Chuyện nghề THADS: Bài 3: Thi hành án trong lĩnh vực đất đai lối ra từ thực tiễn ở Hà Tĩnh
Những bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng chậm được thực thi trong lĩnh vực đất đai không chỉ làm giảm niềm tin của người dân vào pháp luật mà còn ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội. Từ thực tiễn tại Hà Tĩnh cho thấy, để tháo gỡ những “điểm nghẽn” kéo dài, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, đồng thời sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự liên quan đến đất đai.
“Khâu cuối” đầy gian nan trên hành trình thực thi công lý
Trong hoạt động tư pháp, THADS được xem là bước cuối cùng để các bản án, quyết định của tòa án đi vào cuộc sống. Tuy nhiên, đối với các vụ việc liên quan đến đất đai, đây lại là một trong những lĩnh vực khó khăn, phức tạp nhất. Đất đai không chỉ là tài sản có giá trị kinh tế lớn mà còn gắn với sinh kế, tình cảm và lịch sử của nhiều gia đình. Chính vì vậy, khi phải xử lý tài sản đất đai để thi hành án, nhiều vụ việc phát sinh tranh chấp, khiếu nại kéo dài, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định nếu không được giải quyết thận trọng, đúng quy định.
Thực tiễn tại Hà Tĩnh cho thấy, không ít bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng quá trình tổ chức thi hành vẫn gặp nhiều trở ngại. Những khó khăn thường tập trung ở khâu xác minh tài sản, xác định tình trạng pháp lý của quyền sử dụng đất, định giá tài sản hay xử lý các trường hợp có nguồn gốc đất đai phức tạp.
Ông Lê Xuân Tùng- Trưởng phòng THADS khu vực 3-Hà Tĩnh chia sẻ: “Có những vụ việc, chúng tôi mất hàng năm trời chỉ để xác định tình trạng pháp lý của thửa đất. Hồ sơ thì thiếu, quy định thì chồng chéo, mỗi ngành hiểu một kiểu. Nếu không có cơ chế phối hợp mạnh, rất khó để đi đến kết quả cuối cùng.” Những vướng mắc này cho thấy thi hành án đất đai không chỉ là công việc riêng của cơ quan thi hành án mà đòi hỏi sự tham gia, phối hợp chặt chẽ của nhiều ngành, nhiều cấp. Chỉ cần một mắt xích gặp trục trặc, toàn bộ quá trình thi hành án có thể bị kéo dài. Đó cũng là lý do vì sao công tác phối hợp liên ngành ngày càng trở thành yếu tố quyết định trong việc nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự.
Ban chỉ đạo “nhạc trưởng” gỡ những vụ việc phức tạp
Trước yêu cầu thực tiễn, Ban Chỉ đạo THADS tỉnh Hà Tĩnh đã phát huy vai trò điều phối, tạo sự kết nối giữa các cơ quan chức năng trong giải quyết các vụ việc phức tạp, nhất là các vụ việc liên quan đến đất đai.
Ban Chỉ đạo được kiện toàn với sự tham gia của nhiều cơ quan quan trọng như công an, tòa án, viện kiểm sát, ngành tài nguyên và môi trường, tài chính, ngân hàng... Qua đó hình thành cơ chế phối hợp liên ngành nhằm tháo gỡ các khó khăn phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành án. Không chỉ dừng lại ở vai trò tham mưu hay tổng hợp báo cáo, Ban Chỉ đạo đã trực tiếp chỉ đạo xử lý nhiều vụ việc trọng điểm, kéo dài nhiều năm. Thông qua các cuộc họp chuyên đề và giao ban liên ngành, từng vụ việc được phân tích cụ thể, xác định rõ nguyên nhân chậm thi hành, trách nhiệm của từng cơ quan và giải pháp thực hiện.
Cách làm này góp phần khắc phục tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, đồng thời nâng cao tính chủ động của các đơn vị liên quan. Kết quả năm 2025 cho thấy hiệu quả rõ nét của mô hình phối hợp này. Tỷ lệ thi hành án về việc đạt hơn 88%, tỷ lệ thi hành án về tiền đạt trên 61%, đều vượt chỉ tiêu được giao. Đặc biệt, nhiều vụ việc tồn đọng kéo dài liên quan đến đất đai đã được giải quyết hoặc có chuyển biến tích cực.
Mới đây, tại Hội nghị tổng kết hoạt động Ban Chỉ đạo THADS và triển khai nhiệm vụ năm 2026, ông Hồ Huy Thành-Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo THADS tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh: “Ban Chỉ đạo không chỉ là nơi tổng hợp báo cáo mà phải là trung tâm điều phối, trực tiếp tháo gỡ khó khăn, nhất là các vụ việc phức tạp, kéo dài. Hiệu quả thi hành án chính là thước đo niềm tin của người dân đối với pháp luật.” Từ thực tiễn đó có thể thấy, khi các ngành cùng ngồi lại, cùng xác định trách nhiệm và thống nhất phương án xử lý, nhiều vụ việc tưởng chừng bế tắc đã tìm được hướng tháo gỡ.
Trao đổi với PV Báo PLVN, bà Nguyễn Thị Nhuần-Ủy viên Thường trực, Trưởng Ban Pháp chế HĐND tỉnh Hà Tĩnh đánh giá: “Ngành THADS Hà Tĩnh thời gian qua đã nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn, hoàn thành và vượt các chỉ tiêu được giao. Đặc biệt các cơ quan THADS Hà Tĩnh đã chủ động xây dựng kế hoạch, chương trình làm việc, tham mưu giải quyết các vụ việc có tính chất khó khăn, phức tạp qua đó đã tranh thủ được sự ủng hộ của chính quyền địa phương cũng như phát huy được vai trò, trách nhiệm của các cơ quan ban ngành hữu quan đối với công tác tổ chức THADS, nhiều vụ việc khó khăn, phức tạp đã được xử lý”.
Từ câu chuyện của Hà Tĩnh có thể nhìn rộng ra bức tranh chung trên cả nước. Thi hành án đất đai đang là một trong những lĩnh vực phản ánh rõ nét nhất hiệu lực của hệ thống pháp luật và năng lực quản trị nhà nước. Một bản án được tuyên đúng nhưng không được thực thi đầy đủ thì công lý vẫn chưa thể trọn vẹn. Bởi vậy, nâng cao hiệu quả thi hành án đất đai không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành THADS mà còn là yêu cầu đối với toàn bộ hệ thống chính trị.
Thực tiễn Hà Tĩnh cho thấy hướng đi đúng là phát huy vai trò điều phối của Ban Chỉ đạo THADS, tăng cường phối hợp liên ngành và chủ động kiến nghị hoàn thiện thể chế. Song để tạo ra những chuyển biến căn bản và bền vững, rất cần những chính sách đủ mạnh từ Trung ương nhằm tháo gỡ các rào cản pháp lý hiện nay. Bởi suy cho cùng, giá trị của pháp luật không chỉ nằm ở những điều khoản được ban hành, mà còn được khẳng định bằng khả năng đưa những điều khoản ấy vào cuộc sống. Và trong hành trình đó, thi hành án đất đai chính là một trong những thước đo rõ nét nhất của hiệu lực, hiệu quả pháp luật.