Củng cố sức mạnh đại đoàn kết bằng phát huy vai trò người có uy tín trong tuyên truyền pháp luật

Cao Bằng có trên 333 km đường biên giới với Trung Quốc, địa hình núi cao, bị chia cắt, nhiều xóm nằm xa trung tâm. Dân cư phân tán, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống đan xen. Điều kiện ấy khiến công tác tuyên truyền, vận động có những khó khăn riêng. Địa hình cách trở làm việc tuyên truyền không thể chỉ dựa vào các hội nghị tập trung. Đời sống còn khó khăn nên người dân ưu tiên những vấn đề thiết thực, và những chủ trương chỉ được truyền đạt bằng khẩu hiệu thì khó tạo sức thuyết phục. Khu vực biên giới có nhiều dân tộc, nhiều cộng đồng nên phương pháp vận động phải phù hợp với từng thôn, bản.

Nhiều hộ có đất sản xuất sát biên, thường xuyên qua lại khu vực biên giới, vì vậy vận động bảo vệ đường biên, mốc giới phải đi cùng việc giải quyết nhu cầu sản xuất, đời sống và an sinh của người dân.

Mặt trận tỉnh cũng thẳng thắn nhìn nhận một hạn chế, có nơi công tác tuyên truyền còn chung chung, hình thức, việc nắm bắt tình hình nhân dân có lúc chưa kịp thời, chưa thật sự sát dân. Từ thực tế đó, hướng đi được xác định là chuyển từ “tuyên truyền cho dân nghe” sang “đến với dân, cùng làm và giải quyết việc dân cần”. Trong cách làm ấy, người có uy tín giữ vị trí trung tâm. Đội ngũ người có uy tín, già làng, trưởng xóm, chức sắc và cá nhân tiêu biểu được xác định là “cầu nối” trực tiếp giữa cấp ủy, chính quyền, Mặt trận, lực lượng vũ trang với nhân dân, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới.

Người có uy tín hiểu phong tục, ngôn ngữ, tâm lý của cộng đồng và có khả năng thuyết phục bà con. Vì vậy, phương thức này được đánh giá là phù hợp với đặc điểm địa bàn. Chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước khi đến với người dân qua tiếng nói của những người mà họ tin cậy sẽ dễ được tiếp nhận hơn. Từ đó, MTTQ tỉnh dựa vào uy tín của những người tiêu biểu để tuyên truyền chủ trương, chính sách, pháp luật; vận động người dân chấp hành quy định về biên giới, giữ gìn an ninh trật tự và tham gia các phong trào, cuộc vận động ở cơ sở.

Vai trò của họ không dừng ở việc truyền đạt, người uy tín tại địa phương còn giúp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, tham gia hòa giải và góp phần giải quyết vấn đề ngay từ cơ sở. Nhờ đó, MTTQ và lực lượng chức năng sớm nhận diện những vấn đề phát sinh trong cộng đồng, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người dân và xử lý từ sớm, hạn chế để phát sinh phức tạp.

Trang bị kiến thức để người có uy tín trực tiếp vận động

Một cách làm được MTTQ tỉnh Cao Bằng nhấn mạnh là cung cấp cho người uy tín những kiến thức cần thiết. Mặt trận và Bộ đội Biên phòng cung cấp kiến thức về pháp luật, biên giới, mốc quốc giới cho người có uy tín, để họ trực tiếp vận động gia đình, dòng họ và cộng đồng. Nội dung vận động gồm chấp hành quy chế biên giới, không vi phạm pháp luật và tố giác tội phạm. Đây được xem là hình thức đặc biệt phù hợp với địa bàn vùng cao, đồng bào dân tộc thiểu số.

Cách làm này đi cùng một thay đổi trong tư duy dân vận. Điểm quan trọng nhất là không xem người có uy tín chỉ là đối tượng để vận động mà coi họ là chủ thể cùng tham gia công tác dân vận. Khi tiếng nói của già làng, trưởng xóm, chức sắc và những cá nhân tiêu biểu được kết nối với hoạt động của MTTQ và lực lượng vũ trang, sự đồng thuận trong cộng đồng được củng cố. Từ đó, hình thành mạng lưới vận động quần chúng ngay tại thôn, xóm, giúp thông tin đi hai chiều nhanh hơn, lực lượng chức năng hiểu dân hơn, người dân hiểu và tin tưởng hơn vào nhiệm vụ của bộ đội.

