Đằng sau những vụ học sinh, sinh viên mất tích, cảnh giác với bẫy 'bắt cóc online'

Liên tiếp những “lời cầu cứu” trên mạng xã hội

Thời gian qua, không khó để bắt gặp trên mạng xã hội những bài đăng với nội dung tìm kiếm con/em/bạn mất liên lạc, kèm theo hình ảnh, đặc điểm nhận dạng và lời nhắn mong mọi người chia sẻ thông tin. Trong số những trường hợp được gia đình tìm kiếm, học sinh, sinh viên là nhóm nhận được nhiều sự quan tâm vì thường xuyên di chuyển, học tập xa nhà và giao tiếp qua mạng xã hội. Đằng sau những lời cầu cứu ấy là nỗi lo lắng, bất an của gia đình khi không thể liên lạc với người thân, đồng thời đặt ra những vấn đề đáng lưu tâm về an toàn của người trẻ trên không gian mạng.

Đáng chú ý, tình hình tội phạm lừa đảo trên không gian mạng với nhiều thủ đoạn tinh vi, khó lường vẫn diễn biến phức tạp; các vụ bắt cóc, đe dọa và khống chế nạn nhân tiếp tục là mối lo ngại của xã hội và cũng liên tục được cơ quan chức năng cảnh báo.

Điển hình là trong tháng 10/2026, Công an Thành phố Hồ Chí Minh đã kịp thời phát hiện, bảo đảm an toàn cho 2 sinh viên bị các đối tượng giả danh Công an khống chế tâm lý, buộc tự cô lập để chiếm đoạt tiền.

Trường hợp thứ nhất là em N.T.N - tân sinh viên vừa đến Thành phố Hồ Chí Minh nhập học khoảng 10 ngày. Người thân nhận được cuộc gọi thông báo em N. bị “bắt cóc”, yêu cầu chuyển 150 triệu đồng tiền chuộc, kèm theo những lời đe dọa và hình ảnh, video nhạy cảm của nạn nhân. Cùng thời điểm, gia đình không thể liên lạc với em N.

Công an đã vào cuộc và xác định các đối tượng đã giả danh người giao hàng để tiếp cận, sau đó giả danh Công an, cáo buộc em N. liên quan đến vụ án ma túy, đe dọa bắt giam và yêu cầu vào ứng dụng Zoom để “làm việc”. Do hoảng sợ, nạn nhân đã chuyển hơn 01 triệu đồng và làm theo yêu cầu của các đối tượng - lấy lý do tham gia chương trình trao đổi sinh viên tại Úc để xin gia đình 300 triệu đồng. Khi không đạt mục đích, các đối tượng ép nạn nhân cung cấp hình ảnh nhạy cảm dưới danh nghĩa “kiểm tra”, dùng làm công cụ đe dọa, tống tiền, đồng thời buộc nạn nhân rời nơi ở, tự cô lập.

Trường hợp khác là của em V.H.N (sinh năm 2007, quê tỉnh Ninh Bình), sinh viên năm thứ hai một trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh. Em N. bị đối tượng tự xưng là Công an Thành phố Hà Nội thông báo có liên quan đến đường dây rửa tiền, yêu cầu sử dụng ứng dụng Zoom và chuyển tiền để “chứng minh thu nhập”. Nạn nhân đã cầm cố xe máy, máy tính, vay tiền qua ứng dụng được tổng cộng 95 triệu đồng, sau đó chuyển hơn 90 triệu đồng vào hai tài khoản do các đối tượng chỉ định. Các đối tượng tiếp tục buộc nạn nhân thuê phòng khách sạn, không liên lạc với người khác, dựng chuyện được nhận suất du học tại Mỹ để yêu cầu gia đình chuyển 800 triệu đồng “chứng minh tài chính”. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, gia đình đã trình báo Công an… Sau đó, N được công an “giải cứu” khi đang ở một mình trong 1 khách sạn trên địa bàn phường Linh Xuân.

Từ hai vụ việc trên cho thấy, các đối tượng lừa đảo nhắm vào học sinh, sinh viên thường giả danh cán bộ Công an, Viện kiểm sát hoặc Tòa án, thông báo nạn nhân liên quan đến một vụ án nghiêm trọng, sau đó dùng lời đe dọa để buộc họ làm theo yêu cầu. Đây là thủ đoạn thường được gọi là “bắt cóc online”, nhưng thực chất có thể là hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua thao túng tâm lý, không nhất thiết có việc bắt giữ nạn nhân ngoài đời thực.

