Đại đoàn kết trong bối cảnh mới: Từ vận động Nhân dân đến giải quyết vấn đề dân sinh

Áp lực mới từ địa bàn rộng và xã hội đa dạng lợi ích

Ngày 21/8, Viện Chiến lược và Chính sách Mặt trận tổ chức Hội thảo vùng Nam Bộ “Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong bối cảnh mới” tại Phân viện khu vực phía Nam, thuộc Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, đóng tại xã An Phước, TP Đồng Nai. Đây là một hoạt động trong chuỗi hội thảo được triển khai tại các khu vực Bắc Bộ, Trung Bộ - Tây Nguyên và Nam Bộ nhằm bổ sung luận cứ thực tiễn phục vụ công tác tham mưu chính sách, hoàn thiện Đề án Chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Tại Hội thảo có 12 tham luận của lãnh đạo Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng và đại diện hệ thống chính trị cơ sở tại Đồng Nai.

Theo tham luận của Thạc sĩ Lưu Thị Hà, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Đồng Nai, sau sắp xếp, số đơn vị hành chính cấp xã trên toàn địa bàn giảm 66,2%, từ 281 xuống còn 95 đơn vị. Số thôn, ấp, khu phố và tương ứng là số Ban Công tác Mặt trận giảm 66,4%, từ 1.771 xuống còn 595, trong khi dân số vẫn khoảng 4,57 triệu người. Quy mô dân số bình quân trên một đơn vị hành chính cấp xã vì vậy tăng gần ba lần, từ khoảng 16.300 người lên 48.100 người, còn quy mô dân số tại các khu dân cư cơ sở tăng gần gấp đôi. Điều này khiến hệ thống Mặt trận đồng thời đối diện “bốn sự gia tăng”, gồm địa bàn quản lý rộng hơn, dân số đông hơn, lợi ích xã hội đan xen phức tạp hơn và nhu cầu tương tác trên không gian số thường xuyên hơn.

TS.Lê Cao Thắng - Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Mặt trận cho rằng, đại đoàn kết toàn dân tộc là vấn đề chiến lược, phải được bồi đắp bằng niềm tin, đồng thuận và sự tham gia thực chất của Nhân dân. Trước những thay đổi về dân cư, lao động và không gian số, công tác Mặt trận cần đổi mới phương thức tập hợp, kết nối người dân dựa trên nhu cầu, lợi ích chính đáng và các giá trị chung. Mặt trận phải phát huy vai trò cầu nối, lắng nghe, phản ánh ý kiến, tổ chức đối thoại, giám sát và phản biện xã hội. Công nghệ chỉ là phương tiện nhằm giúp Mặt trận gần dân, hiểu dân và phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Từ thực tế trên, các tham luận cho rằng đầu mối tổ chức tuy giảm nhưng yêu cầu nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, tập hợp và vận động Nhân dân không giảm, thậm chí ngày càng nặng nề hơn. Nếu hoạt động vẫn chủ yếu dựa vào hội họp, tiếp xúc trực tiếp, báo cáo hành chính hoặc những phong trào dàn trải, hệ thống Mặt trận sẽ khó theo kịp các vấn đề phát sinh trong một xã hội có cơ cấu dân cư và lợi ích ngày càng đa dạng. Vì vậy, phương thức hoạt động cần chuyển từ “tuyên truyền một chiều” sang đối thoại, tương tác đa chiều, thấu hiểu sự khác biệt và tìm kiếm điểm đồng thuận giữa các nhóm xã hội.

Nhiều tham luận tập trung phân tích nhu cầu của công nhân, phụ nữ lao động nhập cư, nông dân, thanh niên, trí thức, doanh nhân, đồng bào tôn giáo và những cộng đồng cư dân mới hình thành trong quá trình đô thị hóa. Đối với công nhân, lao động nhập cư, các vấn đề sát sườn là việc làm, thu nhập, nhà ở, y tế, giáo dục cho con, thiết chế văn hóa, hỗ trợ pháp lý và điều kiện hòa nhập tại nơi cư trú.

