Công trình trăm tuổi ở TP HCM: Lưu giữ ký ức một thời

Công trình Bến Nhà Rồng, nơi người thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước ngày 5/6/1911. (Ảnh tư liệu)
Công trình Bến Nhà Rồng, nơi người thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước ngày 5/6/1911. (Ảnh tư liệu)
0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Những công trình kiến trúc hàng trăm năm tuổi ở TP Hồ Chí Minh là những di sản văn hóa đặc biệt, đồng thời là minh chứng cho sự phát triển trong dòng chảy lịch sử của thành phố. Giờ đây, những công trình ấy vẫn có một sức thu hút mạnh mẽ đối với người dân thành phố và du khách phương xa.

Công trình độc đáo in dấu chân Bác

Tính đến hết tháng 10/2022, trên địa bàn TP Hồ Chí Minh có 185 công trình, địa điểm đã được quyết định xếp hạng di tích, 2 công trình được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, 56 Di tích quốc gia và 119 Di tích cấp thành phố.

Trong số đó, có 30 di tích kiến trúc nghệ thuật là những nơi có dấu ấn kiến trúc xây dựng nổi tiếng, như trụ sở UBND TP Hồ Chí Minh, Bảo tàng lịch sử TP Hồ Chí Minh, Nhà hát Thành phố, Toà án Nhân dân TP Hồ Chí Minh (quận 1)... Mỗi một di tích lịch sử đến nay vẫn luôn được người dân thành phố và du khách phương xa quan tâm, yêu thích, không chỉ bởi vẻ đẹp của kiến trúc mà các công trình này lưu giữ những kí ức của thành phố hơn 300 tuổi.

Một công trình kiến trúc đặc biệt mà khi nhắc đến TP Hồ Chí Minh không thể không kể đến, đó chính là Bến Nhà Rồng - trụ sở thương cảng lớn của Sài Gòn, là công trình lâu đời nhất trong số các kiến trúc tiêu biểu của TP Hồ Chí Minh. Bến Nhà Rồng được khởi công xây dựng từ năm 1863. Ban đầu, nơi đây là trụ sở Công ty Vận tải Hoàng đế (Hotel des Messageries Impériales). Kiến trúc tòa nhà theo phong cách kiến trúc phương Tây nhưng trên nóc nhà gắn hai con rồng lớn bằng đất nung tráng men xanh, châu đầu vào mặt trăng theo mô típ “Lưỡng long chầu nguyệt”một kiểu trang trí quen thuộc của đình chùa Việt Nam.

Nơi đây ghi dấu một sự kiện có tính bước ngoặt trong lịch sử Việt Nam: Chính tại bến cảng này, ngày 5/6/1911, chàng thanh niên trẻ Nguyễn Tất Thành đã lên con tàu Amiral Latouche Tréville (Pháp) lấy tên là Văn Ba, bắt đầu chuyến hành trình tìm đường cứu nước kéo dài 30 năm. Theo các nhà nghiên cứu lịch sử đã lý giải, năm xưa, Bác Hồ đã lựa chọn Cảng Nhà Rồng, Sài Gòn là nơi xuất phát của hành trình cách mạng là bởi thời ấy, Sài Gòn là cửa ngõ của xứ Nam Kỳ, một vùng đất có tư tưởng tự do, cởi mở hơn nhiều vùng đất khác. Nơi đây cũng có những công ty tàu biển lớn chạy tuyến Pháp - Đông Dương nên rất thuận lợi cho việc sang Pháp và có thể đi khắp thế giới.

Sau năm 1955, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã cho tu bổ lại mái ngôi nhà tại bến cảng và thay thế hai con rồng cũ bằng hai con rồng khác với tư thế quay đầu ra. Từ đó, kiến trúc Nhà Rồng hầu như còn nguyên vẹn cho đến ngày nay.

Từ suốt khoảng thời gian 1955 cho đến năm 1975, Bến Nhà Rồng được chính quyền Việt Nam Cộng hòa sử dụng làm cảng đường thủy. Sau năm 1975, Bến Nhà Rồng thuộc quản lý của Cục Đường biển Việt Nam.

