Còn lâu mới có xe hơi “Made in Việt Nam”

Là một trong các ngành quan trọng để đánh giá tiềm lực kinh tế của một quốc gia, công nghiệp xe hơi càng chứng tỏ tính đúng đắn của triết lý rằng muốn và có thể không phải lúc nào cũng đi với nhau. Thực tế trong hơn 10 năm qua cho thấy Việt Nam cũng rất muốn làm xe hơi, cũng có những định hướng và chiến lược cụ thể, nhưng việc thực hiện thì chưa thể, và cũng chưa biết đến bao giờ mới có thể.

Phát biểu trong buổi “Hội thảo về Phương tiện Giao thông và Công nghiệp Phụ trợ” lần thứ 3 tổ chức tại Hà Nội ngày 22/08/07, một số chuyên gia bi quan nhận định đến năm 2020 (cái mốc mục tiêu để Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp), sẽ vẫn chưa có khái niệm làm xe con ở Việt Nam. Cũng xuất phát từ quan điểm của các chuyên gia, mỗi nước cần phải hội tụ được 4 điều kiện cơ bản để có thể phát triển công nghiệp ôtô, đó là công nghệ, con người, thị trường, và hạ tầng giao thông.

Nhiều ý kiến đặt ra là vậy chúng ta đã có được những điều kiện nào rồi? Xin được nói tóm tắt bức tranh toàn cảnh của Việt Nam: về mặt công nghệ (gồm công nghệ vật liệu đầu vào, công nghệ đúc, dập, khuôn…) thì chúng ta còn rất yếu. Một chiếc xe hơi bao gồm khoảng 20.000 đến 30.000 chi tiết, thì sản các doanh nghiệp trong nước mới chỉ cung ứng được với số lượng linh kiện đếm được trên đầu ngón tay. Về con người, hầu hết lao động đều “việc cuốc, việc cày, việc bừa, việc cấy, tay vốn quen làm”. Việc đào tạo nhân lực chuyên môn cũng còn có nhiều bất cập, kể cả trong trường đại học. Về thị trường, để có một thị trường xe hơi đúng nghĩa, mức tiêu thụ hàng năm phải đạt 500.000 xe trở lên. Trong khi đó, doanh số tiêu thụ xe ở Việt Nam trong mấy năm gần đây mới chỉ duy trì ở mức xung quanh 40.000 chiếc, chưa được một phần mười. Và cuối cùng là về hạ tầng giao thông (cầu, đường, bến bãi…) thì chẳng cần bàn cãi nhiều ai cũng biết, trừ khi chẳng bao giờ dắt xe đi đâu.

Đến đây, người ta mới sực tỉnh hóa ra là chúng ta chưa có một điều kiện nào trong 4 điều kiện nêu trên, vậy thì làm sao mà phát triển được nền công nghiệp xe hơi khi chẳng có gì trong tay. Một số ý kiến đã đặt ngược lại vấn đề rằng tại sao Việt Nam với dân số 84 triệu người, tỷ lệ người dân sở hữu xe hơi hiện nay còn quá thấp (8 xe/1.000 dân) lại chưa có thị trường. Nguyên nhân cho vấn đề này thì nhiều, trong đó có cả những câu chuyện về giá (bàn mãi rồi), về thu nhập bình quân đầu người, về giao thông…

Vậy nền công nghiệp ô tô Việt Nam nên đi theo hướng nào?

Trả lời cho câu hỏi này của báo trí, PGS. TS. Phan Đăng Tuất – Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược Chính sách Công nghiệp, Bộ công nghiệp bày tỏ quan điểm rằng ôtô có thể được chia thành 4 nhóm: xe con, xe buýt, xe tải và xe chuyên dùng. Để đạt được các điều kiện phát triển nêu trên đối với xe bus hay xe tải đã là rất khó, với xe con lại càng xa vời. Nền công nghiệp xe con chắc phải đi sau một chặng dài, bởi xe con hội tụ những công nghệ khủng khiếp, vô cùng mỹ miều và tinh vi. Lĩnh vực mà chúng ta nên theo đuổi và tập trung phát triển là xe buýt và xe tải, hướng mà một số doanh nghiệp đã đi và đạt được những thành công đáng kể. Xuân Kiên hay Trường Hải là những bằng chứng hùng hồn cho hướng đi đó.

Chẳng lẽ tương lai cho công nghiệp xe hơi Việt Nam lại mịt mù như vậy? Âu cũng là lẽ thường tình mà chúng ta phải chấp nhận và nhìn nhận lại, bởi nếu theo đuổi khát vọng quá cao so với khả năng thì đạt được mục tiêu đặt ra là điều vô cùng khó khăn. Và thực tế cho thấy sau hơn một thập kỷ nhen nhúm, chúng ta mới chỉ có được cái gọi là “ngành công nghiệp may vá ôtô” mà thôi.

• Hoàng Nam