Công tác hòa giải cơ sở- Hiệu quả thiết thực, nhưng chưa được quan tâm đúng mức

Những người nối lại niềm vui

Ông Lương Văn Giáp, 78 tuổi, Trưởng ban công tác mặt trận, hòa giải viên tổ hòa giải làng văn hóa Quan Bồ, xã Cấp Tiến (huyện Tiên Lãng)  nhỏ nhẹ kể lại câu chuyện hòa giải tranh chấp đất đai giữa anh em anh K. Họ có mảnh đất giáp nhau. Sau khi chia đất, căn bếp nhà anh K ở giữa mảnh đất 2 nhà. Anh D muốn anh K phá bếp để mảnh đất nhà mình được vuông vắn, nhưng vợ chồng anh K không đồng ý vì chưa có điều kiện xây lại bếp. Mâu thuẫn 2 gia đình từ đó phát sinh. Tổ hòa giải của thôn tìm hiểu sự việc, mời cả trưởng họ nhà anh Kcùng vào cuộc, phân tích tình, lý thiệt hơn. Biết anh K chưa có tiền xây lại bếp, trưởng họ vận động dòng họ cho anh K vay tiền.  . “Yêu nhau rào giậu cho kín” nhà anh K xây lại bếp và bờ tường vây, ngăn không cho lợn, gà chạy sang, anh em K, D không còn lục đục.

Bác Cao Viết Thịnh, tổ trưởng tổ hòa giải khu 3 thị trấn Tiên Lãng còn nhớ câu chuyện mới xảy ra đầu năm 2008: chị M đưa đơn ra tòa xin ly hôn anh T. Lý do, anh T hay cờ bạc, cắm xe lại “trêu tức” vợ bằng cách “đèo gái” để vợ nhìn thấy. Tổ hòa giải phân công từng HGV gặp các bên, bằng lý, tình phân tích, động viên, khuyên nhủ. Cuối cùng 2 vợ chồng M, T hòa thuận trở về với nhau, chị M rút đơn xin ly hôn.

Trên đây chỉ là 2 trong số nhiều vụ việc mà các HGV cơ sở đã hòa giải thành công, đem lại niềm vui cho các gia đình, giữ được tình cảm anh em, vợ chồng, giữ gìn quan hệ láng giềng đoàn kết. Tổ hòa giải cơ sở trở thành một trong những tổ chức tự quản của quần chúng đông đảo nhất, gắn bó mật thiết với cuộc sống hằng ngày của nhân dân. Hòa giải cơ sở góp phần phòng ngừa, hạn chế vi phạm pháp luật, giảm nhiều vụ việc phải đưa ra các cơ quan quản lý nhà nước, TAND giải quyết. Mỗi hòa giải viên được coi là “người nối lại niềm vui” cho nhiều gia đình.

Chi thù lao cho hòa giải khó khăn

Mặc dù có thông tư như vậy nhưng khó thực hiện vì chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể. Sở Tư pháp phối hợp với Sở Tài chính  xây dựng quy định về các khoản chi, quản lý và sử dụng kinh phí phục vụ công tác hòa giải cơ sở, trong đó có khoản chi cho các vụ việc hòa giải ở cơ sở, nhưng do chưa có sự thống nhất giữa các ngành liên quan nên chưa thể ban hành và thực hiện. Kinh phí hòa giải cơ sở hiện được “dồn chung” với kinh phí tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật bao gồm cả tập huấn, mua tài liệu, xây dựng tủ sách pháp luật… Số kinh phí được cấp cho các địa phương hàng năm còn “khiêm tốn”, như tại huyện Tiên Lãng từ năm 2006, mỗi xã được cấp kinh phí 5 triệu đồng/năm chỉ đủ chi  2 lần tập huấn! Theo ông Lương Ngọc Danh, Phó chủ tịch UBND xã Cấp Tiến (huyện Tiên Lãng) thì “không thể chi kinh phí cho các vụ việc hòa giải vì không có văn bản nào có mục hướng dẫn “chi hòa giải”. Do vậy, nếu có lập đủ hồ sơ theo biểu mẫu các vụ hòa giải thành công, kho bạc Nhà nước cũng không chấp nhận. Còn địa phương, với nguồn ngân sách eo hẹp không thể chi thù lao khi không có căn cứ”. Như vậy bài toán chi kinh phí cho các tổ hòa giải chưa có lời giải.

Tuy vậy cũng có địa phương tìm được hướng giải quyết riêng cho công tác hòa giải cơ sở như tại quận Hồng Bàng. Ông Dương Đình Ổn, Trưởng phòng tư pháp quận cho biết, phòng Tư pháp quận tham mưu với HĐND quận ra nghị quyết về việc thực hiện chế độ khen thưởng, động viên đối với các vụ việc phức tạp hòa giải thành công với mức thưởng 50.000 đồng/vụ việc. Việc thưởng như vậy được thực hiện tại các phường trong quận từ năm 2006 đến nay. Để động viên các tổ hòa giải, có phường còn trích thưởng kinh phí cao hơn, 100.000đồng đối với mỗi vụ việc phức tạp, kéo dài mà tổ hòa giải mất nhiều công sức như tại phường Sở Dầu.

Công tác hòa giải cần được quan tâm đúng mức

Hiệu quả thiết thực của công tác hòa giải cơ sở chính quyền địa phương nào cũng thấy, tuy nhiên mức độ quan tâm đến công tác hòa giải hiện nay còn hạn chế. Hầu hết các địa phương không thường xuyên tổ chức công tác sơ kết, tổng kết, biểu dương, khen thưởng những hòa giải viên và tổ hòa giải làm tốt nên chưa có tác dụng khuyến khích sự hăng hái và lòng nhiệt tình của các hòa giải viên. Sở Tư pháp và phòng Tư pháp các quận, huyện, tổ chức nhiều buổi tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, tập huấn về các văn bản luật mới ban hành, nhưng cũng mới chỉ dừng lại đến trưởng ban tư pháp xã, phường hoặc tổ trưởng tổ hòa giải

Nguyện vọng của các HGV là được quan tâm hơn về mặt tinh thần. Họ làm việc có hiệu quả, có trách nhiệm với cộng đồng, cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương cần động viên khuyến khích kịp thời, biểu dương, khen thưởng những HGV, các tổ hòa giải tích cực thực hiện hòa giải thành công nhiều vụ việc phức tạp, kéo dài, coi đó là một sự, ghi nhận công sức đóng góp của những người “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”. Để nhân rộng hiệu quả công tác hòa giải cộng đồng cũng cần sự phối hợp hài hòa giữa cơ quan tư pháp và UBMTTQ, các đoàn thể trong việc kiện toàn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các tổ hòa giải.

Về mặt luật pháp, cần sớm xây dựng Luật hòa giải, hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh tổ chức và hoạt động hòa giải cơ sở theo hướng vừa phát huy tính tự quản, vừa mang tính chuyên nghiệp hóa. Nhà nước đã bố trí nguồn kinh phí thù lao cho tổ hòa giải cũng cần có văn bản hướng dẫn rõ về các khoản mục chi ngân sách, tạo điều kiện cho việc thanh toán, quyết toán theo Luật ngân sách nhà nước, bảo đảm chế độ đối với người làm công tác hòa giải cơ sở.

Phương Nam