Giờ đây, Bến Nhà Rồng không còn giữ chức năng là một bến cảng giao thương nữa, Cảng Nhà Rồng đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình, trở thành di tích cấp thành phố, khu lưu niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh, nơi có Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Hơn 150 năm xây dựng, đến nay, Cảng Nhà Rồng vẫn giữ được vẹn nguyên vẻ đẹp kiến trúc, không những thế, khuôn viên chung quanh được gìn giữ rất tươm tất, xinh đẹp. Bảo tàng Hồ Chí Minh ở Bến Nhà Rồng có 9 phòng trưng bày, trong đó có đến 6 phòng lưu trữ các hiện vật và tư liệu giá trị về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hàng năm, di tích lịch sử này đón hàng trăm ngàn lượt khách trong và ngoài nước tham quan. Đọc những dòng chữ du khách để lại trong quyển sổ lưu niệm của Bảo tàng, có thể thấy được tình cảm lớn lao, sự ngưỡng vọng của Nhân dân, người dân quốc tế đối với hành trình cứu nước của Bác Hồ kính yêu.

Những chứng nhân lịch sử

Nhắc đến các công trình kiến trúc lâu đời, quan trọng tại TP Hồ Chí Minh, không thể không nhắc đến tòa nhà trụ sở UBND TP Hồ Chí Minh, tọa lạc trên khuôn viên rộng hơn 18.000m2 với ba mặt tiền trên đường Lê Thánh Tôn, Pasteur và Đồng Khởi.

Công trình do kiến trúc sư Paul Gardès thiết kế, khởi công xây dựng từ năm 1898 đến năm 1909, ban đầu, đây là trụ sở của Hội đồng thành phố Sài Gòn, là nơi làm việc và hội họp của chính quyền thời bấy giờ với tên gọi Hôtel de ville (tạm dịch: Tòa thị chính). Công trình được thiết kế mô phỏng từ tòa thị chính Paris theo kiểu những lầu chuông ở miền Bắc nước Pháp. Cấu trúc điển hình với phần chính giữa là tháp nhọn nhô cao, hai bên có hai tầng mái đăng đối, bên trái và bên phải tòa nhà thấp hơn so với các phần còn lại. Thiết kế mặt đứng công trình có sự pha trộn của nhiều phong cách kiến trúc châu Âu như bố cục mặt bằng kiểu kiến trúc Phục hưng, trang trí phù điêu kiểu Baroque và Rococo, các cửa sắt kiểu Art Nouveau.

Công trình trụ sở UBND TP Hồ Chí Minh được xây dựng từ năm 1898, từng là nơi làm việc và hội họp của chính quyền lúc bấy giờ. (Ảnh: Ivivu)
Công trình trụ sở UBND TP Hồ Chí Minh được xây dựng từ năm 1898, từng là nơi làm việc và hội họp của chính quyền lúc bấy giờ. (Ảnh: Ivivu)

Trước năm 1975, người dân thành phố quen gọi tòa nhà là Dinh Đốc lý hay Dinh Xã Tây vì người đứng đầu Hội đồng thành phố là vị Đốc lý người Pháp. Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, tòa nhà được Ủy ban Quân quản TP Sài Gòn - Gia Định tiếp quản, sử dụng làm trụ sở làm việc. Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội Việt Nam quyết định đổi tên TP Sài Gòn - Gia Định thành TP Hồ Chí Minh, tòa nhà vẫn được sử dụng làm trụ sở làm việc của chính quyền TP Hồ Chí Minh.

Hiện nay, tòa nhà là trụ sở làm việc của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân TP Hồ Chí Minh. Nơi đây là địa điểm thường xuyên diễn ra các cuộc họp quan trọng và hội nghị đặc biệt của lãnh đạo thành phố, là nơi tiếp đón các đoàn khách quốc tế đến thăm viếng và làm việc tại Việt Nam.