Trong khi đó, nông dân cần được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, sinh kế và phát triển nông nghiệp đô thị khi đất sản xuất bị thu hẹp; thanh niên, trí thức, doanh nhân và chuyên gia trẻ cần có môi trường để hiến kế, phản biện, đổi mới sáng tạo và tham gia giải quyết các “bài toán” phát triển. Các tham luận nhấn mạnh Mặt trận không thể áp dụng một phương thức vận động chung cho mọi đối tượng mà phải tiếp cận theo nguyên tắc “đúng đối tượng - trúng nhu cầu - phù hợp phương thức”.

Theo đuổi đến cùng kết quả giải quyết kiến nghị

Một trong những nội dung xuyên suốt Hội thảo là yêu cầu chuyển hoạt động Mặt trận từ tuyên truyền những vấn đề chung sang đồng hành giải quyết các vấn đề dân sinh cụ thể. Tại một địa bàn đang đô thị hóa nhanh và triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn như Đồng Nai, những vấn đề về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, ô nhiễm môi trường, nhà ở công nhân, quan hệ lao động và chất lượng dịch vụ công có thể làm xuất hiện những nhóm lợi ích đan xen. Nếu không được nắm bắt, phản ánh và điều hòa kịp thời, những khác biệt về lợi ích có thể tích tụ thành bức xúc kéo dài, ảnh hưởng đến niềm tin và đồng thuận xã hội.

Để tăng khả năng lắng nghe người dân, Đồng Nai đã bước đầu triển khai hệ thống mã QR hoạt động 24/7 nhằm tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và nắm bắt tình hình cơ sở. Các tham luận tại Hội thảo đồng thời đề xuất phát triển đồng bộ các kênh tương tác chính danh như Zalo OA, fanpage, ứng dụng di động, khảo sát trực tuyến và từng bước nghiên cứu công cụ “lắng nghe xã hội” tích hợp trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn.

Một giải pháp đáng chú ý là xây dựng chu trình giám sát dữ liệu mở, trong đó mỗi phản ánh của người dân được cấp mã theo dõi, ghi nhận toàn bộ quá trình từ tiếp nhận, chuyển cơ quan chức năng, xác định thời hạn trả lời đến kết quả giải quyết cuối cùng. Với cách làm này, vai trò của Mặt trận không dừng ở chuyển đơn hoặc ghi nhận ý kiến mà được mở rộng sang giám sát trách nhiệm giải trình và theo đuổi đến cùng quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.

Bên cạnh công nghệ, Hội thảo đề xuất xây dựng đội ngũ “cán bộ Mặt trận số”, thành lập tổ tư vấn chuyển đổi số, tổ phân tích dư luận xã hội và mở rộng mạng lưới cộng tác viên trên không gian mạng. Thành phần có thể gồm chuyên gia công nghệ, pháp lý, xã hội học, người có ảnh hưởng tích cực, quản trị viên các hội nhóm trực tuyến và đại diện những cộng đồng dân cư đặc thù. Từ thực tiễn Đồng Nai, phương châm được khái quát là “Mặt trận 3 gần: gần dân - gần cơ sở - gần không gian số”, trong đó công nghệ là phương tiện, dữ liệu là nguồn lực, tương tác là phương thức và đồng thuận xã hội là mục tiêu.

Các tham luận cũng cho rằng tổ chức tôn giáo, hội nhóm xã hội và cộng đồng dân cư cần được nhìn nhận là chủ thể đồng hành, thay vì chỉ là đối tượng được vận động. Theo các tham luận tại Hội thảo, trong giai đoạn 2021 - 2025, các tổ chức tôn giáo tại Đồng Nai đã đóng góp hơn 2.500 tỷ đồng cho hoạt động an sinh xã hội, đồng thời tham gia giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội và bảo vệ môi trường.

Tại phường Trấn Biên, từ tháng 7/2025 đến nay, địa phương tổ chức hơn 408 hoạt động bảo vệ môi trường với trên 59.690 lượt người tham gia, duy trì 49 mô hình khu dân cư kiểu mẫu, 16 tuyến đường “sáng - xanh - sạch - đẹp - văn minh - an toàn” và trồng, chăm sóc hơn 4.000 cây xanh. Những kết quả trên cho thấy đại đoàn kết chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi người dân được lắng nghe, được trao vai trò chủ thể và cùng tham gia giải quyết những vấn đề của chính cộng đồng mình.