Công tác bồi thường dự án cao tốc Dầu Giây - Tân Phú đoạn qua ấp Gia Canh 5 (Định Quán, Đồng Nai): Cần xem xét quá trình khai hoang, canh tác, sinh kế của nông dân bị thu hồi đất

Trong đơn gửi cơ quan chức năng, các hộ dân đề nghị được hỗ trợ phù hợp với diện tích đất bị thu hồi, bồi thường đầy đủ cây trồng, tài sản trên đất và có chính sách ổn định đời sống sau thu hồi.

Đất đã sử dụng gần 50 năm nhưng chỉ được bồi thường một phần cây trồng

Nhiều hộ dân cùng ngụ ấp Gia Canh 5 (trong đó các ông, bà Đặng Kim Cương, Trần Kim Tuấn, Nguyễn Doãn Khán, Nguyễn Thị Thăng, Phan Thế Mỹ, Phan Thế Phùng) cho biết nhiều năm nay trực tiếp quản lý, sử dụng một số diện tích đất nông nghiệp tại địa phương.

Khu vực này từng thuộc sự quản lý của Cty CP Mía đường La Ngà, tiền thân là Nhà máy đường La Ngà, thuộc hệ thống Nông trường mía Cao Cang. Các hộ dân sử dụng đất từ khoảng năm 1982, khi các gia đình thực hiện chủ trương của Nhà nước đi xây dựng vùng kinh tế mới, rời quê miền Trung vào Đồng Nai khai hoang, sản xuất nông nghiệp.

Năm 1984, khi Nhà máy đường xây dựng vùng nguyên liệu mía, người dân trực tiếp cùng khai hoang phục hóa, cải tạo đất hoang hóa, đất rừng nghèo kiệt thành đất sản xuất nông nghiệp; tạo lập tư liệu sản xuất cho từng hộ, góp phần hình thành vùng nguyên liệu phục vụ Nhà máy đường La Ngà.

Đến 1986, các hộ được giao khoán đất để trồng mía và canh tác nông nghiệp. Việc giao khoán không lập thành văn bản, giấy tờ; và theo các hộ dân, đây là hình thức phổ biến lúc bấy giờ. Từ đó đến nay, các hộ quản lý, sử dụng đất liên tục, ổn định; đầu tư công sức, chi phí cải tạo đất, khoan giếng lấy nước tưới, làm chòi canh, hàng rào bảo vệ phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Khoảng 2019, sau khi Cty Mía đường La Ngà chấm dứt hoạt động, các hộ dân tiếp tục sử dụng diện tích đất trên. Do Nhà máy không còn nhu cầu nguyên liệu mía, người dân chuyển đổi cây trồng. Mới đây, phần đất các hộ đang sử dụng đã được cơ quan thẩm quyền xác định thuộc diện thu hồi để thực hiện dự án cao tốc Dầu Giây - Tân Phú.

Các hộ dân khẳng định việc Nhà nước thu hồi đất để triển khai dự án cao tốc được người dân hoàn toàn đồng thuận. Tuy nhiên, họ băn khoăn về việc bồi thường, vì chỉ được thông báo bồi thường hỗ trợ 80% cây trồng so với mật độ quy định. Nhưng nếu áp quy định về mật độ, thì số lượng cây trồng được đền bù có khi chỉ bằng 20% so với số cây kiểm kê thực tế. Ngoài ra, không còn được bồi thường, hỗ trợ khoản nào khác.

Theo các hộ dân, diện tích đất bị thu hồi là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ. Khi đất sản xuất không còn, số tiền bồi thường hỗ trợ không cao, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp là không dễ dàng.