Dịp 30/4/2023, TP Hồ Chí Minh lần đầu tổ chức cho du khách tham quan, chiêm ngưỡng công trình kiến trúc lịch sử quan trọng này và các du khách có cơ hội tham quan đều bày tỏ sự quan tâm, thích thú đặc biệt đối với di tích. Sau 3 đợt tổ chức, chương trình tham quan di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia trụ sở HĐND - UBND TP Hồ Chí Minh đã thu hút gần 5.000 lượt khách tham quan, trong đó, số lượng khách đến từ các địa phương, khách quốc tế đăng ký tham quan ngày càng tăng cho đến nay.

TP Hồ Chí Minh còn nhiều công trình lịch sử trên trăm năm mang ý nghĩa quan trọng. Có thể kể đến Toà án nhân dân TP Hồ Chí Minh được xây dựng năm 1881, khánh thành năm 1885, do hai kiến trúc sư người Pháp là Jule Bourard thiết kế phần kiến trúc và Alfred Foulhoux thi công phần trang trí mỹ thuật. Thời Pháp tòa nhà mang tên Palais de Justice de Saigon - Tòa Đại hình Sài Gòn, sau năm 1954, nơi này đổi tên thành Tòa án Quốc gia. Sau năm 1975 công trình giữ chức năng là Tòa án nhân dân TP Hồ Chí Minh cho đến ngày nay.

Còn có thể kể đến trụ sở Công ty Vận tải Đường sắt Sài Gòn, trước đây là tòa nhà Bureau du Chemin de Fer của Công ty hỏa xa Đông Dương khánh thành năm 1914. Năm 1952, tòa nhà trở thành trụ sở Hỏa xa Việt Nam dưới sự quản lý của Bộ Công trình Công cộng và Vận tải. Từ sau năm 1975, tòa nhà thuộc quyền quản lý của Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam. Nơi đây chính là một trong những cột mốc ký ức quý hiếm còn lại của một khu vực thương mại - giao thông nhộn nhịp bậc nhất miền Nam.

Hay tòa nhà Bưu điện Trung tâm thành phố xây dựng năm 1886. Công trình này năm nay 134 tuổi mang phong cách châu Âu kết hợp với nét trang trí châu Á. Đến nay, đây vẫn là điểm thu hút du khách trong và ngoài nước tham quan, chụp ảnh hàng đầu tại TP Hồ Chí Minh.

Cũng không thể không kể đến chợ Bến Thành, công trình mang tính biểu tượng của TP Hồ Chí Minh. Ngôi chợ được xây dựng từ năm 1910 - 1920, mô phỏng kiểu chợ trung tâm Les Halles ở Paris. Chợ có 4 cửa chính và đặt tên theo các hướng Đông, Tây, Nam và Bắc. Bên trên cửa hướng Nam (biểu tượng chợ Bến Thành) có một tháp đồng hồ lớn ba mặt, là biểu tượng của chợ. Hơn 100 năm tồn tại, chợ Bến Thành đã đi vào ký ức nhiều thế hệ người dân thành phố.

Có thể nói, những công trình trăm năm ấy quan trọng, không phải bởi vẻ đẹp về mặt kiến trúc. Những công trình ấy do người Pháp thực hiện, phục vụ cho chính quyền thực dân đô hộ nước ta, giờ đây lại trở thành những công trình hữu ích, đang ngày ngày phục vụ các hoạt động của chính quyền, Nhân dân thành phố.

Đó là những di tích không hề “ngủ yên” trong dòng chảy lịch sử. Qua trăm năm, vật đổi sao dời, các công trình ấy chứng kiến sự đổi thay mạnh mẽ của thành phố, ghi dấu sự chuyển tiếp của những giai đoạn lịch sử, của những thế hệ. Đó là những công trình của quá khứ mà cũng là hiện tại, là cả tương lai.

Đọc thêm

Về Mường Thải xem điệu đang Mường

Về Mường Thải xem điệu đang Mường
(PLVN) - Nhắc đến đang Mường là nói đến những làn điệu dân ca chứa chan tình người, khát vọng, tình yêu quê hương, đất nước... Những làn điệu này không thể thiếu trong các ngày lễ hội, ngày vui của bản làng, gia đình đồng bào dân tộc Mường, ở xã Mường Thải, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La.

