Còn nhiều điểm nghẽn trong cải cách thủ tục hành chính

Dành trọn 1 ngày nghe và thảo luận về cải cách hành chính, các đại biểu Quốc hội ghi nhận một số kết quả đạt được, nhưng cũng nêu bật nhiều điểm nghẽn cần giải quyết xoay quanh 4 lĩnh vực “ nóng” nhất hiện nay bao gồm: đất đai, nhà ở, xây dựng nhà ở, thuế, hải quan…

Thủ tục nhiêu khê
Báo cáo kết quả giám sát “Việc thực hiện cải cách thủ tục hành chính (TTHC) trong một số lĩnh vực liên quan trực tiếp đến công dân và doanh nghiệp theo Chương trình tổng thể cải cách hành chính Nhà nước giai đoạn 2001 - 2010” của Ủy ban Thường vụ Quốc hội nêu rõ nhiều thủ tục nhiêu khê mà người dân và doanh nghiệp phải gánh chịu. Cụ thể, trong lĩnh vực đất đai, việc thực hiện TTHC ở nhiều địa phương chưa tuân thủ đúng quy định như: yêu cầu nộp thêm nhiều giấy tờ không cần thiết, trái quy định của pháp luật (như nộp bản sao sổ hộ khẩu, giấy chứng minh nhân dân, sơ đồ thửa đất; thủ tục đăng ký biến động vẫn phải nộp đơn xin cấp GCN, văn bản xác minh việc chấp hành pháp luật đất đai...).

Công chức hành chính cần phải thạo việc – một trong những yêu cầu cấp thiết của việc cải cách hành chính. Trong ảnh: Người dân đến làm thủ tục hành chính tại bộ phận một cửa phường Thượng Lý, quận Hồng Bàng.                                        Ảnh: Duy Thính

Việc tiếp nhận hồ sơ thiếu kiểm tra, hướng dẫn đầy đủ nên có tình trạng hồ sơ không bảo đảm yêu cầu, vẫn tiếp nhận, dẫn đến người dân, doanh nghiệp đi lại nhiều lần do bổ sung hoặc làm lại hồ sơ; một số địa phương thực hiện thêm một số thủ tục trùng lặp gây lãng phí, bất bình trong xã hội và cơ quan quản lý cấp trên không nắm được thông tin để xử lý. Quy định cấp một GCN quyền sử dụng đất, sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất nhằm tạo thuận lợi cho người dân, song trên thực tế cũng phát sinh những vướng mắc, cụ thể: việc cấp GCN quyền sử dụng đất không thể thực hiện đồng thời với chứng nhận về quyền sở hữu nhà ở (do nhà ở được xây dựng sau); hồ sơ đăng ký quyền sở hữu nhà ở cũng  phức tạp. Quy trình giải quyết kéo dài, trách nhiệm không rõ. Chẳng hạn, do Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất không xác định được tình trạng nhà ở, quy mô, loại nhà ở và những vấn đề có tính chất kỹ thuật liên quan đến nhà ở để thực hiện việc đăng ký, nên phải qua cơ quan quản lý nhà ở thông qua việc gửi phiếu lấy ý kiến của cơ quan này. Thực tế cho thấy, người dân không mặn mà với việc đăng ký sở hữu nhà ở.
Trong lĩnh vực xây dựng nhà ở, theo quy định tại Điều 63 của Luật Xây dựng, hồ sơ xin cấp GPXD gồm 3 loại giấy tờ là đơn xin cấp GPXD, bản vẽ thiết kế xây dựng công trình và giấy tờ về quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, có địa phương còn quy định thêm một số loại giấy tờ trái với quy định của Luật Xây dựng, cụ thể là: cam kết chịu trách nhiệm đối với việc hư hỏng các công trình liền kề, lân cận; phương án phá dỡ công trình do tổ chức tư vấn đủ năng lực được chủ đầu tư ký xác nhận; có hợp đồng thuê nhà, hợp đồng thế chấp và văn bản chấp nhận của chủ sở hữu nhà cho thuê hoặc của tổ chức, cá nhân nhận thế chấp… Có trường hợp việc cấp GPXD gặp khó khăn  do văn bản của cấp dưới không thống nhất với văn bản của cấp trên. Chẳng hạn, Quyết định số 79/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội quy định những lô đất có diện tích nhỏ hơn 15m2, chiều dài hoặc chiều rộng nhỏ hơn 3m thì không được cấp phép xây dựng. Nhưng trong Quy chuẩn xây dựng Việt Nam do Bộ Xây dựng ban hành quy định đối với nhà ở liền kề cải tạo phải có diện tích đất tối thiểu là 25m2 với chiều dài, chiều rộng không dưới 2,5m.
Trong quá trình thực hiện TTHC thuế còn những khâu chưa sử dụng số liệu thông tin cơ bản của từng doanh nghiệp để áp dụng nhiều lần trong quá trình thực hiện, mà phải kê khai, báo cáo số liệu, thông tin cơ bản lặp đi lặp lại trong từng thủ tục; nhiều thủ tục chưa được liên thông giữa các cơ quan chức năng cũng như khâu này có giá trị để áp dụng cho khâu sau. Bên cạnh đó, những quy định về điều kiện để được miễn, giảm thuế chưa được cụ thể, rõ ràng, nên việc xem xét giải quyết trên thực tế cũng vướng mắc. Tình trạng thiếu quy định cụ thể về thời hạn và trường hợp được lập hồ sơ hoàn thuế dễ làm nảy sinh hiện tượng tiêu cực trong việc hoàn thuế. Việc thực hiện cơ chế một cửa liên thông trong thực hiện các khoản thu về đất đai có nhiều vướng mắc trong quá trình phối hợp thực hiện, nhất là việc quy định chức năng, quyền hạn của các ngành chưa rõ ràng trong một số TTHC, ví dụ như xác định nghĩa vụ tài chính đối với các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất.