Đáng lo ngại, nạn nhân có thể bị yêu cầu cắt đứt liên lạc với gia đình, di chuyển đến nơi ở tạm thời, tự quay video hoặc cung cấp hình ảnh nhằm tạo dựng tình huống bị bắt cóc. Sau đó, các đối tượng sử dụng những hình ảnh này để gây sức ép, yêu cầu người thân chuyển tiền.

Điểm nguy hiểm của thủ đoạn này nằm ở khả năng kiểm soát tâm lý nạn nhân. Kẻ gian thường tạo ra một tình huống khẩn cấp, khiến người nghe tin rằng mình đang đối mặt với nguy cơ bị bắt giữ, truy tố hoặc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến gia đình.

Khi nạn nhân hoảng sợ, đối tượng liên tục đưa ra mệnh lệnh, yêu cầu giữ bí mật và không được liên hệ với người thân. Việc bị cô lập khiến người trẻ khó có cơ hội kiểm chứng thông tin hoặc nhận ra mình đang bị lừa.

Chằng chịt những chiếc bẫy vô hình

Không chỉ dừng lại ở việc giả danh cơ quan pháp luật, các đối tượng còn lợi dụng nhu cầu học tập, tìm việc và mong muốn kiếm thêm thu nhập của người trẻ để tiếp cận, tạo lòng tin.

Bộ Công an cảnh báo một số thủ đoạn lừa đảo nhắm vào học sinh, sinh viên với nhiều hình thức khác nhau. Trong đó, bẫy cho thuê phòng trọ giá rẻ thường được giăng trên các hội nhóm mạng xã hội. Kẻ gian đăng tin phòng trọ có giá hấp dẫn, vị trí đẹp, sau đó lấy lý do có nhiều người hỏi thuê hoặc chủ nhà đi vắng để yêu cầu chuyển tiền đặt cọc giữ chỗ trước khi xem phòng. Ngay sau khi nhận được tiền, chúng lập tức chặn liên lạc, chiếm đoạt tài sản.

Bên cạnh đó, các đối tượng còn giả mạo nhà trường để thu học phí, lệ phí nhập học, gửi giấy báo trúng tuyển, thông báo cấp học bổng hoặc chương trình du học với logo, con dấu, chữ ký được làm giả tinh vi. Sinh viên bị yêu cầu truy cập đường link lạ, quét mã QR hoặc chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để “xác nhận nhập học”, “giữ suất học bổng”.

Cùng với thủ đoạn này, kẻ gian còn lập các nhóm chat, fanpage giả mạo mang tên “Tân sinh viên”, “Gom lớp”, yêu cầu người tham gia điền biểu mẫu khảo sát nhằm thu thập thông tin cá nhân như số căn cước công dân, số điện thoại và thông tin tài khoản ngân hàng, phục vụ các kịch bản lừa đảo tiếp theo.

Lợi dụng nhu cầu tìm việc làm thêm, các đối tượng tiếp tục tung ra những lời mời chào “việc nhẹ, lương cao” như cộng tác viên bán hàng, nhập dữ liệu với mức thu nhập hấp dẫn. Ban đầu, chúng tạo lòng tin bằng những nhiệm vụ đơn giản, sau đó yêu cầu người tham gia nộp “phí hồ sơ”, “phí đồng phục” hoặc chuyển tiền để thực hiện nhiệm vụ. Khi nạn nhân chuyển tiền, các đối tượng tìm cách chiếm đoạt rồi cắt đứt liên lạc.

Ngoài ra, một số người trẻ còn bị dụ cung cấp tài khoản, thẻ ATM, mật khẩu ngân hàng điện tử hoặc mã OTP để nhận tiền hộ. Việc này có thể khiến họ vô tình tiếp tay cho hành vi lừa đảo, rửa tiền...

