Cuộc gặp gỡ giao hưởng Việt - Pháp: Đêm thăng hoa của nữ nhạc trưởng Zahia Ziouani

Trong khuôn khổ chương trình hợp tác văn hóa do Viện Pháp tại Việt Nam khởi xướng, nữ nhạc trưởng người Pháp - Zahia Ziouani đã có chuyến lưu diễn đặc biệt tại Việt Nam, mang đến cho công chúng tại hai thành phố lớn là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh những trải nghiệm âm nhạc giàu cảm xúc.

Đưa giao hưởng đến gần hơn với công chúng

Zahia Ziouani là một trong những gương mặt tiêu biểu của đời sống giao hưởng đương đại tại Pháp. Bà theo học chỉ huy dàn nhạc với nhạc trưởng Sergiu Celibidache – một trong những tên tuổi có ảnh hưởng sâu rộng trong thế giới âm nhạc cổ điển. Năm 1998, bà sáng lập Dàn nhạc giao hưởng Divertimento và từng bước xây dựng tập thể này trở thành một mô hình nghệ thuật độc lập giàu bản sắc, hoạt động tích cực trên cả bình diện quốc gia lẫn quốc tế.

Không chỉ dừng lại ở hoạt động biểu diễn, Zahia Ziouani còn dành nhiều tâm huyết cho việc lan tỏa âm nhạc đến cộng đồng. Bà thành lập Học viện Divertimento nhằm đào tạo các tài năng trẻ, đồng thời tổ chức nhiều dự án hướng đến việc đưa giao hưởng đến gần hơn với công chúng. Với những đóng góp nổi bật, bà đã được trao tặng nhiều huân chương danh giá của Pháp trong lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật.

Với phong cách chỉ huy giàu năng lượng nhưng vẫn giữ được sự tinh tế trong từng chi tiết, Zahia Ziouani tạo nên dấu ấn riêng qua cách dẫn dắt dàn nhạc linh hoạt và truyền cảm. Âm nhạc dưới bàn tay bà không chỉ mang tính trình diễn, mà còn trở thành một không gian đối thoại – nơi truyền thống và hiện đại, cảm xúc và kỹ thuật hòa quyện.

Ngôn ngữ không biên giới

Không chỉ dừng lại ở các buổi biểu diễn, chuyến lưu diễn của Zahia Ziouani tại Việt Nam còn mở ra một không gian đối thoại rộng hơn, nơi âm nhạc trở thành phương tiện kết nối giữa nghệ sĩ và công chúng. Thông qua các lớp masterclass (lớp học chuyên gia) tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh, nữ nhạc trưởng không chỉ truyền đạt kỹ thuật chỉ huy, mà còn chia sẻ cách cảm nhận và tư duy âm nhạc – những yếu tố vốn khó diễn đạt bằng ngôn ngữ thông thường.

Song song với đó, các buổi giao lưu sau khi trình chiếu bộ phim Divertimento đã tạo nên những cuộc trao đổi trực tiếp, nơi khán giả có thể hiểu rõ hơn về hành trình nghệ thuật của bà, cũng như những thách thức mà một nữ nhạc trưởng phải đối mặt. Tại đây, âm nhạc không còn là những bản tổng phổ khô khan, mà trở thành một câu chuyện sống động về lựa chọn, đam mê và bản lĩnh.

Chính những hoạt động bên lề này đã làm rõ hơn ý nghĩa của chuyến lưu diễn: không chỉ mang âm nhạc Pháp đến Việt Nam, mà còn tạo ra sự tương tác hai chiều – nơi người nghệ sĩ chia sẻ, lắng nghe và kết nối. Ở đó, âm nhạc thực sự trở thành một “ngôn ngữ không biên giới”, vượt qua rào cản văn hóa và khoảng cách địa lý.

Đêm của những thái cực

Mở đầu buổi biểu diễn là bản Giao hưởng số 92 “Oxford” của Joseph Haydn – một tác phẩm tiêu biểu của thời kỳ cổ điển. Tác phẩm mang đậm phong cách cổ điển với cấu trúc chặt chẽ, nhưng vẫn giàu sức sống và tinh thần vui tươi. Dưới sự chỉ huy của Zahia Ziouani, bản nhạc như được khoác lên một diện mạo mới: nhẹ nhàng nhưng không kém phần sâu sắc. Tổng thể chương I mang đến cảm giác du dương tựa như một bản tình ca mùa xuân, nơi bộ dây chơi legato tạo ra những giai điệu mềm mại và giàu tính gợi hình.

Nếu phần đầu của đêm nhạc mở ra một không gian tinh tế với những đường nét âm thanh thanh thoát, thì nửa sau lại đưa khán giả bước vào một thế giới hoàn toàn đối lập – nơi cảm xúc được đẩy lên cao trào.

