Công bố quyết định thành lập Khu bảo tồn loài - Sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng

Lễ công bố được Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình tổ chức tại Khu du lịch Tam Chúc, phường Tam Chúc. Ông Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình dự buổi lễ.

Cùng dự có ông Trần Anh Dũng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; ông Đinh Văn Tiên, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường; đại diện các cơ quan chuyên môn, tổ chức bảo tồn trong nước và quốc tế, nhà khoa học, chuyên gia cùng chính quyền, cộng đồng dân cư địa phương.

Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng được thành lập theo Quyết định số 3343/QĐ-UBND ngày 10/9/2026 của UBND tỉnh Ninh Bình. Tổng diện tích quy hoạch 3.182ha, nằm trên địa bàn các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy.

Khu vực này bao gồm dải núi đá vôi có giá trị cao về cảnh quan, địa chất và đa dạng sinh học, đồng thời là sinh cảnh tự nhiên đặc biệt quan trọng của Voọc mông trắng, tên khoa học Trachypithecus delacouri.

Voọc mông trắng là loài linh trưởng đặc hữu, chỉ phân bố tại Việt Nam, được phát hiện lần đầu năm 1930. Loài này hiện được xếp ở mức cực kỳ nguy cấp trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế, đồng thời thuộc nhóm 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới.

Trong những năm 1990, Voọc mông trắng còn khoảng 16 quần thể biệt lập với tổng số khoảng 300 cá thể. Đến nay, nhiều quần thể đã biến mất, chỉ còn 5 quần thể sinh sống ngoài tự nhiên với tổng số ước tính khoảng 500 cá thể. Ninh Bình hiện là nơi sinh sống của hơn 90% số cá thể Voọc mông trắng còn lại trong tự nhiên.

Khu bảo tồn được thành lập nhằm bảo vệ, phục hồi và phát triển hệ sinh thái rừng núi đá vôi; bảo tồn các loài động vật, thực vật đặc hữu, nguy cấp, quý, hiếm, trong đó trọng tâm là quần thể Voọc mông trắng. Đây cũng là giải pháp góp phần duy trì chức năng sinh thái, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững tại khu vực.

Theo quy hoạch, Khu bảo tồn được chia thành 3 phân khu chức năng. Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt có diện tích 1.807,4ha, giữ vai trò bảo tồn nguyên trạng các sinh cảnh cốt lõi và hạn chế tối đa sự can thiệp của con người.

Phân khu phục hồi sinh thái rộng 1.358,8ha, tập trung triển khai các giải pháp tái sinh rừng, cải thiện chất lượng môi trường và mở rộng không gian sinh sống cho đàn Voọc. Phân khu dịch vụ - hành chính có diện tích 15,8ha, phục vụ công tác quản lý, điều hành, nghiên cứu khoa học và các hoạt động hỗ trợ bảo tồn.

Những năm gần đây, quần thể Voọc mông trắng tại khu vực Kim Bảng đã ghi nhận một số tín hiệu tích cực về sinh sản và duy trì đàn. Kết quả này có sự đóng góp của chính quyền địa phương, lực lượng kiểm lâm, cộng đồng dân cư và các tổ chức bảo tồn.

Tuy nhiên, sinh cảnh của loài vẫn chịu nhiều áp lực từ hoạt động khai thác đá, xây dựng hạ tầng và những tác động về sinh kế tại khu vực vùng đệm. Việc thành lập khu bảo tồn và giao Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình trực tiếp quản lý được kỳ vọng khắc phục tình trạng quản lý phân tán, hình thành cơ chế bảo vệ đồng bộ, lâu dài.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Trần Anh Dũng đánh giá cao nỗ lực của Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm và Lâm nghiệp tỉnh cùng các cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư trong công tác bảo vệ quần thể Voọc mông trắng.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, việc thành lập Khu bảo tồn Kim Bảng là bước cụ thể hóa Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia và chủ trương phát triển bền vững, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị khẩn trương triển khai phương án quản lý rừng đã được phê duyệt; tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ để theo dõi từng đàn Voọc và giám sát diễn biến tài nguyên rừng.

Chính quyền các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy có trách nhiệm phối hợp với lực lượng kiểm lâm tăng cường tuần tra, bảo vệ rừng, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Công tác tuyên truyền cần được đẩy mạnh, gắn bảo tồn với xây dựng sinh kế ổn định, bền vững cho người dân vùng đệm.

Các sở, ngành được yêu cầu kiểm soát chặt hoạt động xây dựng, khai thác khoáng sản tại khu vực giáp ranh, không để chia cắt sinh cảnh; đồng thời lồng ghép các chương trình, nguồn lực nhằm bảo vệ và phát triển rừng.

Khu bảo tồn Kim Bảng được xác định là hợp phần cốt lõi trong không gian di sản Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc, hiện nằm trong hồ sơ đang được UNESCO xem xét, đánh giá. Vì vậy, tỉnh yêu cầu quá trình bảo tồn, nghiên cứu và chuẩn bị hồ sơ phải được triển khai bài bản, khoa học, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Trung ương và địa phương.

Lãnh đạo tỉnh Ninh Bình kêu gọi các nhà khoa học, tổ chức bảo tồn, doanh nghiệp và cộng đồng tiếp tục đồng hành, góp phần bảo vệ Voọc mông trắng cùng hệ sinh thái núi đá vôi đặc hữu, biến giá trị đa dạng sinh học thành nguồn lực cho phát triển xanh và bền vững.