Cung ứng điện: Nhiều “nút thắt” cần tháo gỡ

Theo báo cáo mới nhất của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), mặc dù đang ở nửa cuối mùa mưa bão nhưng tình hình cung ứng điện rất căng thẳng, hầu hết các hồ thủy điện trong cả nước đang ở mức nước chết hoặc xấp xỉ mực nước chết. Trong khi đó, một số nhà máy nhiệt điện phải tạm ngừng để bảo dưỡng đã khiến cho việc cung ứng điện càng trở nên khó khăn hơn.

Thiếu điện do... nhiều nguyên nhân
Theo Trung Tâm điều độ hệ thống điện Quốc gia (A0), hiện nay, hệ thống điện không có công suất dự phòng nên vào giờ cao điểm buộc phải giảm tải từ 5-10%. Với tình hình này, kế hoạch phát điện cho năm 2011 rất đáng lo ngại và nguy cơ thiếu điện trong năm tới đã hiện rõ.
Giải thích về nguyên nhân thiếu điện, Tổng giám đốc EVN Phạm Lê Thanh cho biết, hiện nay đa số các hồ chứa đang ở dưới mực nước chết, các nhà máy thủy điện phải phát điện cầm chừng trong khi phụ tải tiếp tục tăng cao. So với mức trung bình mọi năm, năm nay lũ thượng nguồn rất ít, dẫn tới nước cho thủy điện đang thiếu khoảng 22 tỷ m3. Riêng thủy điện Sơn La đến cuối tháng 12 tới bắt đầu vận hành tổ máy số 1 nhưng hồ chứa cũng cần thêm 1 tỷ m3 nước mới đạt tới mực nước chết. Nếu tình hình thời tiết không thuận lợi, khả năng sang năm 2011 sẽ phải cắt giảm khoảng 10% phụ tải (tăng gấp đôi so với mùa khô 2009), tương đương 30 - 35 triệu kWh/ngày.

Công nhân đấu nối các công trình điện.

Bên cạnh đó, một số ngành sản xuất công nghiệp như thép, cơ khí, xi măng, hoá chất... là những hộ tiêu thụ điện khổng lồ. Chỉ tính riêng ngành thép và ngành xi măng đã “ngốn” 3.400 MW, chiếm gần gần 18% tổng công suất sản lượng điện 19.000 MW của hệ thống điện toàn quốc (một tổ máy nhiệt điện hiện nay chỉ khoảng 300 MW). Một nguyên nhân nữa là một số nhà máy nhiệt điện gặp trục trặc, sản xuất gián đoạn, một số khác không đưa được vào vận hành như dự kiến. Một số nhà máy điện khí chuẩn bị bước vào giai đoạn duy tu. Các dự án điện mới dự kiến khởi công theo quy hoạch điện 6 cũng đang gặp khó khăn do thiếu vốn.
Trong báo cáo gửi Ban Chỉ đạo Nhà nước về quy hoạch điện 6, Bộ Công Thương đã liệt kê tiến độ các nguồn điện vận hành từ nay đến năm 2012. Trong đó, có rất nhiều dự án chậm từ 1 đến 2 năm so với quy hoạch. Năm 2010, EVN có nhiệm vụ đưa vào vận hành 15 tổ máy với tổng công suất 2.078 MW; khởi công 6 dự án tổng công suất 5.356 MW. Tuy nhiên, tính đến cuối tháng 9, tập đoàn này mới đưa vào vận hành 6 tổ máy thuộc 5 dự án nguồn điện với tổng công suất 900 MW; khởi công 4 dự án nguồn điện với tổng công suất 3.156 MW.

