Cứu lấy cánh đồng vàng!

 

Khô nẻ trên “cánh đồng vàng” Cát Tiên. Ảnh: Tuấn Linh

 

 

Cát Tiên và Đạ Tẻh là hai vùng lúa trọng điểm của tỉnh Lâm Đồng được đưa vào vị trí “đầu bảng” trong danh mục các huyện bị hạn hán hoành hành sớm trong năm nay. Ngay từ đầu tháng 2, hầu hết các công trình thủy lợi trên địa bàn hai huyện Cát Tiên đã xuống thấp hơn mực nước dâng bình thường, hoặc hơn thế là đã “chạm” đến mực nước chết. Tại Cát Tiên, mực nước của hai hồ thủy lợi lớn của huyện là Đắc Lô và Phước Trung hiện đã xuống thấp hơn mực nước dâng bình thường từ 6m (hồ Đắc Lô) đến 9m (hồ Phước Trung), thấp hơn mực nước cùng kỳ năm 2010 từ 3,5m đến 9m. Cùng đó, sông Đồng Nai chảy qua địa phận Cát Tiên cũng đã cạn kiệt (nhiều đoạn kiệt đến trơ đáy) khiến cho toàn bộ các trạm bơm thủy lợi của huyện Cát Tiên phải ngưng hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng. Do hạn hán, tính đến thời điểm này, vùng trọng điểm lúa Cát Tiên đã có hơn 1.500/4.000ha lúa đông xuân đối mặt với nguy cơ chết khát. Tương tự, tại vùng chuyên canh lúa An Nhơn thuộc huyện Đạ Tẻh cũng có đến hàng trăm hecta lúa cao sản đối mặt với khô khát bởi hồ Đạ Hàm kiệt nước. Theo Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Đạ Tẻh, nếu các hồ thủy lợi tiếp tục kiệt nước và tình hình khô hạn tiếp tục kéo dài thì không chỉ và trăm hecta mà ở huyện lúa trọng điểm của tỉnh Lâm Đồng này sẽ có hơn 1.100ha lúa (trong tổng số hơn 1.300ha cây trồng) bị chết khát.

 

 

Một trong 5 mặt hàng nông sản của tỉnh Lâm Đồng được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận thương hiệu độc quyền, tính cho đến lúc này, là “Gạo Cát Tiên”. Để có thương hiệu ấy, từ nhiều năm qua, bằng sự nỗ lực của chính quyền và nhân dân, một giống lúa có tên gọi là “OM 4900” mang đặc trưng hoàn toàn “Cát Tiên” đã được đưa về và “tỏa hương” trên vùng đất ven sông Đồng Nai – vùng lúa chất lượng cao Cát Tiên. Theo kỹ sư Đào Duy Mai – Trưởng phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Cát Tiên, hiện tại, từ diện tích 35ha chuyên sản xuất lúa giống chất lượng cao lúc đầu, đến nay, diện tích này của Cát Tiên đã được mở rộng lên 300ha, cho 1.800 tấn lúa giống có xác nhận chất lượng và nguồn gốc; trong đó đáng chú ý là giống lúa OM 4900 (80ha) vừa làm nên thương hiệu “Gạo Cát Tiên”. Cũng cần nói thêm là, với giống lúa OM 4900 làm nên thương hiệu “Gạo Cát Tiên”, dự kiến trong năm 2011 này và vài năm tới, vùng lúa “có giấy chứng nhận” Cát Tiên của tỉnh Lâm Đồng sẽ “tung” ra thị trường khoảng 25.000 tấn gạo mang nhãn hiệu “Gạo Cát Tiên” mỗi năm. Trong khi đó, tại huyện Đạ Tẻh, ngay từ năm 2007, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ra quyết định phê duyệt quy hoạch vùng lúa chất lượng cao ở đây lên đến 1.600ha. Theo Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Đạ Tẻh, qua 4 năm thực hiện chương trình phát triển vùng lúa chất lượng cao, huyện này đã chọn được một số giống lúa nổi trội về chất lượng gạo và năng suất lúa để khuyến khích nhà nông trong vùng trồng trên đồng ruộng của mình như basmati, jamic, nàng thơm chợ Đào, nàng thơm Đức Hà, khaodawmali… (năng suất bình quân 6 tấn/ha).

 

Rõ ràng, với điều kiện là tỉnh có diện tích lúa thấp hơn nhiều so với vùng đồng bằng, việc xây dựng vùng chuyên canh sản xuất lúa giống và sản xuất lúa chất lượng cao như Lâm Đồng là hợp lý. Tuy nhiên, xét đến các điều kiện kèm theo khác để có được vùng chuyên canh đúng nghĩa thì thực trạng của hai vùng lúa Cát Tiên và Đạ Tẻh vẫn còn không ít bất cập. Một thực tế cho thấy là hầu như năm nào hai huyện Cát Tiên và Đạ Tẻh cũng phải đối mặt với hạn hán. Trong khi đó, giải quyết vấn đề này, năm nào cũng vậy, lãnh đạo Cát Tiên và Đạ Tẻh cũng đều “kêu” lên cấp trên về vấn đề thủy lợi và những giải pháp đưa ra để chống hạn cũng chỉ mang tính đối phó. Một ví dụ: Trên địa bàn huyện Cát Tiên, hầu hết các trạm bơm thủy lợi đều đã cũ và lạc hậu, không thể chủ động được việc cấp nước lúc khô hạn. Cùng đó, hệ thống sông Đồng Nai chảy quanh huyện trong những năm gần đây còn phụ thuộc rất nhiều vào việc “điều tiết nước” của các công trình thủy điện ở phía thượng nguồn vừa mới được xây dựng và đưa vào sử dụng (trong tương lai, mức độ phụ thuộc càng lớn bởi một số công trình thủy điện phía thượng nguồn sông Đồng Nai sắp hoàn thành). Cũng như vậy, nhà nông canh tác ở vùng lúa chuyên canh lúa Đạ Tẻh cũng không hoàn toàn yên tâm khi biết rằng hầu như năm nào các công trình hồ thủy lợi trên địa bàn huyện cũng “gặp vấn đề” khi mùa khô bước sang. Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Đạ Tẻh thường đưa ra dự báo trong mùa khô: Vùng lúa “ăn” nước hồ Đạ Hàm có từ 250 – 300ha bị thiếu nước; vùng lúa được tưới bởi công trình hồ Đạ Tẻh thiếu nước khoảng trên 100ha… Và, “cộng dồn”, Đạ Tẻh có hầu hết diện tích lúa đông xuân (1.100ha/1.300ha) bị thiếu nước trong mùa khô.

 

Quả là bất cập khi thương hiệu gạo Cát Tiên đã được công nhận và Đạ Tẻh đã xây dựng được vùng lúa chuyên canh nhưng điệp khúc “thiếu nước do khô hạn luôn lặp đi lặp lại tại hai vùng trọng điểm lúa này của tỉnh Lâm Đồng!