Đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính

Dữ liệu thay giấy tờ, người dân không còn “lệ thuộc nơi cư trú”

Trong nhiều năm qua, việc đăng ký hộ tịch tại Việt Nam chủ yếu được thực hiện theo nguyên tắc “đúng nơi, đúng cấp”. Người dân thường phải đến đúng địa phương nơi cư trú hoặc nơi đã đăng ký trước đó để thực hiện các thủ tục như khai sinh, kết hôn, khai tử, thay đổi, cải chính hộ tịch. Cách thức này tuy bảo đảm quản lý chặt chẽ nhưng cũng bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt trong bối cảnh người dân di chuyển, sinh sống, làm việc ở nhiều địa phương khác nhau.

Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) đang hướng tới thay đổi căn bản cách tiếp cận này, thông qua việc xây dựng hệ thống quản lý hộ tịch dựa trên dữ liệu điện tử tập trung.

Theo quy định trong dự thảo Luật, thông tin hộ tịch của cá nhân sẽ được cập nhật và lưu trữ trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, có tính liên tục, lâu dài và được vận hành trên môi trường mạng. Điều này cho phép các cơ quan nhà nước có thể khai thác trực tiếp dữ liệu, thay vì yêu cầu người dân cung cấp lại giấy tờ như trước đây.

Khi dữ liệu đã được số hóa và liên thông, việc thực hiện thủ tục hành chính sẽ không còn phụ thuộc vào địa giới hành chính. Người dân có thể đăng ký, khai thác thông tin hộ tịch tại bất kỳ địa phương nào thuận tiện.

Chẳng hạn, một người đang làm việc tại Hà Nội nhưng có hộ khẩu tại một tỉnh khác vẫn có thể thực hiện các thủ tục hộ tịch tại Hà Nội mà không cần quay về địa phương nơi thường trú.

Đây là bước tiến lớn, không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân mà còn góp phần giảm tải cho bộ máy hành chính ở một số địa phương.

Dự thảo Luật cũng cho phép người dân lựa chọn linh hoạt hình thức thực hiện thủ tục, từ trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính đến trực tuyến, đồng thời lựa chọn nơi đăng ký thuận tiện nhất mà không bị ràng buộc bởi nơi thường trú hoặc tạm trú.

Hướng tới dịch vụ công trực tuyến toàn trình

Không dừng lại ở việc “xóa bỏ rào cản địa giới hành chính”, dự thảo Luật còn hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình trong lĩnh vực hộ tịch.

Theo đó, người dân có thể thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử, từ nộp hồ sơ, theo dõi quá trình xử lý đến nhận kết quả, mà không cần trực tiếp đến cơ quan nhà nước.

Kết quả giải quyết thủ tục hành chính cũng sẽ được trả dưới dạng điện tử, thay vì trả hoàn toàn bản giấy như trước đây. Điều này phù hợp với định hướng chung về cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số quốc gia.

Việc sử dụng dữ liệu thay cho giấy tờ không chỉ giúp giảm số lượng thành phần hồ sơ phải nộp mà còn hạn chế sai sót, trùng lặp thông tin. Đồng thời, cơ quan nhà nước cũng có thể xử lý nhanh hơn, chính xác hơn nhờ khai thác dữ liệu sẵn có.

Một điểm đáng chú ý là cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ có trách nhiệm chủ động khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu sẵn có để giải quyết thủ tục, thay vì yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin, giấy tờ đã có. Cách tiếp cận này giúp giảm đáng kể số lượng hồ sơ phải nộp, đồng thời nâng cao hiệu quả xử lý công việc.

Không dừng lại ở việc “xóa bỏ rào cản địa giới hành chính”, dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) còn hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình trong lĩnh vực này.

Trên thực tế, Luật Hộ tịch năm 2014 chưa có quy định cụ thể về việc thực hiện thủ tục theo hình thức trực tuyến toàn trình. Tuy nhiên, tại Nghị định số 120/2025/NĐ-CP, các thủ tục hộ tịch (trừ đăng ký kết hôn) đã được quy định có thể thực hiện theo phương thức này.

Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) lần này kế thừa và thể chế hóa các quy định tại Nghị định số 120/2025/NĐ-CP, qua đó tạo cơ sở pháp lý vững chắc để triển khai thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Việc thực hiện thủ tục hộ tịch theo hình thức trực tuyến toàn trình mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Người dân có thể thực hiện thủ tục mọi lúc, mọi nơi, giảm thời gian đi lại, chi phí và các bước trung gian. Đồng thời, cơ quan nhà nước cũng nâng cao hiệu quả xử lý hồ sơ nhờ việc tiếp nhận, giải quyết trên môi trường số, hạn chế sai sót và tăng tính minh bạch.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, việc hoàn thiện quy định về dịch vụ công trực tuyến toàn trình trong lĩnh vực hộ tịch được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng vào việc hiện đại hóa nền hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Tuy còn một số công việc cần giải quyết, nhưng với nền tảng dữ liệu đã được xây dựng và định hướng rõ ràng trong dự thảo Luật, việc thực hiện thủ tục hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính cũng như cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình được kỳ vọng sẽ trở thành một bước tiến quan trọng, góp phần hiện đại hóa nền hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.