Cơ khí duyên hải- niềm tự hào của ngành công nghiệp Hải Phòng
Nhiều công nhân thành phố Cảng còn nhớ, trước ngày giải phóng, Hải Phòng có một xưởng sản xuất của cha con nhà tư bản Pháp tên là Robert, chuyên sản xuất các sản phẩm cơ khí. Ngày 13- 5-1955, Hải Phòng giải phóng, cha con Robert cuốn gói về nước. Ngày 5-10 năm ấy, những công nhân người Việt của xưởng Robert cũ tập hợp nhau lại, đứng ra thành lập tập đoàn sản xuất lấy tên là Duyên Hải với 28 công nhân, sản xuất các mặt hàng cơ khí phục vụ yêu cầu phát triển thành phố.
Tháng 6-1958, Uỷ ban hành chính thành phố Hải Phòng quyết định phát triển tập đoàn Duyên Hải thành xí nghiệp quốc doanh địa phương mang tên Nhà máy cơ khí Duyên Hải.
Trong phong trào thi đua thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, nhà máy cơ khí Duyên Hải lập nhiều thành tích, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, kế hoạch được giao. Cán bộ, công nhân viên nhà máy phát huy hàng trăm sáng kiến, cải tiến kỹ thuật tăng năng suất lao động từ 50%- 611%. Năm 1960, nhà máy được Hội đồng Chính phủ chuyển về trực thuộc Trung ương do Bộ Công nghiệp quản lý.
Vinh dự lớn đến với nhà máy, ngày 15-3-1961, Bác Hồ về thăm và nói chuyện với cán bộ, công nhân viên nhà máy. Cuối năm ấy, nhà máy về trước kế hoạch 75 ngày.Với những thành tích đạt được, nhà máy được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng nhất. Năm 1962 được Hội đồng Chính phủ tặng danh hiệu Lá cờ đầu của ngành công nghiệpppp. Suốt những năm sau đó, nhà máy liên tục hoàn thành vượt mức kế hoạch được giao và không ngừng phát triển. Một phong trào sôi nổi, học tập Nhà máy cơ khí Duyên Hải lấy tên là Sóng Duyên Hải được phát động cùng với một số đơn vị xuất sắc khác cờ ba nhất, sóng Duyên Hải, gió Đại Phongggg.
Từ chỗ nhà xưởng sản xuất chỉ có 1000 m2 với chức năng chủ yếu sửa chữa cơ khí, năm 1984, nhà máy có 3 khu vực sản xuất với diện tích rộng khoảng 20 ha, số cán bộ nhân viên lên đến hơn 2.000 người. Nhà máy đóng được tàu đánh cá 400 sức ngựa đầu tiên của Việt Nam, tàu vận tải pha sông biển 600 tấn, và hàng trăm tàu hút bùn HB16, chế tạo máy lạnh 10.000 - 75.000 kcal, máy nén khí 33 at, máy diezen thuỷ 22 và 33 sức ngựa, máy lốc tôn....Năm 1985, khu vực đóng tàu của nhà máy ở Bến Kiền tách thành Nhà máy đóng tàu Bến Kiền nên nhà máy cơ khí Duyên Hải chỉ còn hai khu vực chuyên sản xuất các sản phẩm cơ khí và thiết bị công nghiệp, trong đó, mặt hàng chủ lực là các hộp giảm tốc, phụ tùng tàu hút bùn, tàu đánh cá, máy lạnh, máy thuỷ, máy nén khí. Năm 1990, nhà máy mở rộng thêm phân xưởng sản xuất thép xây dựng.
