Công trình cấp nước sạch nông thôn- Xây dựng chậm, chưa phát huy hiệu quả

“Tiến độ rùa” trong xây dựng công trình cấp nước

Đến các huyện Vĩnh Bảo, An Lão, Thủy Nguyên, tôi được chứng kiến tại khu vực trung tâm thị trấn khá sầm uất, nhiều nhà cửa mọc lên san sát…Tương lai không xa khu vực này trở thành các đô thị vệ tinh…Vậy mà một thực tế là nhiều người dân ở đây vẫn dùng nước giếng khoan, nước mưa trong sinh hoạt hằng ngày. Một người dân ở trung tâm thị trấn Vĩnh Bảo cho biết: “ Dùng nước giếng khoan tiết kiệm được chi phí hàng tháng, nhưng bất tiện ở chỗ nếu giặt những đồ trắng sẽ dễ bị hoen ố. Vì vậy, chỉ sử dụng nguồn nước này để giặt quần áo màu, tắm, rửa…”. Chưa kể hết lượng nước có bảo đảm vệ sinh hay không.

Nhằm hỗ trợ người dân các thị trấn ở khu vực ngoại thành sử dụng nước sạch, bảo đảm vệ sinh, chương trình xây dựng một số nhà máy cung cấp nước sạch do Chính phủ Phần Lan tài trợ được triển khai ở trung tâm thị trấn một số huyện như Thủy Nguyên, Tiên Lãng…Tuy nhiên các dự án này hầu hết mới triển khai hoặc có dự án triển khai nhiều năm qua nhưng tiến độ thực hiện “rùa bò”. Dự án xây dựng Nhà máy nước Thủy Sơn  do Phần Lan tài trợ cấp nước cho khu vực thị trấn Núi Đèo (Thủy Nguyên) khởi công từ năm 2001, đến nay mới xây được tường rào, giải phóng mặt bằng và thực hiện một số hạng mục công trình nhỏ trị giá 600 - 700 triệu đồng, trong khi tổng giá trị thực hiện dự án vừa điều chỉnh lên 30 tỷ đồng. Nguyên nhân dự án “ì ạch”, một phần do thiếu vốn, một phần do dự án thay đổi tới 3 chủ đầu tư. Tại huyện Tiên Lãng, dự án đầu tư xây dựng Nhà máy nước thị trấn Tiên Lãng do Phần Lan tài trợ được phê duyệt từ năm 2003 nhưng mãi đến tháng 5 – 2008 mới bắt đầu triển khai xây dựng, dự kiến đến 2009 mới hoàn thiện…

Nghịch lý trong việc sử dụng nước sạch

Những năm gần đây, thực hiện Nghị quyết của Thành ủy Hải Phòng về “Chương trình nước sạch nông thôn giai đoạn 2003 đến 2010”, các ngành chức năng huy động nguồn vốn trong dân và tranh thủ được nguồn vốn của Trung ương xây dựng các công trình cấp nước sạch còn gọi là Nhà máy nước mi ni tại các huyện An Lão, Vĩnh Bảo, Tiên Lãng…. Năm 2007, toàn thành phố  có 92 hệ cấp nước tập trung đã được xây dựng tại các huyện theo hình thức Nhà nước và nhân dân cùng làm hoặc ở một số nơi do doanh nghiệp tư nhân đầu tư để kinh doanh và quản lý công trình cấp nước khu vực nông thôn

Tuy nhiên nghịch lý hiện nay là tại các huyện, nhiều xã đầu tư xây dựng. Nhà máy nước mi ni, nhưng số hộ sử dụng nước máy chỉ “đếm trên đầu ngón tay”. Ông Nguyễn Văn Bốn trưởng thôn Lật Dương, cho biết: “Xã Quang Phục là địa phương đầu tiên ở huyện Tiên Lãng xây dựng Nhà máy  nước mi ni với công suất đáp ứng 1000 hộ sử dụng. Nhưng đến nay sau hơn 2 năm đi vào hoạt động, cả xã mới có 75 hộ sử dụng. Riêng thôn Lật Dương mới có 10 hộ sử dụng, trong khi cả thôn có 379 hộ”. Do nhu cầu sử dụng của nông dân hạn chế, khiến việc điều hành và duy trì các Nhà máy nước mi ni tại một số nơi gặp nhiều khó khăn. Nhân viên Công ty cổ phần phát triển và đầu tư thương mại Sơn Thịnh- đơn vị đầu tư kinh doanh Nhà máy nước mi ni tại các xã Hưng Đạo (An Lão), Quang Phục (Tiên Lãng), Hòa Bình (Vĩnh Bảo) cho biết: “Từ khi đi vào hoạt động kinh doanh đến nay, hầu hết các nhà máy nước thu chỉ đủ chi phí tiền điện, thuê nhân công vận hành chứ thực tế không có lãi do số hộ sử dụng quá ít”.

