Cụ thể vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới

Sáng 25/2, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, ông Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đã trình bày những nội dung trọng tâm, cốt lõi, làm rõ những điểm mới mang tính đột phá của Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước.

Làm rõ vị trí và mở rộng phạm vi của khu vực kinh tế nhà nước

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, lần đầu tiên nội hàm kinh tế nhà nước được xác định một cách đầy đủ, có hệ thống trong một nghị quyết chuyên đề, làm rõ vị trí và mở rộng phạm vi của khu vực này. Theo đó, kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nghị quyết khẳng định trong suốt 80 năm xây dựng và phát triển, đặc biệt sau 40 năm đổi mới, kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, vừa trực tiếp sản xuất kinh doanh, vừa là nền tảng nguồn lực vật chất quan trọng, đồng thời là công cụ chiến lược để Nhà nước thực hiện vai trò định hướng, dẫn dắt và điều tiết các hoạt động kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Bên cạnh các kết quả tích cực đạt được, Nghị quyết đã chỉ rõ những hạn chế, tồn tại của kinh tế nhà nước, như chính sách pháp luật về kinh tế nhà nước chậm đổi mới, chưa theo kịp thực tiễn phát triển. Doanh nghiệp nhà nước hoạt động chưa hiệu quả, chưa tương xứng với vị trí, nguồn lực đang nắm giữ, năng lực cạnh tranh còn hạn chế, chưa đóng vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo, dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt; cải cách doanh nghiệp nhà nước còn chậm.

Nhằm phát huy hơn nữa vai trò của kinh tế nhà nước, góp phần hiện thực hóa hai mục tiêu chiến lược 100 năm của đất nước đến năm 2030 và năm 2045, Nghị quyết đề ra 5 nhóm quan điểm chỉ đạo mang tính hệ thống, bao trùm và toàn diện về phát triển kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới.

Thứ nhất, đổi mới, bổ sung và cụ thể hóa nội hàm, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Thứ hai, xác định rõ mối quan hệ cùng phát triển giữa kinh tế nhà nước và các khu vực kinh tế khác nhằm phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của từng khu vực.

Thứ ba là quan điểm về nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực kinh tế nhà nước. Nghị quyết đề ra quan điểm mới về cơ chế phân bổ, quản lý, khai thác và sử dụng nguồn lực kinh tế nhà nước, trong đó nhấn mạnh 2 điểm mới mang tính đột phá: Một là, các nguồn lực kinh tế nhà nước phải được rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường. Đánh giá tác động và phân tích lợi ích - chi phí xã hội của đầu tư nguồn lực vật chất của Nhà nước theo thông lệ quốc tế. Hai là, khơi thông các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực, quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả, chống thất thoát, lãng phí các nguồn lực kinh tế nhà nước. Giải quyết tốt mối quan hệ Nhà nước, thị trường, xã hội, tách bạch việc sử dụng nguồn lực nhà nước trong cung cấp hàng hóa dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với các hoạt động sản xuất kinh doanh.

Thứ tư là nâng tầm nhiệm vụ của kinh tế nhà nước gắn với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng.

Kinh tế nhà nước phải tiên phong, kiến tạo, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.

Quan điểm thứ năm là tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với kinh tế nhà nước, nhất là trong định hướng sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện.

Đầu tư phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh

Ông Nguyễn Thanh Nghị nêu rõ, để khắc phục những hạn chế hiện nay, Nghị quyết đã đề ra 7 nhóm nhiệm vụ giải pháp liên quan đến 7 lĩnh vực như: đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, kinh tế biển, vùng trời, kinh tế không gian vũ trụ và kinh tế không gian tầm thấp, không gian ngầm, tài nguyên số và tài nguyên viễn thông. Trong đó cần quán triệt và thực hiện một số nhiệm vụ giải pháp mới và trọng tâm.

Đó là, ngay trong năm 2026, hoàn thiện công tác đo đạc, thống kê, số hóa, làm sạch dữ liệu đất đai trên toàn quốc, kết nối liên thông với các hệ thống dữ liệu quốc gia khác; xây dựng, ban hành Luật Đất đai sửa đổi và các văn bản hướng dẫn nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong quản lý đất đai, khơi thông nguồn lực từ đất đai…

Nghị quyết cũng định hướng rõ đầu tư phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế, như quốc phòng an ninh, năng lượng, vận tải, logistics, tài chính ngân hàng, khoa học công nghệ, điện tử viễn thông, hạ tầng số, khoáng sản chiến lược, hóa chất, xây dựng, v.v... Ban hành chính sách tạo động lực cho doanh nghiệp nhà nước tăng quy mô vốn điều lệ, bảo đảm đủ vốn, hỗ trợ lãi suất, cấp đủ tín dụng đối với các dự án, công trình trọng điểm quốc gia.

Khuyến khích doanh nghiệp nhà nước đẩy mạnh, tiên phong trong hoạt động nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ, đầu tư liên kết làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính. Có cơ chế cho phép hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm.

Định hướng mới của Nghị quyết 79 về tổ chức cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là không làm ảnh hưởng đến kiểm soát của Nhà nước trong những lĩnh vực then chốt, chiến lược, không làm mất đi các thương hiệu quốc gia có uy tín.