Các hoạt động tuyên truyền cũng được đổi mới theo hướng sát dân. Thay vì chỉ tổ chức hội nghị, cán bộ MTTQ và Bộ đội Biên phòng trực tiếp tham gia tuần tra, phát quang đường biên, thông tầm nhìn, tu sửa đường lên mốc cùng người dân. Qua đó, họ vừa làm việc cùng dân vừa tuyên truyền về chủ quyền, đường biên, mốc giới và quy chế biên giới. Việc tuyên truyền cũng được kết hợp với sinh hoạt cộng đồng và văn hóa truyền thống, để chủ trương, chính sách đi vào đời sống bằng những hình thức gần gũi với đồng bào.

Việc tuyên truyền được phối hợp với Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, các tổ chức chính trị - xã hội, Công an, Quân sự và cơ quan báo chí. Ban Thường trực Ủy ban MTTQ tỉnh cũng phối hợp với Bộ đội Biên phòng tỉnh ký kết chương trình phối hợp thực hiện phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới” theo từng giai đoạn. Hằng năm, MTTQ tham mưu Ban Chỉ đạo phong trào xây dựng kế hoạch sơ kết và tổ chức “Ngày hội Biên phòng toàn dân” các cấp, gắn với giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian để thu hút đông đảo nhân dân tham gia.

Từ vận động đến tự quản: Người dân trở thành chủ thể

Hiệu quả của cách làm trên thể hiện ở chỗ người dân từ đối tượng được vận động trở thành người trực tiếp tham gia. Theo MTTQ tỉnh, nhiều hộ gia đình đã tự nguyện đăng ký tham gia các ban tự quản, tổ tự quản đường biên, mốc giới và tổ tự quản an ninh trật tự.

Cao Bằng là địa phương có truyền thống sớm về huy động người dân trực tiếp tham gia quản lý, bảo vệ biên giới. Phong trào “Quần chúng tham gia tự quản đường biên, mốc giới và an ninh, trật tự xóm (bản) khu vực biên giới” hình thành từ năm 1995 tại Đồn Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Tà Lùng, nay thuộc xã Phục Hòa, sau đó được nhân rộng ra các xã biên giới. Các xóm, bản xây dựng quy ước, hương ước tự quản, từng hộ gia đình đăng ký thực hiện. Việc bảo vệ đường biên, cột mốc nhờ vậy từ nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách trở thành trách nhiệm thường xuyên của cộng đồng dân cư.

Ở từng địa bàn, cam kết của người dân được cụ thể hóa. Điển hình tại xã Đàm Thủy, 100% xóm đã ký thực hiện tự quản đường biên, mốc quốc giới và 714 hộ ký cam kết tự quản an ninh trật tự. Theo MTTQ tỉnh, cách làm này biến nội dung vận động thành trách nhiệm thường xuyên của từng xóm, từng hộ gia đình.

Ngoài ra, tỉnh từng xây dựng “tổ phụ nữ trung kiên”, tập hợp phụ nữ tham gia quản lý, bảo vệ đường biên, mốc giới, đồng thời vận động gia đình chấp hành pháp luật và phòng, chống tệ nạn xã hội. Giáo dục cộng đồng cũng được kết hợp với nâng cao nhận thức về chủ quyền, đường biên, mốc giới qua các mô hình như “Tiết học biên cương”, “Nâng bước em đến trường”, “Thắp sáng đường biên”.

Một minh chứng cụ thể được MTTQ tỉnh nêu là xóm Tả Piẩu, xã Tổng Cọt. Ở đây, ông Lương Văn Dằm, người có uy tín, Bí thư Chi bộ xóm, đã phát huy vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, vận động bà con phối hợp với Bộ đội Biên phòng giữ gìn đường biên, mốc giới và an ninh trật tự. Kết quả là 100% hộ dân trong xóm đăng ký tham gia tổ tự quản đường biên, mốc giới, an ninh trật tự. Bà con thường xuyên phối hợp tuần tra, phát quang đường biên và chủ động trao đổi, cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng khi có vấn đề phát sinh.

