Săn chuột đồng như... “trẩy hội”

“Chị muốn gặp bố em à?”. Cậu thanh niên vừa nói vừa nhấc tai một con chuột nhỏ cho nhảy múa trước mặt làm tôi hết hồn, hết vía. Thấy tôi có vẻ sợ hãi, cậu vội buông lời: “Xin lỗi, em chỉ đùa tí”, rồi chạy sang nhà hàng xóm gọi bố. Lát sau, một người đàn ông da ngăm đen trở về nhà. Như hiểu được việc tôi bị hù dọa, ông vội phân bua: “Không sao đâu, hầu hết những con chuột chúng cầm chơi bị bẻ răng rồi, nó hiền khô, không cắn ai đâu mà lo”.

Tôi yên lòng hơn nhờ lời giải thích đó và bắt đầu câu chuyện với người thợ săn chuột  đồng có tiếng ở làng Tú Đôi. Ông là Đào Xuân Trang, có hơn 30 năm gắn bó với nghề săn bắt chuột. Theo lời ông kể, làng Tú Đôi có vài chục người có nghề săn chuột đồng chuyên nghiệp, còn những người săn chuột nghiệp dư nhiều vô kể, không chỉ trung niên mà cả thanh, thiếu niên, thậm chí cả phụ nữ. Với những người chuyên nghiệp bắt chuột chủ yếu để bán cho thực khách và nghề này giúp gia đình họ “kiếm ăn” được trong lúc nông nhàn. Ở thời điểm này, chuột đồng sau khi chế biến có giá 60 - 70 nghìn đồng/kg, người săn chuột mỗi ngày bắt được vài chục kg cũng thu được khoản tiền khá. Người săn chuột chuyên nghiệp  thường có nhiều kinh nghiệm. Ông Trang kể: “Tôi thường đi từ tờ mờ sáng với các đồ đạc lề như thuổng, rọ, vợt...Săn bắt chuột theo từng nhóm nhiều thuận lợi hơn. Vì vậy, tôi thường rủ thêm một số anh em họ hàng hoặc bạn bè đi cùng. Do quen nghề từ nhiều năm, nên chỉ nhìn vết chân chuột tôi có thể đoán được hang chuột có số lượng nhiều hay ít. Phát hiện ra hang chuột, cần chặn  các lối mà chuột có thể thoát thân lùa vào vợt, sau đó bắt từng con bẻ răng để chúng khỏi cắn, sau đó đưa vào rọ chuyển về để kịp bán vào phiên chợ chiều”.

Những người săn chuột nghiệp dư thường là thanh, thiếu niên hoặc người dân địa phương muốn bắt chuột phục vụ nhu cầu ẩm thực của gia đình hoặc tụ họp nhau liên hoan. Bởi vậy, họ không sắm các phương tiện như dân chuyên nghiệp, mà chủ yếu bắt chuột bằng tay trần. Họ thường mong những ngày con nước nổi để dễ bắt. Anh Nguyễn Sỹ Hải, một người săn chuột nghiệp dư kể: “Thi thoảng một số thanh niên trong làng rủ nhau đi săn chuột, tiếng hò reo vang dội cả cánh đồng. Do không có nhiều kinh nghiệm, kỹ thuật như những người chuyên nghiệp, nên chỉ mong ngày nước nổi, chuột chạy lụt lên các gò cao là dễ bắt nhất. Sản phẩm bắt được, anh em tự nấu nướng  làm một bữa nhậu thật vui”. Theo anh Hải cho biết, người làng Tú Dân săn chuột nhiều nên chuột ở các cánh đồng địa phương ngày càng hiếm. Đội bắt chuột dù là chuyên nghiệp hay nghiệp dư bây giờ cũng phải đi  xa đến nhiều nơi khác như một số cánh đồng ở các huyện Tiên Lãng, Thủy Nguyên, An Dương để bắt

Đến phiên chợ “độc nhất vô nhị”.

