Đắm say cùng điệu xòe ngày hội

Đêm Tây Bắc sương rơi, tiết trời Đông đem gió lạnh thoảng trùm lên không gian núi rừng. Lòng người thì luôn cho hơi ấm tỏa rộng, cho niềm vui nhân lên cùng nhịp xòe ngày hội. Trăng lên ta đón bạn cùng vui, cho dù bạn ở phương xa mới đến hay khách qua đây xin hãy mở lòng mà hòa cùng đêm hội, tay trong tay ta cùng vui điệu xòe.

Lửa bập bùng rực cháy, cho ánh sáng hồng rực, cho đêm hội nồng ấm. Thứ ánh sáng không đủ rõ mặt nhau nhưng cũng thấy được và hiểu được người bạn đang nắm chặt tay mình vui đến nhường nào. Nụ cười cô gái Thái tươi xinh, ánh mắt nhìn ý tứ như thể mong bạn vui mà đắm mình cùng vòng xòe ngày càng rộng mở. Trong trang phục dân tộc Thái đặc trưng, hàng chục cô gái nắm tay nhau tạo thành vòng xòe quanh ngọn lửa hồng. Rồi sau đó, từng đôi, từng tốp, từng người bạn dù gần dù xa đang vui cùng ngày hội như được thôi thúc bởi sức quyến rũ vô hình của điệu xòe, nhập vòng xòe, cầm tay nhau múa hát, nhún đưa đôi chân theo nhịp điệu cùng tiếng nhạc rộn ràng, vang vang.

Người dân vùng cao Tây Bắc, nhất là với người Thái, họ quen với việc, dù ngày vui nhỏ của mỗi gia đình hay ngày hội, ngày lễ lớn của cả bản làng, điệu xòe luôn hiện hữu như một điều tất yếu. Có thể ở lễ hội Rằm tháng Giêng, tết Xíp xí, lễ hội hái hoa ban hay lễ hội mừng cơm mới, mừng nhà mới, những điệu xòe lại nhộn nhịp uyển chuyển cùng lời ca, tiếng khắp trong âm thanh rộn ràng. Với đồng bào các dân tộc Tây Bắc, điệu xòe không chỉ đơn thuần là nhịp nhảy múa, hát ca cộng đồng, mà còn ẩn chứa những lớp lang ý nghĩa được gửi gắm nhờ điệu xòe nói hộ. Có thể chỉ một động tác, một cách chuyển động thôi, có thể chỉ một dáng đi, một dáng đứng cũng mang trong đó những cung bậc, sắc thái riêng. Đó là biểu hiện sự khéo léo của đôi tay qua đường kim, mũi chỉ dệt thêu sắc màu thổ cẩm; gửi thành quả lao động vào hương cốm đầu mùa, vào sự dẻo thơm của xôi ngũ sắc. Điệu xòe còn mang trong đó tình yêu cuộc sống, tình cảm yêu thương giữa mọi người và cả khát vọng vươn lên, chiến thắng cái nghèo, cái xấu để cho bản làng trù phú, no ấm, giàu có...

Người con gái Thái mà tôi được cầm tay  cùng vui đêm hội múa xòe vòng hôm ấy trở nên "thân quen"  tự lúc nào không biết, cho dù trước đó và ngay cả sau đêm hội chúng tôi cũng không biết tên của nhau nữa. Nhưng với người Thái, điều đó không quan trọng hơn việc đêm hội ấy đem lại niềm vui mà nhớ đến một phong tục của họ thì phải. Người Thái muốn mọi người hiểu, Mường Lò được coi là trung tâm Thái cổ ở Tây Bắc với những phong tục tập quán truyền thống của dân tộc Thái trong đó có múa xòe vòng. Sử sách ghi lại rằng, người Thái đen di cư từ Mường Ôn, Mường Ai (Vân Nam, Trung Quốc) đến Tây Bắc đã vào Mường Lò sinh sống và mang theo sắc thái riêng của dân tộc mình đến đây.

Với người Thái nói riêng và người dân Tây Bắc nói chung thì các điệu xòe đã trở thành tài sản vô giá mà họ luôn trân trọng gìn giữ. Điệu xòe "đổn hôn" (múa tiến, lùi, lộn), xòe "phá xí" (xòe bổ bốn, được tách ra bốn người cầm tay nhau), xòe "khẳm khăn mơi lảu" (nâng khăn mời rượu), xòe "nhôm khăn" (sôi động, rộn ràng với chiếc khăn sặc sỡ quàng qua cổ, hai tay tung khăn theo nhịp điệu) ăn sâu trong tiềm thức và trở thành sinh hoạt văn hóa, cộng đồng bao đời của các dân tộc nơi đây.

Có lẽ không chỉ người Thái mà bất kỳ ai cho dù một lần được thấy hình ảnh rực rỡ sắc màu của đêm hội múa xòe thì thường đó là điệu xòe vòng. Và đêm hội hôm ấy, Tây Bắc trong tôi cũng là đêm múa xòe vòng. Trong ánh lửa bập bùng đêm hội, khi tay trong tay, vai chạm vai, chân nhịp bước theo chân, nhẹ nhàng để vòng xòe cứ xoay mãi, xoay mãi. Ban đầu tôi cứ ngỡ vòng xòe chỉ để dành cho người con gái Thái, cho đồng bào người Thái vui với hội, nhưng không phải thế. Từ một vòng xòe nhỏ, bất kỳ ai cũng có thể hòa vào cái vòng không hạn định ấy để cùng nhịp bước xoay tròn quanh ngọn lửa. Vòng xòe rộng dần, giãn dần để rồi lập thành hai vòng, ba vòng, vòng trong vòng ngoài tựa bông hao muôn cánh khoe sắc, tỏa hương. Ai đó trao cho nhau ánh mắt, nụ cười, xen lẫn thì thầm những lời nói trao nhau. Tôi vui trong "men say" đêm hội đại xòe cùng đồng bào, và cả cái thích thú của một người miền xuôi lần đầu được đến vùng đất Tây Bắc thân thương. Tôi cảm nhận được sự ấm áp và tình người không thể đong đếm của đồng bào trong vòng xòe đoàn kết. Không ai muốn rời nhau trong cái không khí náo nhiệt của đêm hội  múa xòe ấy.

Người Thái có thể quên hết mọi thứ để đắm say cùng hội múa xòe. Vòng xòe không còn chỗ cho sự phân biệt sang hèn, cho cá nhân ai hết. Đó là thế giới của niềm vui, như chất keo, sợi dây vô hình nối giáp tình cảm, chia sẻ buồn vui giữa mọi người. Có thể ai  đó được nghe nói nhiều về điệu xòe người Thái với những lời như thế. Còn với tôi,  đôi chân nhịp bước, đôi tay nhịp đưa trong hội xòe độc đáo của người Thái đêm ấy mà ngỡ như một người con của núi rừng Tây Bắc vậy.

Văn Lượng