Ba phụ nữ phụ lễ cho thầy cúng.
(PLVN) - Đối với người Mường, họ quan niệm rằng cây si cây đa, cây gạo đều là những cây thần, đại diện cho sức sống trường tồn của bản làng. Bởi vậy vào những ngày đầu xuân năm mới, người Mường thường tổ chức tục kéo si để câu mong dân làng no ấm, người trẻ khỏe mạnh, người già trường thọ. 

Đặc sắc tục kéo si ngày đầu xuân của người Mường

Khám phá phong tục kéo si

Trong bộ sử thi “Đẻ đất đẻ nước” hay còn gọi là “Mo Mường” các ông thầy Mo thường nhắc đến cây si bởi đó là một biểu tượng tâm linh đại diện cho sức sống trường tồn. Cũng vì cây si là biểu tượng, có ý nghĩa quan trọng trong đời sống, nên mới có phong tục kéo si.

Theo các cụ ở bản Mường, cây si là biểu tượng sống, mang linh hồn để che chở cho con người. Người Mường họ tin rằng các cụ cũng phải sống trường thọ y như cây si, cây đa và phong tục này chính là nét đẹp độc đáo. 

Theo một lão thầy cúng ở xóm Nghẹn xã Thành Minh huyện Thạch Thành (Thanh Hóa), tục kéo si đã ăn sâu vào đời sống của đồng bào hàng nghìn năm. Người Mường cho rằng cây si là nơi hội tụ tinh hoa của trời đất, thể hiện cho sự hài hòa giữa con người và vũ trụ. Vì cây si chịu được khí hậu khắc nghiệt nên mới sống khỏe.

Trên thực tế, người Mường luôn biết ơn cây si, bởi cây si thường mọc ở gần hang động, đó là nơi trú ẩn, che mưa che nắng cho đồng bào. Với những quan niệm này, cây si sẽ tiếp thêm động lực để các cụ có một cuộc sống mạnh khỏe.

Đặc sắc tục kéo si ngày đầu xuân của người Mường ảnh 1
Cành si được kéo lên, nó tượng trưng cho sức sống lâu bền, vững chãi.  

Ngày nay phong tục kéo si không chỉ dành riềng cho người già mệt mỏi mà nó còn được tổ chức để chúc thọ. Thầy cúng sẽ thay lời con cháu, đọc lời thình cầu của gia đình đến với thần linh. Và con cháu sẽ cầu chúc cho các cụ không bị đau ốm, bệnh tật…

Thầy cúng Bùi Văn Tẻo cho biết: “Đối với người Mường, cây si chính là vị thần sinh ra đầu tiên và có sức sống kỳ diệu. Người Mường cho rằng mỗi một nhánh, một cành của cây si tượng trưng cho một bản Mường. Chính vì lẽ đó nên đồng bào dân tộc Mường chúng tôi tin rằng cây si sẽ truyền sức sống mạnh mẽ, kỳ diệu cho ông, bà, cha mẹ, hoặc những người cao tuổi trong dòng họ mình. Bởi sau khi làm vía kéo si thì ông bà cha mẹ sẽ thoát khỏi ốm đau, bệnh tật để sống lâu, trường thọ ý như cây cối”. 

Ngoài các nghi lễ, hiện nay biểu tượng cây si còn được lưu truyên qua những câu hát dân ca, thấm đẫm và in sâu vào lòng người. Cụ thể đó là những bài hát giao duyên. Người Mường ở đây dùng hình ảnh cây si để bày tỏ tình cảm của mình, nói hộ nỗi lòng của chàng trai với cô gái, vì nó mang ý nghĩa của sự trường tồn, bền vững. 

Nét độc đáo trong phong tục kéo si

Vào các ngày đầu xuân, lễ thức kéo si lại được tổ chức. Sau khi gia chủ đã chọn được ngày lành tháng tốt, người con dâu trưởng sẽ phải chịu trách nhiệm chính trong việc phụng sự gia đình nhà chồng để đi xin gạo. Người con dâu này đầu sẽ phải đội nón, tay cầm “ớp” (một dụng cụ để đựng các loại hạt), tùy thuộc vào số ngày âm lịch, như ngày mồng 5 thì xin gạo của 5 nhà, còn ngày mồng 7 thì xin của 7 nhà…

Số gạo đi xin về sẽ được đổ ra một cái nia, phía trên xếp gối lên một bó lúa. Dù giàu hay nghèo nhưng cứ gia đình nào làm lễ thức kéo si cũng đều phải thực hiện nghi thức này để cảm ơn sự đùm bọc, giúp đỡ của bà con làng xóm. Đó chính là nét đẹp thể hiện cho sự đùm bọc, tình làng nghĩa xóm của cư dân bản Mường.

