Đại tá - Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân: “Niềm tin số là điều kiện vận hành của tài chính số”

Phát biểu tại Hội thảo trong khuôn khổ diễn đàn Digital Trust in Finance 2026, Đại tá - Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục A05 - Bộ Công an khẳng định: Nếu thiếu niềm tin, người dân sẽ e ngại sử dụng dịch vụ số; doanh nghiệp khó mở rộng sản phẩm mới; còn các mô hình tài chính số như thanh toán điện tử, ngân hàng số, chứng khoán trực tuyến hay tài sản số sẽ gặp rào cản ngay từ phía người dùng.

“Bảo vệ niềm tin số trong tài chính không chỉ là bảo vệ một giao dịch, một tài khoản hay một ứng dụng. Sâu xa hơn, đó là bảo vệ người dùng, bảo vệ dữ liệu, bảo vệ dòng tiền, bảo vệ uy tín của thị trường và bảo vệ nền tảng phát triển bền vững của kinh tế số”, Đại tá Nguyễn Hồng Quân nói.

Thiệt hại không chỉ là tiền bạc

Đại diện Cục A05 cho biết, cùng với tốc độ phát triển rất nhanh của các dịch vụ tài chính số tại Việt Nam, các hình thức lừa đảo, gian lận và chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng cũng ngày càng tinh vi, có tổ chức hơn.

Theo số liệu được ông dẫn từ Bộ Công an, năm 2025, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam ước tính vượt 8.000 tỷ đồng.

Ông cho rằng, sau mỗi vụ lừa đảo không chỉ có một nạn nhân mất tiền, mà còn là sự tổn thương của gia đình, sự suy giảm niềm tin vào dịch vụ số, áp lực xử lý khủng hoảng đối với tổ chức tài chính và tâm lý dè chừng lan rộng trong toàn hệ sinh thái.

“Vấn đề đã đủ lớn – mất tiền là trực tiếp, mất niềm tin là dài hạn”, ông nhấn mạnh.

Tội phạm mạng khai thác cả “hành trình số” của người dùng

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, tội phạm mạng hiện nay không chỉ tấn công vào hệ thống kỹ thuật mà khai thác toàn bộ hành trình số của người dùng.

Người dùng có thể bị tiếp cận qua mạng xã hội, quảng cáo trực tuyến hoặc các nhóm tư vấn đầu tư; sau đó bị dẫn dắt qua website, ứng dụng, cuộc gọi, tin nhắn giả mạo để từng bước bị khai thác thông tin cá nhân, tài khoản và hành vi giao dịch.

Khi giao dịch phát sinh, dòng tiền tiếp tục được phân tán qua nhiều tài khoản, trung gian thanh toán hoặc kênh tài sản số, khiến việc truy vết và ngăn chặn trở nên khó khăn hơn.

“Tội phạm đã tổ chức hành vi theo chuỗi một cách bài bản và chuyên nghiệp; nếu cơ chế phòng ngừa và xử lý của chúng ta vẫn rời rạc theo từng khâu, toàn hệ sinh thái sẽ luôn phản ứng chậm hơn chúng”, ông nói.

Từ đó, ông cho rằng yêu cầu đặt ra là các chủ thể tham gia bảo vệ người dùng phải liên kết chặt chẽ hơn, chia sẻ cảnh báo nhanh hơn và phối hợp hành động trên toàn bộ hành trình tài chính số.

Thế giới chuyển từ “cảnh báo” sang “chia sẻ trách nhiệm”

Đại tá Nguyễn Hồng Quân dẫn kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy xu hướng chung hiện nay là chuyển từ cách tiếp cận tuyên truyền đơn lẻ sang mô hình chia sẻ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, nền tảng số, nhà mạng, lực lượng thực thi pháp luật và người dùng.

Ông dẫn trường hợp của Hoa Kỳ, nơi FBI triển khai cơ chế phối hợp phong tỏa giao dịch lừa đảo thông qua mô hình Financial Fraud Kill Chain; hay tại Vương quốc Anh, cơ chế bồi hoàn bắt buộc đối với nhiều trường hợp lừa đảo chuyển tiền được ủy quyền đã có hiệu lực từ tháng 10/2024.

Tại Singapore, mô hình phối hợp giữa cảnh sát, ngân hàng và nền tảng số giúp số vụ lừa đảo và tội phạm mạng trong năm 2025 giảm 24,8%. Trong khi đó, Australia xây dựng Trung tâm Chống lừa đảo quốc gia để kết nối dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau.