Tôi có mặt tại chợ Tú Đôi lúc hơn 5 giờ chiều. Đây là thời điểm chợ đông vui nhộn nhịp người mua thịt chuột nhất. Một số người bán hàng cho biết chợ họp từ 2 giờ chiều, nhưng ngày nào cũng phải đến cuối giờ chiều mới đông khách. Hôm nào được mùa chuột thì chợ đông hơn, khoảng 20 - 30 người bán thịt chuột. Ngày khan hiếm, chợ cũng có 10 - 15 người bán. Người bán thịt chuột hầu hết là những phụ nữ quê mùa, chất phác. Họ vừa bán hàng, vừa mời gọi khách rôm rả. Lúc thưa khách lại túm năm, tụm ba “buôn chuyện” ông xã, người thân trong gia đình hôm nay bắt được nhiều hay ít chuột.

Những con chuột béo tròn được luộc chín, phơi trần trong chiếc mẹt của người bán hàng, tỏa mùi thơm phức. Để chế biến được món ẩm thực này bán tại chợ, chị Nguyễn Thị Hòa khẳng định: “Người dân Tú Đôi phải có bí quyết gia truyền để làm thịt chuột mới được hấp dẫn vậy. Chuột bắt về phải chế biến ngay để kịp bán đúng phiên chợ thì chuột mới tươi ngon. Khi làm thịt chuột sử dụng nước khoảng 60oC, nước quá nóng hay nguội hơn đều không thể làm thịt chuột. Sau khi chuột được nhúng qua nước nóng, đổ nước nguội vào chuột để dễ làm lông và thịt chuột khi ăn sẽ giòn. Một số người dân địa phương cho biết: “Chợ thịt chuột kéo dài 2 đến 2,5 tháng tính từ đầu tháng 9 Âm lịch trở đi. Tuy nhiên thời điểm đông vui nhất từ nửa cuối tháng 10. Một năm duy nhất chợ chỉ bán thịt chuột sau khi gặt vụ lúa mùa. Bởi đó là lúc chuột ăn lúa đồng nên thịt ngon và béo nhất. Giá bán thịt chuột tại chợ cũng tùy thuộc vào từng  thời điểm khác nhau. Đầu mùa, chuột hiếm, giá cao hơn 80 - 90 nghìn đồng/kg thịt chuột đã chế biến. Từ giữa mùa trở đi, chuột rộ, giá giảm còn 50 - 60 nghìn đồng/kg

Say lòng thực khách

Tờ mờ tối, chợ thịt chuột Tú Đôi vẫn chưa ngớt người. Khách mua không chỉ có người dân địa phương mà còn có cả người thành và những vùng lân cận như Kiến An, Đồ Sơn...Tuy nhiên, khách mua đông nhất vẫn là người địa phương. Một phụ nữ vừa chọn những con chuột ngon, béo nhất đưa cho người bán hàng cân, vừa nhanh nhảu khoe: “Phải tranh thủ ăn thịt chuột vào lúc mùa rộ nhất mới thưởng thức hết vị thơm, ngon của món đặc sản  này”.

Theo lời những người bán hàng tại chợ Tú Đôi, vào mùa chuột, trong thực đơn của mỗi gia đình ở Tú Đôi không thể vắng món thịt chuột. Với người dân địa phương dù là già,trẻ hay trai gái..., món thịt chuột ăn kèm với lá chanh, chấm muối tiêu ai cũng có thể ăn ngon không kém thịt gà. Đặc biệt với những đấng mày râu, nhâm nhi thịt chuột với rượu cay nồng thì chẳng món gì có thể sánh bằng. Ấy vậy nên ở Tú Đôi từ xưa, tổ tiên, ông cha coi thịt chuột như món ẩm thực truyền thống không thể thiếu trong đời sông sinh hoạt, trở thành nét đặc sắc của địa phương.

Tôi rời Tú Đôi khi trời đã nhá nhem tối, nhưng tiếng mời chào, mặc cả, trả giá thịt chuột vẫn vang vang một góc chợ.Kkhông phải là người khoái khẩu món thịt chuột, nhưng tôi cũng cảm nhận sự độc đáo, hấp dẫn của chợ quê này, cái  đã làm say lòng nhiều thực khách muốn thưởng thức món ẩm thực thịt chuột trên quê hương Tú Đôi.

Hải An