Đặc sắc tục kéo si ngày đầu xuân của người Mường ảnh 2
Thầy cúng đọc bài tế lễ để chúc thọ cho người già, và cầu mong mọi nhà đều mạnh khỏe, ấm no. 

Bên cạnh việc người con dâu đi xin gạo thì người con trai trưởng (tức chồng cô dâu, sẽ phải có trách nhiệm hương hoả cho gia đình). Người chồng sẽ mang từ trong rừng về một cành si xanh tốt. Khi buổi lễ bắt đầu, ba cô gái mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình bưng ra 3 mâm cỗ. Người phụ lễ bưng theo sau một mâm gạo và các vật dụng, được đặt ở vị trí trang trọng nhất trên sàn nhà, nơi tổ chức nghi thức. Hai nam thanh niên bưng hũ rượu cần đặt ở phía dưới mâm cỗ, ở giữa là thầy cúng (Mo), dưới thầy cúng là họ hàng nội, ngoại cùng bà con làng xóm. 

Thông thường cỗ cúng được sắp từ ba đến năm mâm, trên mỗi mâm đều có xôi rượu, nia đựng gạo, cành si và các vật dụng làm lễ khác như: cuốc, nón, quần áo… Mâm bên phải ông Mo sẽ cúng âm hồn họ nội, mâm bên trái cúng âm hồn họ ngoại. Họ hàng con cháu nội ngoại sẽ chia nhau ngồi sang hai phía.

Cây si được dựng vững chãi trên sàng gạo. Sau khi chuẩn bị lễ song, ai nấy đều cảm thấy tinh thần sảng khoái và thư thái trong lòng. Tiếp đó, thầy cúng sẽ làm các nghi thức cúng lễ với bài tế, cầu mong cho cây si trường thọ, cũng có nghĩa là cầu mong cho người già trong gia đình có thêm sinh khí để chiến thắng bệnh tật, sống khỏe, sống lâu…

Đặc sắc tục kéo si ngày đầu xuân của người Mường ảnh 3

Sau nghi lễ, con cháu và xóm làng sẽ cùng uống rượu cần để chúc thọ.

Lời bài cúng như sau: “Cây si ra đời khi đất trời còn bạc lạc, bời lời. Mặt trời đánh rơi hạt mưa nuôi nấng cây si. Lấm tấm con si mới mọc. Thóc tróc con si mọc lên. Buổi sáng to bằng cán chày. Trưa ngày to bằng cái cối. Buổi tối mọc ra 40 cành ngang. Sáng ngày mọc ra 30 cành đứng. Phải năm có sâu đen cắn cành.

Phải năm có sâu đen cắn gốc. Đổ cây si xuống. Dậy dậy si hỡi. Dậy hết 40 cành chà. Dậy hết 30 cành đứng. Hứng nước mưa trên trời cho êm. Đất mềm cây si đã mọc. Vun gốc cho cây si mọc nhanh. Không còn sâu đen cắn cành. Không còn sâu xanh cắn gốc. Lộc si mọc ra xanh non. Ngọn si mọc ra tốt lành. Tươi hết lá cành, xanh lá gốc, lá ngọn…”.

Sau bài khấn, người con trai cả trong gia đình thay mặt bố mẹ cảm tạ ông Mo. Ông Mo lại thay mặt thân chủ, bà con làng xóm mời rượu tạ ơn thần linh. Mo tuyên bố: “Kéo si đã lành, xanh lá gốc, lá ngọn. Con cháu hãy lại đây cùng mời ông bà uống rượu, ăn uống no say. Con cháu lạy người. Sống lâu nghìn năm. Sống lâu trăm tuổi!”. Trong không khí hân hoan của bà con và gia đình làm lễ, ông Mo cho phép mọi người uống rượu cần để hưởng lộc của thần linh. Tiếng cồng chiêng vang lên. Già, trẻ, gái, trai cùng nhau múa hát xoay quanh bình rượu cần. Và lễ Kéo si kết thúc. 

Giáo sư Ngô Đức Thịnh - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, cho rằng: “Người Mường thường truyền miệng rất nhiều nhân vật, rất nhiều sự kiện liên quan đến cây cối. Người Mường quan niệm rằng cây chu đồng là cây thần, hay con gọi là cây vũ trụ, nó phản ánh thế giới con người và thế giới trời đất. Ngoài ra còn có cây si thần, cây đa và cây gạo. Trong đó cây si có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tâm linh của cư dân bản Mường. Chính vì vậy mà phong tục tập quán về cây cối cũng là một nét đẹp văn hóa trong đời sống hiện nay”. 

