Dải vườn hoa trung tâm thành phố- Như tấm lụa đào...

Với chiều dài 2,7 km, bắt đầu từ đập Tam Kỳ kéo dài đến cổng Cảng 1, dải vườn hoa trung tâm thành phố như “dải lụa đào tô thắm cho cô gái đẹp”. Từ lâu, người Hải Phòng rất tự hào với hình ảnh đẹp đó. Hiếm nơi nào có được dải vườn hoa đẹp và dài đến thế. Dải vườn hoa này gắn liền với cuộc sống, sinh hoạt, vui chơi giải trí của người dân nội thành đất Cảng. Tuy nhiên, một thực tế buồn là “dải lụa” này đã và đang bị “bôi bẩn”, do đó, rất cần sự quyết tâm vào cuộc của các cấp chính quyền nhằm xây dựng đô thị Hải Phòng xứng tầm văn minh, hiện đại như Nghị quyết 32 của Bộ Chính trị, đặc biệt khi năm 2011 thành phố chọn chủ đề là “Năm đô thị và bảo đảm an sinh xã hội”.

Hình ảnh dải trung tâm thành phố với những “vết thương đang rỉ máu”

Bao giờ đến…ngày xưa

Thuở nhỏ, với những người thuộc thế hệ 6x, 7x như chúng tôi, “vườn hoa con cóc” (vườn hoa Kim Đồng hiện nay) là địa chỉ vui chơi, giải trí hấp dẫn nhất. Thời ấy, Hải Phòng không có nhiều điểm vui chơi giải trí; các phương tiện giải trí cũng nghèo nàn nên “vườn hoa con cóc” là “thiên đường” của bất cứ đứa trẻ nào. 

Được bố mẹ hứa cho đi chơi “vườn hoa con cóc” vào những ngày chủ nhật, lễ, tết, là háo hức, thao thức cả đêm hôm trước. Sáng hôm sau, xúng xính trong bộ quần áo đẹp khấp khởi hoà vào dòng người đông đúc đến vườn hoa. Gọi là “vườn hoa con cóc” vì ở giữa khuôn viên của vườn hoa có một đài phun nước được thiết kế rất độc đáo: 4 chú cóc to lớn yên vị ở 4 góc quay mặt  vào trong. Khi bật điện, từ miệng các chú cóc phun ra tia nước cong cong hình cầu vồng trông thật sinh động. Lúc ấy những chú cóc bằng xi-măng bỗng nhiên như được thổi hồn vào, trở nên sống động một cách kỳ lạ giống như những chú cóc khổng lồ hay những hoàng tử cóc trong câu chuyện cổ tích mà bà hay mẹ vẫn kể. Chúng tôi cũng không thể quên được cái cảm giác tò mò, thích thú khi xem đám khỉ hoạt náo tranh nhau ăn chuối, con công xoè đuôi rực rỡ khoe mẽ, những chú gấu đen mũm mĩm thân thiện, vẻ oai phong của những con đại bàng biển, hiền dịu, thân thiện của những con nai, hươu sao, những con nhím tua tủa gai…; lại càng không thể quên được cảm giác bay bổng, nao nao khi bước lên sàn đu quay... Không biết có phải vì  chúng tôi còn bé hay vì vườn hoa thời ấy thoáng đãng, không gian hài hoà, hợp lý mà tôi thấy vườn hoa rộng rãi thế. Còn bây giờ...!?

Hình ảnh dải trung tâm thành phố với những “vết thương đang rỉ máu”

Khuôn viên xưa vẫn thế, những chú cóc thân thương một thời thơ ấu vẫn còn đó, nhưng thôi phun nước. Con gấu đen lừng lững ngày xưa đi đâu mất rồi để lại nỗi buồn trống huơ, trống hoác. Trong những chiếc chuồng sắt  được sơn lại sặc sỡ, chỉ thấy những con khỉ dáng vẻ mệt mỏi, dõi mắt nhìn xa xăm. Chúng cô quạnh, xa lạ và lạc lõng giữa một không gian chật chội, chen chúc của quá nhiều trò chơi được cho là hiện đại như: ô tô điện, tàu hoả điện trên cao, bóng bàn, bia, patanh...Tất cả các công trình được xây dựng với mật độ dày đặc, tự phát không có định hướng nên rất lộn xộn. Tôi có cảm giác như chỗ của chúng không phải ở đây nữa, không nên ở đây nữa.

Tuy vậy, với rất nhiều trẻ em, vườn hoa Kim Đồng hiện vẫn là sự lựa chọn duy nhất. Dù nó chẳng còn là vườn hoa, nhưng các em cũng chưa đủ lớn để ý thức được vẻ đẹp của vườn hoa nằm ở chính không gian hợp lý và cảnh quan chứ không phải ở số lượng và mật độ của những trò chơi được bố trí ở đó. Yêu “vườn hoa con cóc” ngày xưa bao nhiêu, thấy tiếc “vườn hoa Kim Đồng” hiện nay bấy nhiêu vì không gian, kiến trúc bị phá vỡ một cách không thương tiếc. Không chỉ riêng người dân Hải Phòng, mà nhiều người khác từng đến Hải Phòng đều có chung ao ước ở thành phố ta có thêm nhiều nơi vui chơi giải trí cho các em hoặc chí ít ra có một nơi khác phù hợp với những trò chơi hiện đại để trả lại vẻ đẹp hài hoà cho “vườn hoa con cóc”.