Tiếp nối Giao hưởng số 92, những giai điệu mang đậm âm hưởng ấn tượng của Claude Debussy cũng được vang lên. Các tác phẩm của Haydn và Debussy được thể hiện với sự tiết chế, tạo nên một dòng chảy âm nhạc êm đềm, giàu chất thơ. Âm thanh không bùng nổ mà lan tỏa, như một lớp sương mỏng phủ lên không gian khán phòng, khiến người nghe dần chìm vào những cảm xúc tinh tế và sâu lắng.

Nhưng ngay sau khoảng lặng đó, trích đoạn quen thuộc trong Carmen – một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của Georges Bizet – xuất hiện như một cú chuyển mình mạnh mẽ. Tiết tấu trở nên dồn dập hơn, âm nhạc dày và rõ, từng lớp âm thanh của bộ đồng và bộ gõ như cuộn lên, mang đến cao trào ấn tượng. Không khí khán phòng cũng theo đó thay đổi – từ lắng đọng sang sôi nổi, từ trầm mặc sang rực rỡ, đầy kịch tính và cuốn hút.

Sự tương phản ấy không chỉ nằm ở bản thân tác phẩm, mà còn được thể hiện rõ qua cách Zahia Ziouani điều tiết dàn nhạc. Nếu ở phần đầu, bà dẫn dắt bằng những chuyển động nhẹ nhàng, kiểm soát tinh tế, thì ở phần sau, từng động tác trở nên dứt khoát hơn, mạnh mẽ hơn, như trực tiếp “kích hoạt” nội lực của dàn nhạc. Chính sự chuyển đổi linh hoạt này đã tạo nên một đêm nhạc trọn vẹn, nơi hai thái cực cùng tồn tại và bổ sung cho nhau.

Cảm nhận về buổi biểu diễn, chị Đào Mai Anh (Học viện Âm nhạc Việt Nam) chia sẻ rằng: "Âm nhạc của Georges Bizet trong Carmen luôn là nguồn cảm hứng bất tận cho người nghệ sĩ mỗi khi chạm vào. Đó là thứ âm nhạc vừa quyến rũ, vừa kịch tính, khi bùng cháy dữ dội, khi lại rộn ràng đầy sức sống, rồi bất chợt lắng xuống, mở ra những chiều sâu nội tâm tinh tế. Một thế giới nơi âm thanh không chỉ để nghe, mà để kể chuyện.

Trong dòng chảy ấy, Nocturne của Carmen Suite No. 2 hiện lên như một khoảng lặng hiếm hoi, nhẹ nhàng nhưng đầy ám ảnh. Không còn Carmen rực lửa, không còn không khí náo nhiệt của đấu trường, âm nhạc khẽ dẫn ta bước vào một không gian khác: tĩnh lặng của đêm, nơi mọi ồn ào tan biến.

Ở đó, con người đối diện với chính mình, trần trụi, mong manh, và cô đơn. Giai điệu không phô bày, không kịch tính, mà như một lời thì thầm kéo dài, chạm đến những cảm xúc sâu kín nhất. Vẻ đẹp của Nocturne không nằm ở sự rực rỡ, mà ở chính sự mong manh và những dự cảm mơ hồ, một nỗi buồn dịu dàng, nhưng day dứt rất lâu trong lòng người nghe".

Dư âm khép lại

Khi những nốt nhạc cuối cùng khép lại, hình ảnh nữ nhạc trưởng Zahia Ziouani cúi chào khán giả trong tiếng vỗ tay kéo dài không chỉ là một nghi thức kết thúc buổi biểu diễn. Đó còn là khoảnh khắc kết tinh của một hành trình nghệ thuật, nơi âm nhạc đã thực sự làm tròn vai trò kết nối.

Trên sân khấu, từng ánh mắt trao đổi giữa bà và các nhạc công Việt Nam, từng cái gật đầu, từng chuyển động tay đều cho thấy một sự thấu hiểu không cần lời. Chính trong những chi tiết nhỏ ấy, sự giao thoa giữa hai nền văn hóa Việt - Pháp được thể hiện rõ nét nhất: không phô trương, không áp đặt, mà diễn ra một cách tự nhiên thông qua nghệ thuật.

Ở một góc nhìn rộng hơn, chuyến lưu diễn này có thể được xem như một minh chứng sinh động cho vai trò của ngoại giao văn hóa trong quan hệ quốc tế. Khi những khác biệt về ngôn ngữ hay hệ thống chính trị không còn là rào cản, âm nhạc trở thành một dạng “quyền lực mềm” – nhẹ nhàng nhưng bền bỉ, giúp các quốc gia xích lại gần nhau hơn thông qua sự thấu cảm và chia sẻ.

Đêm nhạc khép lại, nhưng dư âm của nó không chỉ dừng lại ở những giai điệu. Đó còn là dư âm của một cuộc gặp gỡ, nơi nghệ thuật vượt qua mọi ranh giới để chạm đến những giá trị chung của con người.

Khoảnh khắc Zahia Ziouani cúi chào khán giả đánh dấu sự khép lại trọn vẹn của buổi hòa nhạc, trong không khí đầy xúc động và những tràng vỗ tay kéo dài.