10 năm thực hiện,  năm thực chất
Theo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cải cách TTHC được xác định là một nội dung quan trọng, là khâu đột phá của cách cải hành chính. Công tác cải cách TTHC tuy đã qua 10 năm thực hiện, nhưng thực chất mới chỉ thực hiện từ khi triển khai Đề án 30 (tháng 7- 2008). Kết quả thực hiện cải cách TTHC trong thời gian qua nhìn chung chưa đạt được yêu cầu đề ra theo Chương trình tổng thể cải cách hành chính.  Trong một số lĩnh vực  còn nhiều TTHC rườm rà, chồng chéo, chưa hợp lý, gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp.
Việc thực hiện cải cách TTHC tại các địa phương, đơn vị mặc dù đã có chương trình, kế hoạch, nhưng chưa tạo được bước đột phá mạnh mẽ. Có loại TTHC hợp pháp nhưng không hợp lý, chưa phù hợp với thực tế, kể cả những “giấy phép con” do các cơ quan quản lý tự quy định; còn tình trạng ban hành văn bản chứa quy phạm pháp luật, trong đó có những quy định không phù hợp cả về thẩm quyền, hình thức và nội dung theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Mô hình cải cách hành chính theo cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông” ở một số nơi còn lúng túng, chưa thực sự hợp lý trong một số lĩnh vực; sự phối hợp giữa các cấp, các ngành chưa nhất quán, thiếu đồng bộ; thời gian giải quyết vẫn  dài ở một số thủ tục; trụ sở làm việc, cơ sở vật chất một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao.
Việc thực hiện hiện đại hóa, ứng dụng công nghệ thông tin vào giải quyết TTHC hạn chế về kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị, về nguồn nhân lực, mới chỉ được thực hiện ở một số địa phương, đơn vị và trong một số hoạt động; nhiều TTHC  còn phải thực hiện thủ công, tốn nhiều thời gian và nhân lực. Công tác thông tin, tuyên truyền Chương trình tổng thể cải cách hành chính về kết quả thực hiện  chưa thiết thực nên chưa tạo được sự đồng thuận cao của xã hội.
Nguyên nhân chính của tình trạng trên được chỉ rõ là do thói quen quản lý theo cơ chế tập trung quan liêu (xin - cho) và động chạm đến lợi ích cục bộ của nhiều cơ quan và của cán bộ, công chức. Vì vậy, vấn đề quan trọng là quản lý Nhà nước cần đổi mới, không nên đặt ra những thủ tục không cần thiết hoặc là nghĩ thay, làm thay trách nhiệm của người dân hoặc làm hạn chế quyền của người dân. Thay vào đó, cần phải ban hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật và tạo ra cơ sở pháp lý để mọi cá nhân, tổ chức chấp hành. Từ đó hướng dẫn thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm thì hiệu quả sẽ cao hơn.

Thanh Hiệp