Mong manh như tấm lụa đào

Vườn hoa Kim Đồng không phải là trường hợp cá biệt về phá vỡ cảnh quan trên dải trung tâm thành phố.

Các chuyên gia quy hoạch đánh giá, trên toàn quốc, hiện Hải Phòng là thành phố duy nhất có dải trung tâm đẹp như vậy. Tại các thành phố lớn đều có những dải trung tâm, bởi đây là các trục không gian đô thị quan trọng, nhưng không so được với dải trung tâm Hải Phòng về không gian cảnh quan. Chẳng hạn, trục đường Nguyễn Huệ-Lê Lợi được coi là dải trung tâm của thành phố Hồ Chí Minh, với điểm bắt đầu là trụ sở UBND thành phố, điểm cuối là ra phía sông Sài Gòn. Hà Nội có dải trung tâm là trục đường Tràng Tiền-Hàng Khay-Nhà hát Lớn, điểm đầu là Nhà hát Lớn, kết thúc là khu vực Cửa Nam…Trên các dải trung tâm này đều hình thành trục thương mại-du lịch-lễ hội, bắt đầu và kết thúc đều có những điểm nhấn kiến trúc. Dải trung tâm của Hải Phòng có nét độc đáo riêng, đó là dải cây xanh, công viên tập trung và một phần mặt nước. Với chiều dài khoảng 2,7km, bắt đầu từ đập Tam Kỳ tới cổng cảng, hơi uốn lượn về phía cuối, hồ Tam Bạc trên đó mang đến cảm giác mát mẻ, thư thái và tạo dáng vẻ riêng. Với đặc điểm như vậy, dải trung tâm thực sự đóng vai trò là lá phổi xanh, điều hòa khí hậu của khu vực nội thành. Cùng với quảng trường, tượng đài và các tuyến đường hai bên dải trung tâm, tại đây thường diễn ra các hoạt động lớn, lễ hội, hoạt động thể dục thể thao, nghỉ ngơi thư giãn…

Khu vui chơi giải trí Công viên Rồng Biển như “vết bẩn” phá vỡ cảnh quan  dải trung tâm thành phố Ảnh: Khánh Linh

Tuy nhiên, sự tồn tại của nhiều công trình ở dải trung tâm không những làm giảm giá trị cảnh quan, mà còn giảm giá trị văn hóa, lịch sử, trang nghiêm của khu vực này. Cách đây khoảng 10 năm, một công viên hoành tráng với các trò chơi cảm giác mạnh nằm ở cuối dải vườn hoa trung tâm thành phố Cảng ra đời vẻn vẹn được vài tháng, rồi mau chóng bị “khai tử”. Giờ đây, công viên ấy chỉ còn là bãi cỏ hoang với những công trình và mớ máy móc thiết bị nằm “đắp chiếu” dưới nắng mưa. “Điểm nhấn” của cả dự án trị giá hàng chục tỷ đồng ấy là nhà hàng Vạn Tuế nằm kế bên chiếc đầu rồng khổng lồ đắp bằng xi măng. Vì thế dù dự án công viên ngưng hoạt động nhưng hằng ngày vẫn có rất nhiều xe máy, ôtô sang trọng tìm đến đây nhưng là để ăn nhậu... Gần đó, khu thương mại Samnec gồm các ki ốt bán hàng liên hoàn nằm trải dài theo mặt đường Trần Phú, bị bỏ hoang, tường loang lổ rêu phong. Cũng trên dải trung tâm này, phía sau nhà triển lãm và mỹ thuật thành phố được sử dụng làm dịch vụ trông xe, 2 bên công trình có các dịch vụ photocopy, dạy nghề…, gây ra tình trạng lộn xộn về mặt cảnh quan. Ngoài ra,  việc các doanh nghiệp, đơn vị tận dụng vỉa hè làm nơi để xe, tập kết rác (cuối vườn hoa Nguyễn Bỉnh Khiêm), bày bán cá cảnh tràn lan cũng làm xấu hình ảnh cảnh quan trong công viên Nguyễn Du…Theo thống kê, tại dải vườn hoa trung tâm thành phố có 24 công trình gồm: hành chính, văn hóa, dịch vụ thương mại…không xứng tầm, ảnh hưởng tới cảnh quan của khu vực dải trung tâm. Nếu ví von dải vườn hoa trung tâm thành phố- niềm tự hào của người dân thành phố Cảng- như một cô gái đẹp, thì  nhìn những “vết thương đang rỉ máu” trên thân thể cô gái, nhiều người xót thương cho “phận nữ má hồng”.

Thực tế cho thấy, nhiều công trình, dự án tại dải vườn hoa trung tâm thành phố thất bại về ý định đầu tư, về quy hoạch, đồng thời là thất bại về đầu tư và kinh doanh do năng lực của doanh nghiệp quá yếu kém. Đó cũng là bài học rút kinh nghiệm cho các cơ quan cấp phép đầu tư cho các dự án tại Hải Phòng cần có sự thẩm định kỹ càng về năng lực cũng như giám sát doanh nghiệp chặt chẽ trong quá trình thực hiện dự án. Đặc biệt, trong năm thành phố chọn chủ đề “ Năm đô thị và bảo đảm an sinh xã hội”, thành phố sớm phê duyệt quy hoạch tổng thể ở dải trung tâm thành phố, triển khai chỉnh trang để gìn giữ biểu trưng và gắn liển với quá trình phát triển của thành phố-trái tim của đô thị Hải Phòng.

Thảo Nguyên