“Muốn bảo vệ người dùng, phải bảo vệ cả hệ sinh thái; muốn bảo vệ cả hệ sinh thái, phải có cơ chế liên kết đa bên”, ông nhấn mạnh.

“Khoảng trống lớn nhất hiện nay là tốc độ phối hợp”

Theo Phó Cục trưởng Cục A05, khoảng trống lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ mà nằm ở tốc độ phối hợp giữa các bên.

Ông đặt hàng loạt vấn đề: một đường link độc hại nếu không được cảnh báo kịp thời sẽ tiếp tục tạo thêm nạn nhân; một tài khoản nhận tiền nghi vấn nếu không bị xử lý nhanh, dòng tiền có thể bị tẩu tán qua nhiều lớp; một ứng dụng giả mạo nếu không được gỡ bỏ sớm sẽ tiếp tục lừa thêm nhiều người dùng.

“Liên kết đa bên là điều kiện để chúng ta rút ngắn thời gian từ phát hiện rủi ro đến hành động ngăn chặn”, ông nói.

Đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu cảnh báo rủi ro tài chính số

Từ góc độ lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Đại tá Nguyễn Hồng Quân đề xuất cần xây dựng cơ chế chia sẻ cảnh báo sớm trong toàn hệ sinh thái tài chính số.

Theo ông, các ngân hàng, công ty chứng khoán, ví điện tử, trung gian thanh toán, fintech, nền tảng số, nhà mạng và các tổ chức liên quan cần tham gia chia sẻ dữ liệu cảnh báo rủi ro như: tài khoản nghi vấn, giao dịch bất thường, tên miền giả mạo, ứng dụng giả mạo, số điện thoại lừa đảo, địa chỉ ví có nguy cơ hay các kịch bản lợi dụng AI, deepfake.

Ông cũng đề xuất nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu mở, tập trung về cảnh báo rủi ro tài chính số theo cơ chế phân quyền, chuẩn hóa và tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

“Khi một dấu hiệu rủi ro được phát hiện ở một điểm, toàn hệ sinh thái phải có khả năng cảnh báo và phản ứng ở các điểm còn lại”, ông nhấn mạnh.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân là trụ cột của niềm tin số

Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho rằng dữ liệu cá nhân trong lĩnh vực tài chính không chỉ là thông tin riêng tư mà còn gắn trực tiếp với tài sản, lịch sử giao dịch, hành vi đầu tư, khả năng tín dụng và mức độ an toàn của mỗi người.

Khi dữ liệu bị lộ lọt hoặc bị sử dụng sai mục đích, nó có thể trở thành “nguyên liệu” cho các kịch bản lừa đảo cá nhân hóa.

“Đối tượng phạm tội càng biết nhiều về nạn nhân, kịch bản lừa đảo càng thuyết phục”, ông cảnh báo.

Theo ông, bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là trách nhiệm bảo vệ khách hàng, nền tảng uy tín doanh nghiệp và điều kiện để phát triển bền vững các sản phẩm tài chính số.

“Cạnh tranh trong đổi mới, hợp tác trong bảo vệ niềm tin”

Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho rằng trong hệ sinh thái tài chính số, mỗi tổ chức có thể có sản phẩm, khách hàng và lợi thế cạnh tranh riêng, nhưng khi nói đến niềm tin thì tất cả đều có chung lợi ích.

“Một vụ lừa đảo lớn không chỉ làm tổn hại một thương hiệu. Một chiến dịch giả mạo không chỉ ảnh hưởng một nền tảng. Một vụ lộ lọt dữ liệu không chỉ gây thiệt hại cho một doanh nghiệp. Những rủi ro đó có thể làm suy giảm niềm tin vào cả hệ sinh thái”, ông nói.

Từ đó, ông nhấn mạnh: “Cạnh tranh trong đổi mới là cần thiết, nhưng hợp tác trong bảo vệ niềm tin là bắt buộc”.

Theo ông, điều cần làm không phải là làm chậm quá trình chuyển đổi số vì lo ngại rủi ro, mà là “phát triển nhanh hơn, nhưng an toàn hơn; đổi mới mạnh mẽ hơn, nhưng có trách nhiệm hơn; mở rộng dịch vụ số hơn, nhưng bảo vệ người dùng tốt hơn”.

Khép lại bài phát biểu, Đại tá Nguyễn Hồng Quân bày tỏ tin tưởng rằng với sự đồng hành của cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số, cơ quan báo chí và cộng đồng người dùng, Việt Nam có thể xây dựng một hệ sinh thái tài chính số an toàn, minh bạch và đáng tin cậy.