Dùng văn hóa để nâng tầm thương hiệu cây sen Việt

 Sen Việt Nam nói chung và sen Bách Diệp ở Tây Hồ nói riêng đều có tiềm năng lan tỏa hương sắc, vươn tầm quốc tế.
(PLVN) - Chẳng biết từ bao giờ cây sen đã sinh trưởng ở Việt Nam. Mang vẻ đẹp thanh khiết, cao quý - sen trở thành một biểu tượng văn hóa tâm linh của người Việt. Bên cạnh ý nghĩa về tinh thần, hoa sen cũng đem lại những giá trị thực tiễn, như những đóa sen Bách Diệp ở Tây Hồ không chỉ đẹp mà còn cho ra món trà sen tuyệt hảo làm say đắm bao thực khách.

Đào Nhật Tân - nồng nàn theo năm tháng

Hiện giờ cây đào đã trở thành một biểu tượng văn hóa của Hà Nội mỗi dịp Tết đến, xuân về. (Nguồn: Du lịch - Reatimes)
(PLVN) - Nhật Tân là tên một phường ở quận Tây Hồ, đồng thời gắn liền với làng Nhật Tân có nghề truyền thống trồng đào nức tiếng Hà thành suốt nhiều thế kỷ. Cứ Tết đến, xuân về, người Hà Nội lại nô nức kéo đến vườn đào khoe sắc thắm chọn cho được một cây đào bích, đào phai ưng ý.

Dẻo thơm xôi làng Phú Thượng

Mẻ xôi thơm ngon của làng Phú Thượng trở thành món ăn yêu thích của người dân Hà thành. (Nguồn: NVCC)
(PLVN) - Nép mình gần triền đê sông Hồng, làng Phú Thượng (Tây Hồ, Hà Nội) bao năm nay vẫn thổi lửa truyền đời món xôi thơm ngon, dẻo mịn. Từ những con ngõ nhỏ, xôi làng Phú Thượng mang “tiếng thơm” đi khắp mọi nơi ở Hà Thành, trở thành một thức quà được nhiều người sành ăn yêu mến.

longformNghệ nhân 101 tuổi và “thiên cổ đệ nhất trà”

Nghệ nhân trà sen Nguyễn Thị Dần, 101 tuổi vẫn nhớ những lần đài Truyền hình Nhật Bản tới làm phim về nghề ướp trà sen Tây Hồ. (Ảnh: NVCC)
(PLVN) - Trước thềm lễ đón nhận Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia - nghề ướp trà sen Tây Hồ, chúng tôi có dịp tới ngôi nhà thấm đẫm hương “Trà sen bà Dần” qua hai thế kỷ. Cụ Dần đã 101 tuổi, có điều kỳ lạ, cứ đến mùa sen nở rộ tháng 6, cụ lại cùng con cháu ngồi lấy gạo sen trong những sớm mai tinh khiết, để làm nên thứ trà sen “ đệ nhất” Hà thành…

Quy hoạch bảo quản, phục hồi Di tích Đình Thổ Tang

Di tích Đình Thổ Tang, tỉnh Vĩnh Phúc.
Phó Thủ tướng Lê Thành Long mới ký Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 24/6/2024 phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử và kiến trúc - nghệ thuật quốc gia đặc biệt Đình Thổ Tang (tỉnh Vĩnh Phúc).

Mùa sen tháng 6 “đánh thức” giác quan

Gánh hoa sen đẹp ngỡ ngàng trên phố Hà Nội. (Ảnh: Tú Phạm)
(PLVN) - Dưới cái nắng nhiệt đới của tháng 6 khiến bao loài hoa e ngại, hoa sen lại càng tươi tắn, có lẽ vì là loài hoa tri kỷ của mùa hè, giống như hoa cúc của mùa thu hay hoa đào của mùa xuân. Nhiều người mong đến mùa hè để ngắm sen, không chỉ đơn thuần là chiêm ngưỡng hương sắc mà còn để nâng niu, thỏa mãn khứu giác, thậm chí là vị giác với những sản vật từ sen.

