Cộng đồng quản lý rầy và các bệnh do vi rút hại lúa: Hiệu quả từ mô hình

Hai vụ sản xuất gần đây, nông dân Hải Phòng thường xuyên phải đối mặt với bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá và lùn sọc đen hại lúa. Đây là bệnh do vi rút gây ra và rầy nâu, rầy lưng trắng là vật môi giới truyền bệnh. Để giảm nỗi lo do các bệnh này gây nên, vụ mùa năm nay, lần đầu tiên Chi cục bảo vệ thực vật Hải Phòng triển khai mô hình “Cộng đồng quản lý rầy và các bệnh do vi rút hại lúa do rầy làm môi giới lây truyền”. Thôn Kinh Điền, xã Tân Viên, huyện An Lão là địa phương được Chi cục lựa chọn làm điểm đầu tiên. Kết quả bước đầu từ mô hình này đã mở ra hướng mới cho việc quản lý, phòng trừ rầy các loại, giảm nguy cơ bùng phát các bệnh do vi rút gây hại trên lúa. Mô hình này càng có ý nghĩa khi toàn thành phố đang dồn sức phòng trừ rầy nâu cứu hơn 3000 ha lúa mùa cuối vụ.

Nông dân xã Tân Viên (An Lão) phun thuốc trừ sâu bảo vệ lúa.                                                                                            Ảnh: Trường Giang

Mô hình được triển khai thực hiện trên diện tích 10 ha tại thôn Kinh Điền với 3 giống lúa: Bắc thơm số 7, hương thơm, khang dân 18 theo quy trình thâm canh lúa cải tiến. Thôn có 120 hộ nông dân trong vùng sản xuất được tham gia mô hình. Để mô hình được triển khai hiệu quả, thôn và Chi cục Bảo vệ thực vật tổ chức điều tra tình hình sản xuất, thâm canh lúa trong khu vực, diễn biến dịch hại trên cây trồng ở địa phương, chọn hộ nông dân tham gia các quy trình thực nghiệm và tại diện tích đối chứng. Tại đây, nông dân trong vùng thực nghiệm được tập huấn, tiếp thu kỹ thuật thâm canh lúa cải tiến, các nội dung mà mô hình đề ra, đặc biệt thực hiện nghiêm túc việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo phương thức “4 đúng”. Đặc biệt, đối với trừ rầy, nông dân chỉ dùng thuốc 1 lần đầu vụ bằng thuốc nội hấp và 1 lần cuối vụ bằng thuốc tiếp xúc.
Ông Đặng Viết Tuyền, Chủ nhiệm HTX nông nghiệp Kinh Điền, xã Tân Viên (An Lão), cho biết: “Trước đây, nông dân chúng tôi thường bón quá nhiều phân đạm, bón phân không cân đối, gieo sạ quá dày và giống không đạt chất lượng, sử dụng quá nhiều loại thuốc trừ sâu bệnh/vụ và sử dụng thuốc khi chưa thật cần thiết. Khi tham gia mô hình này, chúng tôi đã đã tiếp cận được phương pháp canh tác lúa cải tiến đó là cấy mạ non mật độ thưa, giảm được lượng giống gieo sạ, bón phân cân đối, giảm lượng phân đạm, giảm số lần và công phun thuốc trừ sâu bệnh, quản lý được rầy và bệnh lùn sọc đen nhưng vẫn bảo đảm được năng suất. Quan trọng nhất là nông dân học tập và rút ra được ở mô hình “Cộng đồng quản lý rầy và các loại bệnh do vi rút gây ra mà rầy là môi giới di truyền” là không thể tiêu diệt hết sâu hại trên đồng ruộng bằng biện pháp hoá học, mà phải biết kết hợp nhiều biện pháp như: Làm đất, sạ giống với mật độ thích hợp, sử dụng giống tốt, bón phân cân đối… để khống chế sâu bệnh hại đến mức thấp nhất mà hiệu quả kinh tế tăng nhờ giảm chi phí về phân bón, thuốc trừ sâu bệnh, thuốc trừ cỏ và công phun thuốc. Cụ thể: mật độ cấy giảm từ 10 đến 15 khóm/m2, số dảnh trên khóm cũng giảm từ 2 đến 3 dảnh so với phương pháp cấy truyền thống. Với mô hình này, nông dân đã giảm được 1 lần bón thúc đạm, ngoài ra hộ tham gia mô hình còn biết sử dụng Ka li hợp lý trong thâm canh lúa, giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật từ 3 đến 4 lần/vụ. Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp quản lý sâu bệnh, nên dù cánh đồng áp dụng mô hình có nhiều loại sâu bệnh phát sinh nhưng mật độ không cao.  Bà con đã quản lý tốt các đối tượng dịch hại nên rầy nâu, rầy lưng trắng và bệnh lùn sọc đen không thấy xuất hiện. Hầu hết các lao động chính ở Tân Viên đi làm ăn xa nên việc đồng áng chủ yếu là do phụ nữ gánh vác, việc quản lý được các loại sâu bệnh gây hại đã giảm cho chị em gánh nặng khi phải mang bình đi phun thuốc trừ sâu làm ảnh hưởng đến sức khoẻ và môi trường.”
Trên cơ sở đánh giá hiệu quả của mô hình cộng đồng quản lý rầy và các bệnh do vi rút hại lúa do rầy làm môi giới lây truyền, ngành Nông nghiệp-PTNT sẽ nhân rộng trong những vụ tới. Mô hình được triển khai đã giúp nâng cao nhận thức, năng lực cho cán bộ kỹ thuật, lãnh đạo các địa phương và nhân dân về nguyên nhân gây nên sự bùng phát của rầy; từ đó xây dựng chiến lược, các biện pháp quản lý rầy và các bệnh vi rút do rầy là môi giới gây ra trên cơ sở duy trì sự cân bằng sinh thái đồng ruộng.

Hoàng Lộc