Cơ hội cho người nghèo được trợ giúp pháp lý

Tờ trình về dự thảo Luật do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Uông Chu Lưu trình bày nêu rõ việc ban hành Luật TGPL là một yêu cầu khách quan cả về lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao vị thế của nước ta trên trường quốc tế trong việc bảo vệ quyền con người, nhất là quyền và lợi ích hợp pháp của người nghèo. Luật TGPL được ban hành sẽ tạo cơ sở pháp lý đồng bộ để điều chỉnh toàn diện về TGPL ở Việt Nam, khắc phục những bất cập trong thực tiễn cũng như thúc đẩy sự phát triển bền vững của công tác TGPL ở nước ta. Dự thảo Luật TGPL gồm 9 chương, 51 điều.

Báo cáo thẩm tra dự thảo Luật TGPL do Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật của Quốc hội Vũ Đức Khiển trình bày nêu lên một số vấn đề còn nhiều ý kiến khác nhau trong dự thảo Luật, bao gồm: Người được TGPL, xã hội hoá TGPL, cán bộ cán bộ TGPL tham gia tố tụng, nguyên tắc hoạt động TGPL, quỹ TGPL, vụ việc được TGPL, các tổ chức TGPL, trợ giúp viên pháp lý, người thực hiện TGPL, hình thứ kiến nghị TGPL, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động TGPL.

AI SẼ ĐƯỢC TRỢ GIÚP PHÁP LÝ MIỄN PHÍ?

Những đối tượng nào sẽ được TGPL miễn phí là vấn đề được các đại biểu quan tâm thảo luận với nhiều luồng ý kiến khác nhau. Đại biểu Nguyễn Thanh Bình ( Bắc Ninh) , Nguyễn Kim Cúc (Long An) và nhiều đại biểu khác cho rằng các đối tượng được hưởng TGPL miễn phí là người nghèo, thuộc diện chính sách như người có công với cách mạng, đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, hải đảo. Trước ý kiến cho rằng nếu quy định đối tượng được TGPL bao gồm cả đối tượng chính sách là không khả thi trong điều kiện ngân sách của nước ta hiện nay, đại biểu Nguyễn Thanh Bình nêu ý kiến Việt Nam vừa trải qua hai cuộc chiến tranh với bao đau thương và mất mát. Việc quan tâm đến những đối tượng chính sách, những người có công với đất nước là điều hết sức cần thiết, thể hiện đạo lý truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc và chủ trương, chính sách đền ơn đáp nghĩa của Đảng, Nhà nước, đây là một chủ trương nhất quán của chúng ta từ trước đến nay. Đại biểu đề nghị bổ sung thêm đối tượng người tàn tật, nạn nhân chất độc da cam là đối tượng được hưởng TGPL miễn phí vào dự thảo luật.

Đại biểu Trương Thị Mai (Trà Vinh), Nguyễn Thị Vân Lan ( Đà Nẵng) lại cho rằng chỉ cần quy định đối tượng người nghèo được hưởng TGPL là đủ. Theo đại biểu Nguyễn Thị Vân Lan lấy tiêu chí nghèo làm chuẩn duy nhất sẽ đảm bảo không lẫn lộn, không chồng chéo với đối tượng khác. Điều này cũng phù hợp với tình hình thực tế hiện nay, vì đối tượng chính sách thì Nhà nước đã có chính sách ưu đãi khác và hơn nữa không phải tất cả các đối tượng chính sách đều trong diện nghèo và có nhu cầu trợ giúp pháp lý. Đại biểu đề nghị bổ sung đối tượng trẻ vị thành niên, bởi đây là đối tượng ít có điều kiện tiếp cận các văn bản pháp luật, nhận thức chưa chín chắn dễ dẫn đến các vi phạm, nhất là những trẻ thiếu sự quan tâm, dạy dỗ của gia đình. Đại biểu Trương Thị Mai cho rằng xác định người nghèo là đối tượng trợ giúp pháp lý trong luật sẽ làm rõ tính chất xã hội của hoạt động TGPL, làm sâu sắc thêm chính sách của Nhà nước đối với người nghèo trong điều kiện hiện nay. Luật cần xác định đối tượng điều chỉnh là người nghèo, vì đây là nhóm người gặp khó khăn về điều kiện kinh tế, rất cần được trợ giúp. Trong tương lai các hoạt động dịch vụ pháp lý sẽ ngày càng phổ biến, vai trò của luật sư, của tư vấn pháp lý ngày càng cần thiết trong cuộc sống của người dân, thì tất yếu người nghèo sẽ gặp khó khăn về cơ hội được tiếp cận các hoạt động dịch vụ pháp lý, do hạn chế về điều kiện kinh tế là chủ yếu. Do vậy, về lâu dài, trợ giúp pháp lý cho người nghèo vẫn mang ý nghĩa quan trọng và góp phần đảm bảo chính sách công bằng xã hội. Nếu khẳng định người nghèo là đối tượng để trợ giúp pháp lý thì chúng ta phải xác định ngay đối tượng được trợ giúp pháp lý trong từng chương, mục của dự thảo Luật.

XÃ HỘI HOÁ HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ

Vấn đề xã hội hoá công tác TGPL quy định tại điều 5 dự thảo Luật được đa số đại biểu đồng tình ủng hộ. Các đại biểu Nguyễn Thị Hồng Vi (Sơn La), Huỳnh Thị Dã Thanh ( Trà Vinh), Vũ Ngọc Cừ (Lào Cai) cho rằng quy định 'TGPL là nhiệm vụ của Nhà nước. Nhà nước giữ vai trò nòng cốt trong việc thực hiện và tổ chức thực hiện TGPL. Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện và có chính sách hỗ trợ để các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia thực hiện TGPL' là hợp lý bởi thực tế hiện nay cho thấy, hoạt động của các tổ chức chính trị-xã hội, tổ chức chính trị-xã hội-nghề nghiệp và các tổ chức xã hội khác chủ yếu dựa vào nguồn kinh phí hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước. Do vậy không nên giao toàn bộ hoặc phần lớp hoạt động TGPL cho các tổ chức này thực hiện. Bởi, nếu giao cho các tổ chức trên thì Nhà nước vẫn phải cấp kinh phí và như vậy thì không phải là xã hội hoá TGPL. Chỉ khi các tổ chức trên thực hiện TGPL mà không dùng tiền, ngân sách Nhà nước thì mới thực chất là xã hội hoá công tác TGPL. Nhà nước cần hỗ trợ các tổ chức trên một phần về tổ chức bộ máy để thực hiện TGPL.

Tán thành với quy định về TGPL nhưng đại biểu Nguyễn Thanh Bình (Bắc Ninh) kiến nghị dự thảo Luật cần quy định rõ tổ chức hoạt động cũng như hình thức sử dụng kinh phí cho các tổ chức tư vấn pháp lý, trợ giúp pháp lý của các tổ chức đoàn thể- xã hội nhằm đảm bảo tính khả thi của Luật cũng như tránh sự ỷ lại, trông chờ vào ngân sách nhà nước của tổ chức này./.