Hệ giá trị gia đình - Hạt nhân của hệ giá trị quốc gia

Từng bước đưa vào cuộc sống các chuẩn mực giá trị đạo đức, văn hóa con người Việt Nam. Ảnh tham gia cuộc thi Gia đình do Hội Nhiếp ảnh TP HCM tổ chức.
(PLVN) -  Nhà yêu nước Phan Bội Châu đã từng có câu: “Nước là cái nhà to” và “Nhà chính là nước nhỏ”. Gia đình có vai trò quyết định đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của mỗi một con người, mỗi một xã hội, mỗi một quốc gia, dân tộc. Gia đình là nơi khởi nguồn sinh ra mỗi con người, không có gia đình để tái tạo ra con người thì xã hội không thể tồn tại và phát triển được. Vì thế, hệ giá trị gia đình chính là phần hồn cốt của gia đình, cũng chính là phần lõi của hệ giá trị quốc gia, dân tộc.

Nhà Nguyễn và những cuộc binh biến trong cung cấm

Cung điện nhà Nguyễn tại Huế. (Ảnh minh họa: PV)
(PLVN) - Những cuộc khởi nghĩa nông dân chống Pháp và chống cả nhà Nguyễn nổi dậy khắp nước khiến nhà Nguyễn rất mỏi mệt và lo sợ. Trong cung cấm đã xảy ra ba cuộc binh biến lớn từ những vị trong dòng tộc nhà vua.

Nếp áo thanh xuân

Phụ nữ thành phố Tuyên Quang hưởng ứng Tuần lễ áo dài Việt Nam. (Ảnh: Báo Tuyên Quang)
(PLVN) - “Nếp áo thanh xuân” là sáng kiến trong chuỗi hoạt động của mạng lưới Di sản - Kết nối, được Câu lạc bộ Di sản áo dài Việt Nam khởi xướng nhằm gìn giữ, phát huy, quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc tới công chúng trong và ngoài nước, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Ca trù, dòng chảy bền bỉ miền cửa biển

Các đào nương hát thờ tại cửa Đình An Biên- Lê Chân, TP Hải Phòng.
(PLVN) - “Hồng hồng tuyết tuyết! Mới ngày nào chửa biết cái chi chi. Mười lăm năm thấm thoát có xa gì...”. Vào những dịp lễ, tết hay các ngày kỷ niệm của đất nước và thành phố, người dân TP Cảng có nhiều cơ hội được thưởng thức các chương trình nghệ thuật đặc sắc ngay tại dải trung tâm thành phố hay vườn hoa Nhà kèn hoặc cửa đình An Biên hàng tháng…

Trải nghiệm văn hóa Tín ngưỡng thờ Mẫu tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

Một góc trưng bày trong khuôn khổ chương trình trải nghiệm. (Ảnh: T.T)
(PLVN) - Kỷ niệm 8 năm thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2016 - 2024), chương trình trải nghiệm văn hóa Tín ngưỡng thờ Mẫu: Tâm - Đẹp - Vui được giới thiệu tới công chúng tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam vào tối thứ Sáu, thứ Bảy hàng tuần từ tháng 6/2024.

Lễ Đông Sửa của người Thái ở Yên Châu

Lễ Đông Sửa của người Thái ở xã Sặp Vạt, huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La.
(PLVN) - Lễ Đông Sửa (hay còn gọi là cúng rừng thiêng) của dân tộc Thái ở bản Khá, xã Sặp Vạt, huyện Yên Châu (tỉnh Sơn La) là nét văn hóa tâm linh như một món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân nơi đây...

Nên và không nên làm gì trong Tết Đoan Ngọ?

Nên và không nên làm gì trong Tết Đoan Ngọ?
(PLVN) - Tết Đoan Ngọ, hay còn gọi tết Đoan dương, Tết diệt sâu bọ là ngày lễ truyền thống của người Việt, diễn ra vào mùng 5/5 âm lịch hàng năm. Năm 2024, Tết Đoan Ngọ rơi vào thứ 2, ngày 10/6 dương lịch. Dân gian cho rằng nên và không nên làm một số việc trong ngày này.