Ông Nguyễn Doãn Khán nói, gần nửa thế kỷ trước khi mới tới, nơi đây phần lớn vẫn là rừng rậm rạp, người dân phải khai hoang, phóng tuyến, trồng mía, gắn bó với nông trường trong điều kiện rất khó khăn. “Nhiều hộ đã sinh sống qua 2 - 3 thế hệ trên phần đất được khai phá, trong khi không phải ai cũng có điều kiện đi làm nghề khác, nên nếu bị thu hồi đất mà không được bồi thường, hỗ trợ phù hợp thì sẽ không biết sống bằng gì”, ông Khán nói.

Kiến nghị xem xét lại việc hỗ trợ, bồi thường

Từ thực tế trên, các hộ dân đề nghị cơ quan chức năng, UBND xã và Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự án xem xét hỗ trợ với toàn bộ diện tích đất bị thu hồi. Người dân cho rằng đất đã được sử dụng ổn định, liên tục từ những năm 1980, thực hiện chủ trương của Nhà nước về xây dựng vùng kinh tế mới, phát triển vùng nguyên liệu mía; nên cần được áp dụng mức hỗ trợ tương đương giá trị bồi thường đất với trường hợp người có quyền sử dụng đất hợp pháp; bảo đảm phù hợp thực tế sử dụng đất và công sức khai phá, quản lý, sản xuất trong nhiều năm.

Với cây trồng trên đất, các hộ đề nghị được bồi thường 100% giá trị cây trồng hiện có theo giá tại thời điểm thu hồi. Việc xác định giá trị bồi thường cần căn cứ vào loại cây trồng thực tế, mật độ, năng suất và chi phí đầu tư sản xuất.

Bên cạnh đó, các hộ cũng đề nghị được xem xét áp dụng các chính sách hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất; hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm.

Liên quan vấn đề trên, trao đổi với Báo PLVN, bà Hồ Thanh Trúc, Chủ tịch UBND xã Định Quán cho biết, hiện xã đã nhận được đơn kiến nghị của người dân và bộ phận chuyên môn đang tiến hành xử lý theo quy định của pháp luật.

Luật sư (LS) Bùi Thị Lương (Đoàn LS TP Hà Nội) nhận định, để xác định các hộ dân được bồi thường hỗ trợ ra sao, cần xác định thời điểm giao khoán và tính liên tục của việc giao khoán. Căn cứ điểm a khoản 2 Điều 181 Luật Đất đai 2024; khoản 2 Điều 26 Nghị định 101/2024/NĐ-CP; người sử dụng đất nông nghiệp, lâm nghiệp có nguồn gốc từ đất được giao, giao khoán, khoán trắng, thuê đất, mượn của nông, lâm trường trước 1/2/2015 thì được công nhận quyền sử dụng đất theo hình thức Nhà nước giao đất không thu tiền đất. “Nếu lâm trường đã giao khoán liên tục cho các hộ dân từ những năm 1980 đến nay thì theo quy định, các hộ dân được công nhận quyền sử dụng đất đó và được bồi thường về đất”, LS Lương nêu quan điểm.

Việc xem xét bồi thường, hỗ trợ không chỉ căn cứ vào giấy tờ, mà còn căn cứ vào thực tế nguồn gốc đất, quá trình sử dụng ổn định, công sức khai phá, cải tạo của người trực tiếp sản xuất trên đất.

LS Lương nói: “Theo tôi, cơ quan thẩm quyền nên rà soát lại hồ sơ, tổ chức họp với người dân để xem xét lại thời gian giao khoán, hộ dân nào được giao khoán; từ đó có phương án bồi thường, hỗ trợ đúng quy định; tránh để xảy ra trường hợp người dân phải chịu thiệt thòi, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên”.

“Nguyện vọng của các hộ dân ấp Gia Canh 5 cần được các cơ quan chức năng xem xét, rà soát trên tinh thần khách quan, công khai, nhân văn. Một chính sách hỗ trợ phù hợp không chỉ giúp người dân ổn định cuộc sống sau thu hồi đất, mà còn góp phần củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai các dự án phát triển hạ tầng lớn trên địa bàn”, vẫn lời LS Lương.