Hiện hầu hết người dân các vùng ngoại thành, hải đảo vẫn sử dụng nước giếng khoan, nước mưa để sinh hoạt. Huyện Thủy Nguyên có 2215 giếng khoan, gần 41 nghìn bể chứa nước mưa. Huyện Tiên Lãng hiện có 30 nghìn giếng khoan, 25 nghìn bể nước mưa…Ở một số địa phương, đặc biệt là các vùng kinh tế mới,  người dân còn sử dụng khá nhiều giếng đào…Qua khảo sát của một số ngành chức năng, việc sử dụng giếng khoan, giếng đào ở một số nơi không bảo đảm tiêu chuẩn vệ sinh. Chị Đoàn Thị Thắm, một nông dân ở vùng kinh tế mới thôn Quán Trang, xã Bát Trang (An Lão) bộc bạch: Chỉ bằng mắt thường cũng dễ nhận thấy các giếng đào ở đây nước đều chua, mặn, đục ngầu, do khu dân cư này vốn là vùng bãi bồi sát sông Văn Úc. Vì vậy các hộ dân thường phải xây bể lọc, nhưng chất lượng nước vẫn không được bảo đảm. Tuy vậy chúng tôi vẫn phải sử dụng nước giếng để giặt giũ, tắm rửa, còn nước ăn, uống trông chờ vào nước mưa”.

Tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ nông dân

Một số lãnh đạo các ngành chức năng tại các huyện ngoại thành cho rằng, mặc dù được đầu tư nhà máy nước mi ni tại địa phương nhưng vẫn ít nông dân dùng nước máy, bởi một thực tế là vẫn chưa thay đổi được nhận thức của nông dân trong việc dùng nước máy. Nhiều nông dân quan niệm chỉ cần có giếng khoan và bể nước mưa là đủ đáp ứng nhu cầu. Bên cạnh đó, thu nhập của hầu hết nông dân còn thấp, khó chi thêm khoản kinh phí dịch vụ sử dụng nước máy hàng tháng. Một thực tế khác là ở nhiều thôn, xóm quá xa so với vị trí đặt nhà máy nước mi ni, trong khi nhà máy nước chỉ có khả năng hỗ trợ dịch vụ cấp nước đến các đường trục chính. Vào các khu dân cư vùng xa, số nông dân đăng ký ít nên khó có thể đáp ứng yêu cầu.

Thời gian tới, để khắc phục tình trạng trên, bảo đảm mỗi người dân ở khu vực ngoại thành đều được tiếp cận với nguồn nước máy, bảo đảm tiêu chuẩn vệ sinh, các địa phương cần chú trọng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức trong nông dân về việc sử dụng nước sạch; vận động nông dân tích cực tham gia bảo vệ môi trường, không đổ rác thải bừa bãi…Các doanh nghiệp hoạt động  tại khu vực ngoại thành phải đầu tư công trình xử lý nước thải công nghiệp bảo đảm an toàn trước khi thải ra môi trường; đồng thời các ngành chức năng cần kiểm tra thường xuyên mẫu nước thải của các doanh nghiệp công nghiệp, xử lý nghiêm các đơn vị vi phạm gây ô nhiễm nguồn nước. Thành phố kiểm tra, rà soát, có biện pháp thiết thực đẩy nhanh tiến độ thực hiện đối với các dự án đầu tư Nhà máy nước do Chính phủ Phần Lan đầu tư đang thực hiện tại một số thị trấn còn chậm. Các ban, ngành chức năng phối hợp với các địa phương tiếp tục đầu tư thêm các công trình nhà máy nước mi ni trên địa bàn các xã, có chính sách hỗ trợ ưu đãi để nông dân sử dụng nước máy trong sinh hoạt hằng ngày…

Hải An