Công chức gây thiệt hại, Nhà nước phải bồi thường

Tại báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do Chủ nhiệm Uỷ ban pháp luật của Quốc hội Nguyễn Văn Thuận trình bày chiều 21/5, Ủy ban thường vụ Quốc hội đề nghị Nhà nước phải bồi thường cả các trường hợp người thi hành công vụ thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn và gây thiệt hại.

3 lĩnh vực Nhà nước phải bồi thường khi công chức không thực hiện nhiệm vụ

Qua thảo luận, Ủy ban thường vụ Quốc hội tán thành tán thành phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật trình Quốc hội cho ý kiến, theo đó quy định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong ba lĩnh vực là quản lý hành chính, thi hành án và tố tụng, nhưng đề nghị quy định cụ thể các trường hợp được bồi thường, căn cứ và nguyên tắc bồi thường, trình tự, thủ tục giải quyết bồi thường và mức bồi thường. 

Ủy ban thường vụ Quốc hội cho rằng, trên thực tế, hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ rất đa dạng, có thể làm không đúng quy định của pháp luật hoặc pháp luật quy định không được làm nhưng vẫn làm hoặc không có quy định của pháp luật nhưng vẫn làm hoặc không làm cho dù pháp luật có quy định. Do vậy, dự thảo Luật bổ sung quy định hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây thiệt hại là hành vi không thực hiện hoặc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn  không đúng theo quy định.

Về hành vi không hành động của người thi hành công vụ, Uỷ ban thường vụ Quốc hội thấy rằng, việc quy định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong trường hợp cán bộ, công chức không hành động mà gây thiệt hại tuy có mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, nhưng nếu không quy định sẽ không thể hiện đầy đủ trách nhiệm của Nhà nước đối với công dân, làm cho cán bộ, công chức thiếu tích cực trong thi hành công vụ, thậm chí có thể không thực hiện. Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu lực, hiệu quả của nền công vụ, đến uy tín của Nhà nước.

Quốc hội thảo luận ở hội trường chiều 21/5

Tuy nhiên, để phù hợp với thực tế và bảo đảm tính khả thi, UBTVQH đề nghị quy định các trường hợp người thi hành công vụ không thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn mà gây thiệt hại thì phải bồi thường trong một số trường hợp nhất định. Cụ thể là: Trong quản lý hành chính là các hành vi: không cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy chứng nhận đầu tư, Giấy phép và các giấy tờ có giá trị như giấy phép, văn bằng bảo hộ cho đối tượng có đủ điều kiện. Trong thi hành án dân sự là các hành vi: không ra các quyết định về thi hành án như quyết định thi hành án, cưỡng chế thi hành án, hoãn thi hành án, áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án, tạm đình chỉ, đình chỉ thi hành án,…và không tổ chức thi hành các quyết định này. Trong thi hành án hình sự là hành vi không thực hiện quyết định hoãn thi hành án đối với người bị kết án, quyết định tạm đình chỉ thi hành án phạt tù.

Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm quản lý về công tác bồi thường, trách nhiệm bồi thường trong hoạt động tố tụng hình sự;  trong hoạt động tố tụng dân sự, tố tụng hành chính ; trong hoạt động thi hành án.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng quy định trình tự, thủ tục giải quyết bồi thường trong hoạt động tố tụng, thi hành án; quy định mức bồi thường thiệt hại, kinh phí bồi thường và thủ tục chi trả cũng như trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ...

Chỉ gây thiệt hại mới tính chuyện bồi thường

Thảo luận tại hội trường chiều nay, nhiều đại biểu tán thành với những sửa đổi bổ sung đã được đưa vào dự thảo Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trình Quốc hội. Tuy nhiên, một số đại biểu còn băn khoăn về phạm vi bồi thường, trách nhiệm bồi thường của một số cơ quan cụ thể cũng như về cơ chế giải quyết bồi thường.

ĐB Đinh Xuân Thảo (Kiên Giang) khẳng định việc ban hành Luật này vừa góp phần để ổn định tình hình chính trị, kinh tế, xã hội của nước ta; vừa góp phần quan trọng đảm bảo yêu cầu hội nhập quốc tế. Tuy nhiên thách thức lớn khi Luật được thông qua gánh nặng đối với ngân sách Nhà nước.

