Công nhận đạt chuẩn chất lượng giáo dục: ’8 bỏ làm 10’

“Thước đo” chất lượng giáo dục đã “co giãn”, lại thêm “cách đo” mang đậm tính “thoả hiệp”, liệu kết quả kiểm định chất lượng giáo dục Việt Nam có đủ thuyết phục trước xã hội?

SV Trường ĐH Kiến trúc TP.HCM trong một buổi thực hành. Ảnh: An Bang.

“Cha thương con” nên phải “8 bỏ làm 10”

Thực tế, tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục của 20 trường đại học đầu tiên của Việt Nam trong 2 năm 2006, 2007 và 20 trường đại học tiếp theo trong năm 2009 cho thấy: về cơ bản, kiểm định chất lượng giáo dục của Việt Nam hiện nay là kiểu “cha đánh giá con”.

Bộ Giáo dục và Đào tạo  (GD&ĐT) tự ban hành tiêu chuẩn, tự tổ chức quá trình đánh giá, tự mời chuyên gia đánh giá, tự mời phản biện kết quả đánh giá, và xét cho cùng dù có thể có sự tham gia của chuyên gia quốc tế Hà Lan hay Mỹ như đã thấy trong những lần vừa qua thì đó cũng chỉ là “làm màu cho đẹp”.

Còn về bản chất, kiểu tổ chức kiểm định chất lượng “vừa đá bóng, vừa thổi còi” đó là kiểu “cha đánh giá con”.

Câu nói dân gian “con dại, cái mang” lại tiếp tục đúng trong trường hợp này.

Bộ GD&ĐT sẽ chịu búa rìu dư luận thế nào nếu xảy ra kịch bản nhiều trường “con” của mình không đạt yêu cầu của chuẩn chất lượng?

Khó lòng có thể làm chuyện “vuốt đuôi dư luận” nếu xảy ra kịch bản đó.

Vậy nên, bộ tiêu chuẩn kiểm định đã đặt ra những “mức sào” thấp cho cuộc thi “nhảy cao” này.

Cái “mức sào” thấp ấy đã thể hiện rõ trong những bất cập của bộ tiêu chuẩn kiểm định mà bài viết trước đã phân tích.

Có đến 20% số tiêu chí đưa ra những yêu cầu không mấy liên quan đến việc giải “bài toán chất lượng”.

Có những tiêu chí mà để chứng minh đạt yêu cầu thì các trường chỉ cần chìa ra một vài văn bản hành chính làm minh chứng.

Những tiêu chí dễ dãi và ít liên quan ấy lại được xếp ngang hàng với những tiêu chí “sống còn” của vấn đề chất lượng giáo dục.

Và sau đó, quy định về việc công nhận đạt chuẩn có thể làm những người tìm hiểu vấn đề này “ngã ngửa”: các trường chỉ cần đạt 80% số tiêu chí, tức là chỉ cần đạt 49 trong tổng số 61 tiêu chí quy định, thì sẽ được xem là ĐẠT chuẩn chất lượng.

Thế, không rõ ràng đã thoả hiệp kiểu “8 bỏ làm 10” là gì?!

Quy định hiện hành không hề nhận diện các tiêu chí “sống còn” và đặt trọng số cho các tiêu chí đó. Tức là không hề quy định những tiêu chí nào là những tiêu chí không được phép có “điểm liệt”.

Các trường có quyền “dàn hàng ngang” 61 tiêu chí, rồi cho phép mình được “vi phạm” 12 tiêu chí trong số đó mà vẫn cứ an toàn được công nhận là đạt mức tiêu chuẩn kiểm định.

Vậy nếu 12 tiêu chí được quyền không đạt đó đều là những tiêu chí “sống còn” đối với vấn đề chất lượng thì sao?

Có thể là trên thực tế kịch bản này khó xảy ra, nhưng xét về nguyên lý thiết kế quy trình và tiêu chuẩn đánh giá, rõ ràng cách làm hiện nay mang đậm tính thoả hiệp.

“Trộn” các tiêu chí dễ vào các tiêu chí khó, trộn các tiêu chí ít liên quan vào các tiêu chí “sống còn” của bài toán chất lượng, rồi lại cho phép công nhận chất lượng cho các trường kiểu “bỏ 8 làm 10” như vừa nói thì có phải chưa kiểm định mà đã muốn các trường phải đạt chuẩn hết hay không?

Sao không tư duy ngược lại, rút bớt số tiêu chí, tập trung vào những tiêu chí “sống còn” và đích thực liên quan đến bài toán chất lượng giáo dục, xây dựng mức đo thật rõ ràng và dứt khoát để kết quả kiểm định khi được công bố sẽ được xã hội thừa nhận một cách “tâm phục khẩu phục”?

Nếu có trường không đạt chuẩn kiểm định thì Bộ sẽ làm gì?

Chuyện lùm xùm mở trường ĐH ở Bình Thuận tự nó đã cho thấy Bộ GD&ĐT đã chuẩn bị sẵn cho kịch bản “mở trường” nhưng chưa hề chuẩn bị gì cho kịch bản “đóng trường”.

Kiểu gì thì đại học Phan Thiết cũng tiếp tục tồn tại đó thôi! Bộ trưởng nói muốn “đóng trường” thì cũng phải có quy trình.

Chuyện đó không sai, chỉ có chỗ đáng bàn là sao Bộ không chuẩn bị quy trình “đóng trường” ngay khi làm quy trình “mở trường”.

Viện dẫn kinh nghiệm này vào chuyện kiểm định chất lượng, liệu Bộ GD&ĐT đã chuẩn bị cho kịch bản ứng xử với các trường ngộ nhỡ các trường này không đạt chuẩn kiểm định chất lượng chưa?

Người học dở dang ở những trường đó sẽ đi về đâu, giảng viên của những trường đó sẽ làm gì, những trường đó có tiếp tục hoạt động không, có khung thời gian cho trường đó khắc phục và cải tiến không?

Hay chỉ mới có những lời “răn đe” kiểu như sẽ không duyệt chỉ tiêu tuyển sinh, sẽ không cấp ngân sách,…

Thế thì vẫn chỉ là “đi một bước tính một bước”, chẳng thể nào chạm tay được vào văn hoá chất lượng thật sự.

Và thái độ không làm rõ các kịch bản “hậu kiểm định” cũng có thể xem là thái độ thoả hiệp để tìm cách “bỏ chín làm mười” khi có thể.

Nếu không thay đổi tư duy về quản lý chất lượng, giáo dục đại học Việt Nam khó lòng có thể chứng minh được giá trị một cách thuyết phục trước xã hội kể cả khi đã dồn công sức cho câu chuyện kiểm định chất lượng.

Sắp đến đây, khi mà câu chuyện kiểm định chất lượng “lan truyền” xuống đến các cấp trường thấp hơn (cao đẳng, trung cấp, trung học phổ thông,…) thì e rằng “căn bệnh thoả hiệp” “chín bỏ làm mười” này có thể sẽ trở nên trầm trọng hơn, và tất nhiên hậu quả sẽ rất khó lường.

Theo Vietnamnet