Hợp lực để tháo gỡ
Từ những nguyên nhân trên có thể thấy, từ nay đến năm 2012 nguy cơ thiếu điện là khó tránh khỏi. Do đó, để giải bài toán thiếu điện hiện nay, cần sự chung sức từ nhiều phía. Đối với EVN, tiếp tục đốc thúc các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ các dự án nhà máy điện, làm việc với các nhà máy điện ngoài ngành để huy động tối đa công suất, kể cả các nhà máy chạy bằng nhiên liệu đắt tiền, sẽ mua điện của Trung Quốc với sản lượng cao nhất song ngay từ bây giờ các phụ tải phải rà soát lại việc tiêu thụ điện của mình.
Cùng với đó, EVN cũng đề nghị Thủ tướng Chính phủ cho phép tiếp tục trưng dụng vận hành các tổ máy nhiệt điện than (Hải Phòng, Quảng Ninh, Cẩm Phả, Sơn Động...) trong thời gian chạy thử nghiệm trước khi cấp chứng chỉ vận hành tạm thời. Về cơ chế trưng dụng cụ thể, giao cho hai bên mua điện và bán điện cùng nhau thỏa thuận và thực hiện theo hợp đồng.
Trong cuộc họp Chính phủ mới đây, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải cũng nhấn mạnh, nhiệm vụ cấp bách trước mắt là Bộ Công Thương, EVN tổng hợp, rà soát tình hình cung cấp điện, xây dựng các giải pháp cần thiết để cân đối nguồn điện, nguồn nước phục vụ nông nghiệp, điều hòa phụ tải với các hộ tiêu thụ lớn. Trong đó, đặc biệt là việc phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cân đối việc điều tiết nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, đổ ải vụ mùa tới; phối hợp Bộ Xây dựng rà soát, đánh giá phân loại các hộ tiêu thụ điện lớn như thép, xi măng để có giải pháp điều hòa.
Bên cạnh đó, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam lùi lại kế hoạch duy tu một số dự án điện khí để không gây khó khăn thêm trong việc bảo đảm sản lượng điện. Về lâu dài, các thành viên ban chỉ đạo tiếp tục nghiên cứu, xây dựng lộ trình hợp lý để thay đổi cơ cấu ngành. Cơ chế điều chỉnh giá điện theo thị trường được coi là yếu tố cơ bản cần giải quyết trong bài toán tăng trưởng, cân đối cung - cầu điện năng.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thiếu điện hiện nay, trước hết Việt Nam cần thực hiện nghiêm túc việc sử dụng và tiết kiệm điện năng hiệu quả hơn. Phó Ban Quản lý các KCN-KCX TP Hồ Chí Minh Lê Anh Tuấn tính toán, thành phố hiện có trên 1.000 nhà máy hoạt động với mức tiêu thụ điện năng khoảng 3 tỷ kWh/năm, chiếm từ 18 - 20% mức tiêu thụ điện năng của toàn thành phố. Nếu các doanh nghiệp này thực hiện tốt việc tiết kiệm điện hằng năm 3% thì mỗi năm cũng tiết kiệm được khoảng 30 triệu kWh, điều này không những giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng lợi nhuận, mà còn góp phần cùng nhà nước chủ động bảo đảm an ninh năng lượng, phục vụ tích cực cho đầu tư phát triển.
Về lâu dài, theo Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Phát triển điện (Hội Điện lực Việt Nam) Hoàng Hữu Thận, nguồn năng lượng truyền thống có hạn như than, dầu đang dần cạn kiệt, nguồn thủy điện đã tận dụng và trong những thập niên tới không còn để phát triển thêm, trong khi đó Việt Nam có rất nhiều tiềm năng về năng lượng tái tạo nên việc đưa nguồn năng lượng này vào làm nguồn sơ cấp trong cân bằng và phát triển điện là một các sử dụng hiệu quả hơn. Theo đó, Việt Nam cần chú trọng tận dụng năng lượng mới, năng tái tạo; sử dụng năng lượng mặt trời, kết hợp điện gió trong công nghệ dàn nước nóng, tín hiệu đèn giao thông, đèn chiếu sáng năng lượng mặt trời...      

Trung Sâm