi Ban quản lý dự án ngày 15-11-2006, Cục Hàng hải nêu lý do chưa thể nhận bàn giao vì chưa được Bộ GTVT và Bộ Tài chính cấp ngân sách cho nạo vét duy tu luồng. Do không được nạo vét duy tu thường xuyên nên độ sâu của luồng đã bị giảm. Luồng trong còn -5m ( khi bàn giao - 5,5m) và luồng ngoài chỉ còn khoảng trên 6m (khi với bàn giao -7m). Độ sâu công bố của luồng bị giảm xuống do trên luồng có một số điểm nông cục bộ (ở 2 đầu kênh Hà Nam, khối lượng khoảng 150. 000m3) và sa bồi trên luồng Bạch Đằng. Nếu có kinh phí nạo vét duy tu thì những đoạn và điểm nông cục bộ này sẽ được giải quyết (với một khoản chi không lớn hơn khoản mà trước đây Cục Hàng hải vẫn dùng duy tu luồng hàng năm khi chưa có dự án).

Mặt khác, do không có cơ quan quản lý nên xảy ra một số vụ trộm cắp thanh giằng các cột chập tiêu. Một số phao cần điều chỉnh vị trí (do thay đổi dòng chảy và chế độ sa bồi cục bộ) không được điều chỉnh kịp thời, ảnh hưởng đến hoạt động của một số cảng trong khu vực. Trước tình hình trên,  UBND thành phố và Công ty Cổ phần đầu tư Cảng Đình Vũ có công văn gửi Bộ GTVT đề nghị giải quyết. Song, Cục Hàng hải đưa ra các lý do về tài chính không nhận quản lý.

Cục Hàng hải chưa nhận quản lý luồng là một khó khăn lớn đối với các cảng biển Hải Phòng vì luồng tàu ngày càng nông dần, không được nạo vét duy tu kịp thời. Nhưng trong thực tế, các cơ quan quản lý cấp dưới của Cục Hàng hải tại Hải Phòng (Cảng vụ, Bảo đảm an toàn hàng hàng hải, hoa tiêu,...) sử dụng và khai thác luồng tàu Hải Phòng ngay sau khi hoàn thành nạo vét từng đoạn luồng.  Như vậy, kinh phí thu được từ các hoạt động quản lý và khai thác luồng cần phải được trích ra để duy trì, bảo đảm độ sâu cho luồng. Cục Hàng hải  có thể đề nghị Nhà nước cấp thêm kinh phí nếu bị thiếu. Trong khi đó, lượng hàng qua các cảng Hải Phòng liên tục tăng trong các năm qua (từ 10,77 triệu tấn năm 2002 lên 16,49 triệu tấn vào năm 2006 (số liệu của Cảng vụ Hải Phòng).  Bên cạnh đó, về trách nhiệm bảo hành của nhà thầu trong Dự án, căn cứ theo điều kiện hợp đồng, nhà thầu không có trách nhiệm bảo hành đối với sa bồi tự nhiên sau khi đã hoàn thành nạo vét. Hơn nữa, Cục Hàng hải không phải là cơ quan nghiệm thu kỹ thuật trong công trình cải tạo luồng tàu, việc nghiệm thu đã được tư vấn của Dự án (Nippon Koei Nhật Bản) thực hiện. Độ sâu luồng sâu nạo vét đã được Bảo đảm an toàn hàng hải xác nhận thông qua các văn bản Thông báo hàng hải đã phát hành chính thức. Trong khi triển khai dự án đã dự báo, sau khi hoàn thành nạo vét cơ bản, khối lượng sa bồi hàng năm trên toàn tuyến luồng khoảng từ 1,5 đến 4,5 triệu m3/năm. Căn cứ dự báo trên, Cục Hàng hải lại tính lượng sa bồi lớn nhất (4,5 triệu m3) để làm cơ sở tính ra số tiền cần được ngân sách nhà nước cấp hàng năm (khoảng 160 tỷ đồng) và coi đó như là một điều kiện để có thể nhận quản lý luồng.

Thực tế, trước khi triển khai Dự án cải tạo nâng cấp Cảng Hải Phòng giai đoạn 2, Cục Hàng hải vẫn tổ chức nạo vét duy tu luồng định kỳ luồng Hải phòng hàng năm (do Bảo đảm an toàn hàng hải thực hiện) khoảng từ 1,4 đến 2,4 triệu m3, tương đương số tiền khoảng từ 40 đến 50 tỷ đồng mỗi năm.  Nhưng, từ khi triển khai dự án, Cục Hàng hải không bố trí vốn nạo vét duy tu luồng tàu vào Cảng Hải Phòng nữa. Tại biên bản thương thuyết vay vốn với JBIC (Nhật Bản) để đầu tư dự án, phía Việt nam đã cam kết sẽ bố trí đủ vốn cho nạo vét duy tu luồng hàng năm để đảm bảo khả năng thu hồi vốn. Nếu tình trạng luồng Hải Phòng không được bố trí vốn duy tu như hiện nay kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới việc khai thác cảng và vận tải biển tại khu vực Hải Phòng. Vấn đề đặt ra là  Bộ GTVT và Chính phủ sớm xem xét quyết định, có như vậy, luồng tàu vào Cảng Hải phòng mới có cơ quan quản lý chính thức, góp phần tạo ra hiệu quả cao trong hoạt động kinh tế biển nói chung và dịch vụ hàng hải nói riêng trong khu vực cảng biển Hải Phòng vào thời gian tới.

Anh Tú