Có thể nói rằng, nghi lễ kéo si của đồng bào Mường thể hiện sự gắn kết hoà đồng giữa thiên nhiên và con người. Con người vun đắp cho cuộc sống, cho thiên nhiên thêm tươi thêm đẹp, tạo ra môi trường sống trong lành, đem lại nguồn sinh lực, sức khoẻ dồi dào để chúng ta vui sống, lao động tích cực và xây dựng bản Mường no ấm.

Quách Minh Phượng

Đọc thêm

Bụt trong con sinh chưa?

Bụt trong con sinh chưa?
(PLVN) - Tháng Tư là mùa Bụt sinh, mùa sen nở. Trong tâm mỗi chúng ta đều có một đức Phật. Cũng giống như trong một cái đầm hay một cái ao, nếu biết gieo vào và ươm mầm, nhất định ta sẽ trồng được những đóa sen thơm.

Kết nối niềm hạnh phúc

Bàn tay tặng hoa hồng bao giờ cũng phảng phất hương thơm (ảnh minh họa).
(PLVN) - Khoa học đã chứng minh rằng: “Khi một cá nhân hạnh phúc hoặc khi mang đến niềm vui cho người khác, niềm vui sẽ quay trở lại bản thân ta và đến cả nhiều người khác nữa. Nó có thể lan tỏa từ người này sang người khác, kể cả những người không quen biết”.

Nhà thơ Du Phong: Đừng bao giờ để tình yêu cũ kỹ

 Nhà thơ Du Phong (Ảnh internet).
(PLVN) - Viết về thơ tình, hầu như nhà thơ nào cũng có viết. Nhưng để tạo ra được dấu ấn riêng, được nhiều người thuộc, nhắc nhớ thì ít người làm được như Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, Nguyễn Bính. Đó là những nhà thơ đã khuấy động một thời trên văn đàn Việt Nam. Hiện nay, tiếp nối dòng chảy thơ tình, có nhà thơ Du Phong.

Truyền thuyết về hộ tướng của cá Ông ở lăng ông Thủy Tướng Cần Giờ

Lăng Ông Thủy Tướng ở Cần Giờ với tuổi đời hơn 200 năm.
(PLVN) - Cư dân vạn chài Cần Giờ (TP Hồ Chí Minh) tin rằng, cá Ông là một loài vật linh thiêng, luôn cứu giúp cho những con thuyền gặp phải sóng to gió lớn, giúp dân chài lưới tai qua, nạn khỏi. Điều đặc biệt ở đây là, họ còn có quan niệm về sự tồn tại của các loài vật được cho là hộ vệ cá Ông.

Nhà đầu tư Nhật Bản tin tưởng Việt Nam vẫn là “bến đỗ” an toàn

Nhà đầu tư Nhật Bản tin tưởng Việt Nam vẫn là “bến đỗ” an toàn
(PLVN) - Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) vừa công bố báo cáo khảo sát từ 4.600 doanh nghiệp (DN) Nhật hoạt động tại gần 20 thị trường châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có 700 DN ở Việt Nam. Kết quả khảo sát cho thấy tuy nền kinh tế có một năm bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi bùng phát dịch Covid-19 đợt 4, song tỷ lệ DN Nhật tại Việt Nam muốn mở rộng đầu tư kinh doanh vượt xa đến 10 điểm so với các nước trong khối ASEAN .

Cách chữa bệnh theo "tám kinh, tám vĩ" của người xưa

Thời nào, thầy thuốc cũng rất quan trọng với con người. (Ảnh minh hoạ, nguồn internet).
(PLVN) - Nếu như ngày nay chúng ta coi "lương y như từ mẫu", "thầy thuốc như mẹ hiền" thì trong "Vũ trung tùy bút" của Phạm Đình Hổ, người thời xưa tôn kính các bậc danh y cũng như vậy. Bởi thời nào cũng thế, các bậc danh y, lương y, thần y hành nghề là để cứu người...

Bộ bách khoa toàn thư đầu tiên của Việt Nam

Bộ bách khoa toàn thư đầu tiên của Việt Nam
(PLVN) - Năm 1821, sau khi nhậm chức quan nhỏ ở Quốc Tử Giám (Huế), Phan Huy Chú dâng cuốn “Lịch triều hiến chương loại chí” lên vua Minh Mạng. Vua khen “soạn khéo lắm” rồi ban thưởng 30 lạng bạc, 30 thỏi mực và 30 cái bút.

Thích thú quán cà phê đồ cổ đầu tiên ở Tam Nông

Thích thú quán cà phê đồ cổ đầu tiên ở Tam Nông
(PLVN) - Tôi được một thầy giáo thân thiết nhắn tin qua Zalo giới thiệu quán Cà phê đồ cổ đầu tiên của huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp mang tên Xuân Nhi. Quán đang được nhiều khách hàng thích thú khi đến thưởng thức hương vị ly cà phê thơm lừng, vừa ngọt vừa đắng và ngắm nhìn những món đồ cổ để cùng hoài niệm một thời đã qua.

