Đại học tư thục bao giờ hết cảnh “bòng bong”?

Đại học (ĐH) tư thục ở Việt Nam đã bắt đầu được hình thành hoặc chuyển đổi từ dân lập sang. Tuy nhiên, sự mập mờ trong quy chế dẫn đến tình trạng mỗi trường làm một kiểu như hiện nay, thậm chí nhiều trường còn bị “bán” một cách công khai… Bạn đọc phản ánh hiên tượng và mong muốn Báo PLVN làm rõ.

Quy chế mập mờ

Theo tìm hiểu của phóng viên, vấn đề thu hút sự quan tâm nhiều nhất của các trường ĐH tư thục hiện nay đó là làm sao để “sống hoà bình” giữa chủ đầu tư và nhà giáo dục. Trong khi đó, Quyết định 61 năm 2009 về ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường ĐH tư thục của Thủ tướng Chính phủ (còn gọi là Quy chế 61) được các trường cho rằng nó giống như quy định dành cho công ty. Điều này đã gây ra nhiều cản trở cho sự phát triển của các trường tư thục.

Ảnh minh họa

Không những thế, do không có chuẩn nên mỗi trường “tư thục” theo một kiểu. Tại ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, GS.Trần Phương, nguyên Phó Thủ tướng, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, trong suốt 15 năm thành lập, trường chưa để xẩy ra mâu thuẫn nội bộ.

Nguyên nhân là do trường quy định rất cụ thể. Các cổ đông góp vốn sẽ được nhà trường trả lãi hàng tháng cao hơn mức lãi suất ngân hàng quy định và người góp vốn nhiều hay ít cũng chỉ được 1 “phiếu” bầu giá trị như nhau.

Tuy nhiên, không phải trường nào cũng xuôi cheò mát mái. Mớ “bòng bong” của ĐH Dân lập Đông Đô cho đến bây giờ vẫn chưa tháo được “ngòi nổ”, thậm chí  đến cả các cấp lãnh đạo từ Bộ cũng “ngại động tay vào”. Theo TS. Đặng Văn Đại - Chủ tịch HĐQT trường ĐH Chu Văn An, thì tranh chấp quyền sở hữu trường hiện nay quyết liệt.

Người sẵn tiền tìm cách thâu tóm quyền sở hữu góp vốn. Nhà sáng lập, nhà giáo vốn không nhiều tiền bị loại dần bởi những thủ thuật của thương trường. Ông Định cảnh báo: “Vai trò quản trị nhà trường của đội ngũ nhà sáng lập, nhà giáo, nhà khoa học mất dần. Quyền ấy từng bước đến với người nhiều tiền”.

Theo ông Định, nguyên nhân của tình trạng này là do một số quy định pháp lý xung đột lẫn nhau. Chẳng hạn Luật Giáo dục quy định “cấm lợi dụng các hoạt động giáo dục vì mục đích lợi nhuận”, nhưng một số văn bản dưới luật lại vô tình làm cho quy định này không đi vào cuộc sống (ví dụ như Quy chế 61 gần như coi trường ĐH tư thục như một doanh nghiệp).

Tại phía Nam, theo nhận định của GS. Phạm Phụ thì có những trường quy định phải có một số vốn nhất định mới được 1 “phiếu” hay được một vị trí trong hội đồng quản trị. GS. Phụ còn cho biết, hiện ở TPHCM có những trường đã bị “mua đứt bán đoạn” một cách không thương tiếc. Nhận định về các trường ĐH tư thục hiện nay, TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Hiệu trưởng ĐH quốc tế Hồng Bàng cho rằng ĐH ngoài công lập là miếng phomat có nhiều lỗ thủng.

Sợ hãi “vì lợi nhuận”?

Theo GS. Phạm Phụ, ở Việt Nam vẫn chưa có cơ chế “không vì lợi nhuận” và càng sợ hãi cụm từ “vì lợi nhuận”, do đó nhiều trường ĐH ngoài công lập vẫn khăng khăng cho rằng mình hoạt động phi lợi nhuận.

Sự mập mờ trong quy chế đã khiến cho các trường tư thục hiện nay không khác gì các Công ty TNHH, ai nhiều vốn thì thắng. Chính vì vậy mới có chuyện mua trường, bán trường như hiện nay. “Người ta bán trường vì sợ khi quy chế đã minh bạch, một phần vốn sẽ không được chia chác khiến nhà đầu tư bị thiệt” – GS Phụ nhận xét.

Trong cuộc cạnh tranh này, các nhà giáo dục thường bị lép vế. Vì họ không có nhiều tiền. GS. Hoàng Xuân Sính phân tích: Hiện theo Quy chế 61, quyền lực nằm ở Đại hội đồng cổ đông và Hội đồng quản trị. Họ là những nhà đầu tư, chủ sở hữu (một phần) trường.

Còn nhà giáo dục là đội ngũ giảng viên và một phần trong hội đồng quản trị nhưng thường nhà giáo dục không có vốn lớn, nên tiếng nói theo Quy chế 61 đều không lớn. Nhà giáo dục thì muốn giáo dục và khoa học phát triển tốt, còn nhà đầu tư thì  phải xem hầu bao còn hay đã vơi đi… Cứ thế hàng bao nhiêu cuộc họp không giải quyết được vấn đề.

Còn GS. Phạm Phụ thì cho rằng, hiện ở Viêt Nam khó có thể xây dựng một trường ĐH tư phi lợi nhuận. Ông cho biết, ở nước ngoài thường có chuyện cho, tặng và vốn đó được đưa vào để kinh doanh. Như vậy mới có thể hoạt động phi lợi nhuận.

Còn ở VN thì chưa có thói quen này. Vì vậy, chỉ có thể xây dựng mô hình trường tư “nửa vì lợi nhuận” hay trường có “lợi nhuận thích hợp”. Theo mô hình này thì sẽ khống chế lợi nhuận của cổ đông góp vốn; Lợi nhuận của trường sẽ chia lãi theo tỷ lệ lãi suất ngân hàng, còn lại sẽ là tài sản sở hữu cộng đồng.

Uyên Na