Về phạm vi trách nhiệm bồi thường, ĐB Thảo cho biết ở các nước thì mức độ cũng khác nhau, có nước yêu cầu là bồi thường kể cả 3 lĩnh vực: lập pháp, hành pháp và tư pháp nhưng đa số đều chỉ có tập trung bồi thường vào hai lĩnh vực là hành pháp và tư pháp và chúng ta cũng theo mô hình thứ hai.

"Trong từng lĩnh vực thì cũng phải mở dần ra chứ không thể cùng một lúc nói là tất cả mọi cái vi phạm, sai phạm mà xảy ra thì đều phải bồi thường cả, làm được như thế rất tốt, nhưng khả năng, thách thức ở đây là đối với ngân sách của Nhà nước cũng mức độ. Cho nên tôi thấy như trong dự thảo đã quy định một số lĩnh vực vi phạm hành vi cụ thể nhưng sau đó vẫn có mở là phù hợp"- ĐB Thảo nói.

Đồng quan điểm này, ĐB Nguyễn Bá Thuyền  (Lâm Đồng ) cho rằng nếu chúng ta chỉ quy định 11 hành vi thì rõ ràng sẽ bất bình đẳng, vì có thể có những hành vi khác mà chúng ta chưa lường trước được và như vậy thì có thể có sai nhưng không phải bồi thường.

Thảo luận về quản lý công tác bồi thường, ĐB Nguyễn Bá Thuyền  cho rằng không cần thiết phải phát sinh ra một cơ quan quản lý về bồi thường bởi trong lĩnh vực hành chính một ngày cả nước có thể phạt hàng nghìn quyết định hành chính nhưng không có một cơ quan nào quản lý Nhà nước về lĩnh vực này, vẫn cứ được. Còn việc này chỉ phát sinh khi có yêu cầu bồi thường thì cơ quan nào bồi thường mà thương lượng không thành thì kiện ra tòa án, không nhất thiết phải thành lập một cơ quan quản lý Nhà nước về bồi thường.

Một trong những bổ sung quan trọng ở dự luật lần này là việc công chức không thi hành nhiệm vụ nhưng gây thiệt hại thì Nhà nước vẫn phải bồi thường. Bàn về vấn đề này, ĐBVũ Duy Hòa (Thanh Hoá) cho rằng điều kiện cần và đủ để xác định trách nhiệm bồi thường là có hành vi vi phạm pháp luật hoặc đã làm oan, đã gây ra thiệt hại về mặt vật chất hoặc tinh thần cho công dân hay tổ chức trong trường hợp có hành vi vi phạm pháp luật.

"Nếu không gây ra thiệt hại thì không xác định trách nhiệm bồi thường, chỉ có hành vi vi phạm pháp luật gây ra thiệt hại mới phải bồi thường. Đối với trường hợp mặc dù không có hành vi vi phạm pháp luật, nhưng đã làm oan cho cá nhân, tổ chức cũng cần xác định trách nhiệm bồi thường" - ĐB Hoà nói.

Cũng theo ĐB này, không nên quy định trách nhiệm bồi thường của Viện kiểm sát khi phê chuẩn các quyết định của cơ quan điều tra. Vì Viện kiểm sát chỉ phê chuẩn trên cơ sở hồ sơ, tài liệu báo cáo của cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát không có thẩm quyền tự điều tra để xác định tính hợp pháp của hoạt động điều tra, lại càng không có thẩm quyền kiểm soát hoạt động trinh sát của cơ quan công an.

Về cơ chế giải quyết bồi thường,  ĐB Võ Thị Thuý Loan (Tiền Giang) cho rằng dự thảo Luật chưa tiến bộ, chưa tạo thuận lợi cho người dân - người được luật này bảo vệ. Cụ thể là dự luật vẫn tiếp tục hạn chế quyền về mặt tố tụng đối với người bị thiệt hại, nếu như họ muốn sử dụng ngay lần đầu phương thức khởi kiện ra tòa án trong trường hợp họ đã có được văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ.

Dự kiến sáng mai, 22/5, Chính phủ sẽ trình bày 3 tờ trình và Uỷ ban TVQH sẽ trình bày báo cáo thẩm tra của 3 dự án Luật sửa đổi bổ sung Luật đất đai; Luật Sở hữu trí tuệ; Luật di sản văn hoá.

Nguồn: VnMedia