La Vie vào Top 10 Doanh nghiệp FDI phát triển bền vững

La Vie vào Top 10 Doanh nghiệp FDI phát triển bền vững
(PLVN) - Không ngừng đầu tư cho hoạt động bảo vệ tài nguyên nước và giảm tác động của bao bì đến môi trường bất chấp những khó khăn do dịch Covid-19, công ty La Vie, một thành viên của Tập đoàn Nestlé (Thụy Sĩ), vừa được vinh danh trong Top 10 Doanh nghiệp FDI tiêu biểu về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững năm 2021-2022.

Đền thờ vị hoàng đế sáng lập ra thương cảng Vân Đồn

Cổng tam quan Khu di tích.
(PLVN) - Đền thờ vua Lý Anh Tông nằm trong quần thể di tích Đền thờ Vua Lý Anh Tông và danh thắng động Đông Trong, thuộc thị trấn Cái Rồng, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. Đền được xây dựng từ năm Chính Long Bảo Ứng thứ 10 (khoảng năm 1172), nằm trên bậc thềm triền núi Rồng Mẹ rất thơ mộng và linh thiêng.

Doanh nghiệp sẵn sàng chào đón khách vào dịp lễ 30/4 - 1/5

Doanh nghiệp sẵn sàng chào đón khách vào dịp lễ 30/4 - 1/5
(PLVN) -  Sau những tín hiệu tích cực từ dịp nghỉ lễ giỗ Tổ Hùng Vương vừa qua, nhiều doanh nghiệp, người làm du lịch kỳ vọng dịp nghỉ lễ 30/4 -1/5 tới sẽ “bùng nổ”. Từ các chương trình khuyến mại, công tác điều phối tránh quá tải, “chặt chém”… du khách cũng được nhiều địa phương chuẩn bị kỹ lưỡng.

Huyền tích ly kỳ về đền thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh ở cửa ngõ xứ Đàng Trong

Đền Thánh Mẫu Liễu Hạnh tọa lạc bên đường quốc lộ, ngay chân Đèo Ngang thuộc thôn Vĩnh Sơn, xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình.
(PLVN) - Dọc đường thiên lý Bắc – Nam, qua địa phận Đèo Ngang nối Hà Tĩnh với Quảng Bình (khi xưa gọi là cửa ngõ xứ Đàng Trong) có một ngôi đền nhỏ được coi là linh thiêng bậc nhất đất Quảng Bình. Đó là đền Thánh Mẫu Liễu Hạnh tọa lạc bên đường quốc lộ ngay chân Đèo Ngang thuộc thôn Vĩnh Sơn, xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Nỗi buồn tuổi trẻ và sự vô định trong thơ Nguyễn Thiên Ngân

Nỗi buồn tuổi trẻ và sự vô định trong thơ Nguyễn Thiên Ngân
(PLVN) - Văn học Việt Nam từ phong trào Thơ Mới trở lại đây đã diễn ra nhiều kỳ phân chia. Và sự phân chia thường hay được nói đến là sau năm 1975. Từ năm 1975, đất nước thống nhất, theo đó, những người sinh sau 1975 cũng có cái nhìn khác hơn về đất nước, xã hội, con người. Ở quãng này, đặc biệt đã diễn ra thời kỳ văn học sau 1986, từ đó, xuất hiện những cây bút với nhiều lối viết độc đáo, đáng kể.

Ly kỳ chuyện tượng “ông Phật đen” giải oán ở nghĩa địa Sài Gòn xưa

Ly kỳ chuyện tượng “ông Phật đen” giải oán ở nghĩa địa Sài Gòn xưa
(PLVN) - Người Sài Gòn hầu như ai cũng đều biết đến công viên Lê Thị Riêng (phường 15, quận 10), một trong những không gian, địa điểm vui chơi giải trí lớn nhất Thành phố. Thế nhưng ít người biết rằng, không gian xanh mát với rừng cổ thụ và ao hồ xanh biếc quanh năm này, trước kia là nghĩa địa Đô Thành, một thời gắn liền với những câu chuyện kỳ bí, ám ảnh.

Con ơi, đừng cho lân vào (kỳ 2)

Con ơi, đừng cho lân vào (kỳ 2)
(PLVN) - Sau khi dán lá bùa gọi là trấn hồn con quỷ để không cho nó thoát ra phá xóm làng và làm hại nhà thằng Vũ, ông tôi quay trở về nhà để chuẩn bị đồ nghề mà người ta thường hay gọi là để “bắt ma”