Khi người dân có niềm tin, có trách nhiệm và đồng lòng, sức mạnh bảo vệ biên giới, an ninh được lan tỏa từ từng gia đình, từng xóm, bản. Người dân vừa trực tiếp phối hợp tuần tra, tự quản, vừa cung cấp thông tin giúp lực lượng chức năng nắm tình hình và xử lý kịp thời ngay tại địa bàn. Chuyển biến đáng chú ý, theo MTTQ tỉnh, là từ “bộ đội bảo vệ biên giới” sang “quân và dân cùng bảo vệ biên giới”. Lực lượng Biên phòng giữ vai trò nòng cốt, còn nhân dân là “tai mắt”, là lực lượng tại chỗ và là nền tảng của “thế trận lòng dân”.

Lời vận động chỉ thuyết phục khi gắn với những việc làm cụ thể. Khi người có uy tín trực tiếp tham gia và làm gương, như vận động nhân dân xây dựng khu dân cư đoàn kết, phát triển kinh tế, giảm nghèo, giữ gìn bản sắc văn hóa và cùng lực lượng vũ trang bảo vệ đường biên, mốc giới, thì lời vận động có sức thuyết phục cao hơn. Vì thế, công tác vận động được gắn với chăm lo đời sống. 

Với những việc liên quan trực tiếp đến đời sống như làm đường, xây dựng công trình, hỗ trợ sản xuất, cách làm được nêu là công khai thông tin, lắng nghe ý kiến, để người dân tham gia quyết định và giám sát, theo tinh thần “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Các chương trình xây dựng nông thôn mới ở xã khó khăn, biên giới được triển khai theo hướng “Nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ”. Khi người dân thấy chủ trương mang lại lợi ích cụ thể cho gia đình và cộng đồng thì sự tham gia tự giác cao hơn, và đồng thuận được chuyển thành đóng góp bằng công sức, đất đai, nguồn lực của chính người dân.

MTTQ tỉnh khái quát mối liên hệ này thành một mô hình, chăm lo đời sống nhân dân, củng cố niềm tin, tăng cường đoàn kết, nâng cao ý thức chủ quyền và trách nhiệm công dân, nhân dân chủ động tham gia bảo vệ biên giới, hình thành “thế trận lòng dân” vững chắc.

Để phát huy đúng vai trò của cộng đồng, Mặt trận tỉnh lưu ý việc coi người dân là chủ thể không đồng nghĩa với việc giao phó nhiệm vụ chuyên môn của lực lượng vũ trang cho nhân dân, mà dựa trên sự tham gia tự nguyện, phối hợp và hỗ trợ lực lượng nòng cốt. Bên cạnh đó, các tổ tự quản chỉ thực sự có sức sống khi người dân nhận thức được trách nhiệm và quyền chủ động, được đánh giá qua niềm tin cùng khả năng tự giải quyết vấn đề thực chất thay vì chạy theo số lượng phong trào hay báo cáo hình thức. Đồng thời, thay vì áp dụng các mệnh lệnh hành chính cứng nhắc, người có uy tín ở vùng biên giới cần được cung cấp thông tin và kỹ năng liên tục để làm tốt vai trò giải thích, hòa giải và kết nối cộng đồng.

Về định hướng, MTTQ tỉnh Cao Bằng xác định tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức vận động theo hướng bám sát cơ sở, địa bàn dân cư, phù hợp đặc điểm văn hóa, phong tục của từng dân tộc, để người dân dễ hiểu, dễ tiếp cận và tích cực tham gia. Các hình thức tập hợp nhân dân được đa dạng hóa qua sinh hoạt cộng đồng, hoạt động văn hóa truyền thống và vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể. Mặt trận sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ đội Biên phòng, Công an và chính quyền địa phương để củng cố, nhân rộng các mô hình tự quản về an ninh, trật tự và đường biên, mốc giới. Trọng tâm xuyên suốt là phát huy tính chủ động, tự giác và trách nhiệm của người dân.

Bảo vệ biên giới không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách mà phải trở thành sự nghiệp của toàn dân, trong đó lòng tin, sự đồng thuận và tinh thần tự giác của nhân dân vùng biên là “pháo đài” quan trọng. Với những người có uy tín, từ già làng, trưởng xóm đến chức sắc, chức việc, đó cũng là vai trò đang được nhìn nhận ngày càng rõ, không chỉ nói cho dân nghe, mà cùng dân làm, để chủ trương, chính sách, pháp luật thực sự đi vào cuộc sống nơi biên cương.