Trong những năm đầu của nền kinh tế thị trường, nhà máy gặp nhiều khó khăn trong sản xuất- kinh doanh; trong tình trạng chung của ngành công nghiệp cơ khí chế tạo máy của cả nước. Năm 1993, Bộ Công nghiệp quyết định thành lập lại doanh nghiệp nhà nước đối với Nhà máy. Trong các năm 1995-1996, nhà máy góp vốn với phía Hàn Quốc thành lập Công ty liên doanh công nghiệp nặng Hàn-Việt, tham gia sáng lập Công ty TNHH cơ khí Việt- Nhật. Năm 1997, để phù hợp với nền kinh tế thị trường, Bộ Công nghiệp chuyển đổi nhà máy thành Công ty trực thuộc Tổng công ty máy và thiết bị công nghiệp. Từ năm 2001 đến nay, cùng với chuyển đổi nhận thức, sự hỗ trợ từ cấp trung ương, sự nhạy bén của công ty, khí thế lao động sản xuất mới ở doanh nghiệp bừng lên. Với chủ trương di chuyển nhà máy công nghiệp ra khỏi khu vực đô thị, thành phố tạo điều kiện cấp gần 6 ha đất cho công ty ở khu Đồng Cảng, phường Quán Toan (quận Hồng Bàng) để xây dựng nhà xưởng đạt tiêu chuẩn sản xuất công nghiệp. Một mặt, công ty tích cực thực hiện việc di dời nhà xưởng từ phường Máy Tơ về nơi sản xuất mới, mặt khác không ngừng đầu tư nâng cao năng lực sản xuất. Công ty lập dự án đầu tư hơn trăm tỷ đồng xây dựng nhà xưởng, mua sắm máy móc thiết bị, đi vào hoạt động từ năm 2004. Công ty nghiên cứu chế tạo thành công một số sản phẩm mới như hộp giảm tốc có kích thước tâm A từ 700mm đến 1.000 mm bằng công nghệ cao từ trước đó vẫn phải nhập khẩu và nâng cấp dây chuyền sản xuất hộp giảm tốc. Công ty còn chế tạo thành công 3 dây chuyền cán thép theo thiết kế của nước ngoài cho các nhà máy cán thép trong nước: Tam Điệp (Ninh Bình), Việt-Ý (Hưng Yên), Nam Đô Hải Phòng với tổng trị giá khoảng 10 tỷ đồng... Năm 2003, công ty bắt đầu chuyển đổi mô hình hoạt động thành công ty TNHH một thành viên (nhà nước vẫn nắm giữ 100% vốn). Qua việc đổi mới mô hình hoạt động, tình hình tài chính của công ty được lành mạnh hoá, công ty tổ chức sắp xếp lại bộ máy điều hành, bộ phận sản xuất có hiệu quả. Thực hiện chương trình đào tạo lại, người lao động được cử đi học tập, nâng cao trình độ chuyên môn. Công ty được tạo nhiều điều kiện thuận lợi trong hoạt động, được Tổng công ty giao chế tạo một số thiết bị thuỷ công dùng trong các nhà máy thuỷ điện: Pleikrong, Avương... Đây là những thiết bị lần đầu được chế tạo tại Việt Nam, thể hiện sự tin tưởng của Tổng công ty cũng như của Chính phủ vào năng lực của công ty. Công ty đầu tư nâng công suất dây chuyền sản xuất thép xây dựng và thép hình từ 1,7 vạn tấn lên 3,2 vạn tấn/năm, bắt đầu đi vào hoạt động từ năm 2005. Công ty tham gia đấu thầu thành công, ký được một số hợp đồng lớn như sản xuất hai dây chuyền cán thép ở Phú Mỹ (Bà Rịa- Vũng Tàu), một dây chuyền cán thép ở tỉnh Bình Dương với tổng giá trị khoảng 10 tỷ đồng. Năm 2004, công ty đạt doanh thu 39,6 tỷ đồng, tăng 32% so với thực hiện năm 2003. Công ty đang có nhiều triển vọng nâng cao năng lực sản xuất, sức cạnh tranh phù hợp với hội nhập kinh tế quốc tế, trở thành doanh nghiệp mạnh của ngành công nghiệp cơ khí Việt Nam, xứng đáng với truyền thống 'Sóng Duyên Hải'.
Mai Hương