Tỉnh táo trước những cái bẫy “bắt cóc online”

Có thể thấy rằng, điểm nguy hiểm của thủ đoạn “bắt cóc online” là các đối tượng không cần trực tiếp tiếp xúc vẫn có thể dùng lời đe dọa, thông tin giả và hình ảnh nhạy cảm để khống chế tâm lý, điều khiển nạn nhân. Việc yêu cầu giữ bí mật, liên tục duy trì cuộc gọi, không tiếp xúc với người thân, tự đến khách sạn hoặc nơi vắng người nhằm cô lập nạn nhân, ngăn cản sự can thiệp, hỗ trợ từ bên ngoài.

Để chủ động phòng ngừa, Cơ quan Công an khuyến cáo tuyệt đối không chuyển tiền để “chứng minh vô tội”. Người dân phải cảnh giác khi người tự xưng là cán bộ Công an, Viện kiểm sát, Tòa án gọi điện cáo buộc liên quan đến vụ án, đe dọa bắt giữ, yêu cầu chuyển tiền để “xác minh”, “phục vụ điều tra”. Cơ quan Công an không yêu cầu người dân chuyển tiền để chứng minh vô tội; hình ảnh người mặc trang phục Công an, thẻ ngành hoặc giấy tờ được đưa qua cuộc gọi trực tuyến không đủ để xác thực người đang liên hệ. Khi gặp tình huống này, cần bình tĩnh ngắt cuộc gọi và liên hệ trực tiếp cơ quan Công an để kiểm tra.

Không giữ bí mật, không tự cô lập theo yêu cầu của người lạ. Học sinh, sinh viên cần thông báo ngay cho cha mẹ, người thân, thầy cô khi bị đe dọa; không tự ý rời nơi ở, thuê khách sạn, nhà nghỉ, cắt đứt liên lạc hoặc liên tục bật camera theo sự điều khiển của đối tượng. Càng bị thúc ép “không được nói với ai”, càng phải chủ động tìm người tin cậy và cơ quan Công an để được hỗ trợ.

Không cung cấp hình ảnh nhạy cảm, thông tin tài khoản, mật khẩu, mã OTP; không cài đặt ứng dụng, chia sẻ màn hình theo hướng dẫn của người lạ. Không cầm cố tài sản, vay qua ứng dụng hoặc vay người quen để chuyển tiền theo yêu cầu đe dọa. Trường hợp đã bị ghi lại hình ảnh nhạy cảm, không vì sợ hãi, xấu hổ mà tiếp tục chuyển tiền hoặc làm theo yêu cầu; việc chuyển tiền sẽ không khiến các đối tượng sẽ ngừng đe dọa. Cần trình báo ngay và lưu giữ các dữ liệu liên quan.

Gia đình không vội chuyển tiền khi nhận thông báo người thân bị “bắt cóc” hoặc bất ngờ yêu cầu khoản tiền lớn. Cần đặc biệt lưu ý những biểu hiện như con em hoang mang, né tránh giao tiếp, liên tục nghe điện thoại riêng, đột ngột rời nơi ở, thúc giục chuyển tiền du học hoặc “chứng minh tài chính” nhưng thông tin thiếu rõ ràng. Chủ động xác minh qua nhà trường, bạn bè, người ở cùng và trình báo ngay cơ quan Công an gần nhất, không chờ đến khi chuyển tiền hoặc mất liên lạc kéo dài mới tìm sự hỗ trợ.

Khi đã chuyển tiền, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng và cơ quan Công an để được hướng dẫn xử lý; lưu giữ số điện thoại, tài khoản nhận tiền, chứng từ giao dịch, tin nhắn, đường dẫn và các thông tin liên quan. Gia đình cung cấp kịp thời hình ảnh, số điện thoại, nơi ở và địa điểm cuối cùng biết được của nạn nhân để hỗ trợ công tác tìm kiếm.

Cơ quan Công an cũng đề nghị các cơ sở giáo dục và gia đình tăng cường tuyên truyền, thường xuyên trao đổi với học sinh, sinh viên, nhất là các em mới nhập học, sống xa nhà; hướng dẫn cách nhận diện hành vi giả danh, đe dọa và tìm kiếm trợ giúp. Bình tĩnh xác minh, không làm theo yêu cầu đe dọa, không chuyển tiền và trình báo kịp thời là những hành động thiết thực để bảo vệ bản thân, gia đình trước thủ đoạn “bắt cóc online”.